Categories
AROUND CHIANG RAI ENVIRONMENT

เปิดยุทธศาสตร์เชียงรายฟ้าใส CLEAR Sky Strategy ผสานความร่วมมือลุ่มน้ำโขงและแผนลดก๊าซเรือนกระจกยั่งยืน

เชียงรายขยับนโยบายอากาศสะอาดเต็มรูปแบบ ผนึกข้ามแดน คุมเผา เข้าสู่แผน Net Zero รับมือฝุ่น PM2.5 อย่างเป็นระบบ

เชียงราย,วันที่11 มีนาคม 2569 – หมอกควันที่ลอยคลุมเมืองในช่วงเปลี่ยนฤดูของภาคเหนือ ไม่ได้เป็นเพียงฉากหลังของชีวิตประจำวันอีกต่อไป หากกลายเป็นแรงกดดันที่บังคับให้ทุกภาคส่วนต้องขยับจากการรับมือแบบปีต่อปี ไปสู่การจัดการที่มีระบบมากขึ้น ในช่วงเวลาเพียง 48 ชั่วโมง จังหวัดเชียงรายได้เห็นทั้งการเปิดเวทีความร่วมมือระดับลุ่มน้ำโขง การย้ำมาตรการรับมือฝุ่นในพื้นที่อย่างเข้มข้น การประชุมวางกรอบลดก๊าซเรือนกระจกระดับจังหวัด และการติดตามจากผู้ตรวจราชการสำนักนายกรัฐมนตรีต่อปัญหาที่เชื่อมโยงกับคุณภาพชีวิตประชาชนโดยตรง ภาพเหล่านี้สะท้อนว่า สำหรับเชียงราย ฝุ่น PM2.5 ไม่ได้เป็นเพียงประเด็นสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป แต่กำลังเชื่อมโยงกับเศรษฐกิจ สุขภาพ ความมั่นคงชายแดน และทิศทางการพัฒนาจังหวัดทั้งหมดในเวลาเดียวกัน

สองวันของการขยับนโยบายในเชียงราย ระหว่างวันที่ 10 ถึง 11 มีนาคม 2569 สะท้อนภาพใหม่ของการจัดการฝุ่น PM2.5 ที่ไม่ได้หยุดอยู่แค่การฉีดน้ำหรือสั่งห้ามเผา แต่กำลังขยายไปสู่ความร่วมมือข้ามพรมแดน การบังคับใช้มาตรการเชิงพื้นที่ การดูแลกลุ่มเปราะบาง และการวางแผนลดก๊าซเรือนกระจกในระดับจังหวัด เพื่อทำให้คำว่าอากาศสะอาดไม่เป็นเพียงเป้าหมายตามฤดูกาล หากเป็นวาระการพัฒนาเมืองในระยะยาวอย่างแท้จริง

จากหมอกควันข้ามแดนสู่สภาลมหายใจลุ่มน้ำโขง

จุดเริ่มต้นสำคัญของการขยับเชิงนโยบายในรอบนี้เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 10 มีนาคม 2569 ที่จังหวัดเชียงราย ซึ่งมีการเปิดตัว “สภาลมหายใจลุ่มน้ำโขง 2026” ในกรอบการประชุม GMS Breath Council Forum 2026 โดยรายงานจากสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดเชียงรายและเวทีที่เกี่ยวข้องระบุว่า การรวมตัวครั้งนี้มีเป้าหมายเพื่อยกระดับความร่วมมือระหว่างภาคีจากไทย สปป.ลาว และเมียนมา ให้ขยับจากการหารือเชิงหลักการ ไปสู่กลไกการทำงานร่วมกันมากขึ้นในระดับพื้นที่จริง พร้อมเชื่อมต่อกับ “ปฏิญญาเชียงราย” และแนวทางของยุทธศาสตร์ฟ้าใส หรือ CLEAR Sky Strategy ที่ไทย ลาว และเมียนมาได้ผลักดันร่วมกันมาตั้งแต่ปี 2567 ถึง 2573

สาระที่สำคัญของเวทีนี้อยู่ตรงการยอมรับความจริงข้อหนึ่งว่า ปัญหาฝุ่นในภาคเหนือ โดยเฉพาะเชียงราย ไม่สามารถอธิบายหรือแก้ไขได้ด้วยกรอบการปกครองภายในประเทศเพียงอย่างเดียว เพราะหมอกควันไม่ได้หยุดอยู่ที่แนวชายแดน และความเสียหายที่เกิดขึ้นกับระบบหายใจของประชาชนก็ไม่ได้แยกออกเป็นสัญชาติ เวที “สภาลมหายใจลุ่มน้ำโขง” จึงถูกวางให้เป็นกลไกภาคประชาชนและภาคีพื้นที่ ที่จะช่วยต่อยอดจากกรอบรัฐต่อรัฐ ไปสู่ความร่วมมือแบบ “ท้องถิ่นสู่ท้องถิ่น” ซึ่งถูกสื่อสารในงานด้วยคำว่า Local-to-Local และ Operational Diplomacy หรือทูตเชิงปฏิบัติการ ที่เน้นการแก้ปัญหาหน้างานผ่านความสัมพันธ์ของคนชายแดน ไม่ใช่รอเพียงการสั่งการจากส่วนกลางอย่างเดียว

ในเวทีดังกล่าว นายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย ถูกอ้างอิงว่าได้วางบทบาทของเชียงรายให้เป็น “ห้องปฏิบัติการนโยบาย” ภายใต้ CLEAR Sky Strategy พร้อมระบุว่าจังหวัดได้เริ่มทำแนวกันไฟร่วมกับประเทศเพื่อนบ้าน และกำหนดเป้าหมายลดจุดความร้อนลง 50 เปอร์เซ็นต์เพื่อมุ่งสู่ “เชียงรายฟ้าใส” และภาพของเมืองแห่งสุขภาพหรือ Wellness City ขณะที่นายวีระศักดิ์ โควสุรัตน์ ได้เสนอแนวทาง “เกษตรไม่ต้องเผา” โดยยกตัวอย่างพืชและกิจกรรมทางเลือกที่มีมูลค่าสูงกว่าพืชเชิงเดี่ยวเดิมหลายเท่า เช่น เมล็ดพันธุ์ฟักทองญี่ปุ่นและการเลี้ยงไก่ดำ พร้อมผลักดันให้รัฐบาลเร่งพิจารณาร่างกฎหมายอากาศสะอาดภายใน 60 วันหลังเปิดสภา เพื่อให้ประเทศไทยมีเครื่องมือทางกฎหมายที่ชัดเจนกว่านี้ในการดูแลคุณภาพอากาศในปีต่อไป

มาตรการเร่งด่วนของเชียงรายในวันที่ค่าฝุ่นยังบีบคั้น

แม้เวทีความร่วมมือข้ามแดนจะฟังดูเป็นการเมืองเชิงนโยบายระดับสูง แต่ในภาคปฏิบัติ จังหวัดเชียงรายยังต้องเผชิญโจทย์เร่งด่วนในแต่ละวันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ข้อมูลจากสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1 ระบุว่า เช้าวันที่ 10 มีนาคม 2569 ค่าฝุ่น PM2.5 ในพื้นที่รับผิดชอบมีค่าระหว่าง 14.2 ถึง 58.7 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร โดยจุดที่เกินค่ามาตรฐานและอยู่ในระดับเริ่มมีผลกระทบต่อสุขภาพในเชียงราย ได้แก่ ตำบลเวียง อำเภอเมือง 43.0 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ตำบลเวียง อำเภอเชียงของ 49.0 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร และตำบลเวียงพาคำ อำเภอแม่สาย 58.7 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่า แม้จังหวัดจะมีมาตรการคุมเผาอยู่แล้ว แต่ฝุ่นควันในพื้นที่ยังอยู่ในระดับที่ต้องเฝ้าระวังอย่างจริงจัง โดยเฉพาะในพื้นที่ชายแดนและเมืองหลักของจังหวัด

เมื่อพิจารณาควบคู่กับการประชุมติดตามสถานการณ์ไฟป่าและหมอกควันของจังหวัดก่อนหน้านี้ จะเห็นว่าจังหวัดไม่ได้เพิ่งเริ่มขยับในวันที่ 10 มีนาคม สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดเชียงรายรายงานว่า การประชุมเมื่อวันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2569 ได้กำหนดกรอบ “ห้ามเผาทุกชนิดโดยเด็ดขาด” ระหว่างวันที่ 14 กุมภาพันธ์ ถึง 10 พฤษภาคม 2569 พร้อมตั้งเป้าลดจุดความร้อน 50 เปอร์เซ็นต์ให้เหลือไม่เกิน 2,053 จุด และลดพื้นที่เผาไหม้ลง 30 เปอร์เซ็นต์ ทั้งยังระบุชัดว่า หากสถานการณ์รุนแรงสามารถปิดป่า ลงทะเบียนผู้เข้าใช้พื้นที่เสี่ยง และใช้มาตรการทางกฎหมายอย่างเข้มข้นได้ทันที นี่ทำให้เห็นว่าเส้นทางของเชียงรายในปี 2569 ไม่ได้อยู่ที่การ “ขอความร่วมมือ” เพียงอย่างเดียว แต่เริ่มผสมผสานระหว่างการรณรงค์ การกดดันทางกฎหมาย และการติดตามข้อมูลรายสัปดาห์อย่างจริงจังมากขึ้น

ขณะเดียวกัน ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงรายยังได้กำหนดกรอบมาตรการไว้ตั้งแต่วันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2569 โดยแบ่งช่วงต้นปีเป็นช่วงขอความร่วมมืองดเผา และยกระดับเป็นช่วงวิกฤตตั้งแต่วันที่ 14 กุมภาพันธ์เป็นต้นไป รวม 86 วัน พร้อมตั้งเป้าลดจุดความร้อนลง 30 ถึง 40 เปอร์เซ็นต์ และลดจำนวนวันที่ค่าฝุ่นเกินมาตรฐานลง 15 ถึง 30 เปอร์เซ็นต์ มาตรการดังกล่าวครอบคลุมทั้งพื้นที่เกษตร การจัดการเศษวัสดุทางการเกษตร ขยะมูลฝอย และวัชพืช โดยส่งเสริมการไถกลบและทำปุ๋ยแทนการเผา ความต่อเนื่องของข้อมูลเหล่านี้ทำให้เห็นว่า แม้ข้อความบางส่วนในสื่อสารท้องถิ่นจะยังใช้คำว่า “60 วันปลอดการเผา” อยู่บ้าง แต่กรอบปฏิบัติจริงของจังหวัดในปี 2569 คือช่วงห้ามเผาเด็ดขาดที่ยาวและเข้มข้นกว่านั้นอย่างชัดเจน

จากชิงเผาสู่ชิงเก็บ และการดูแลคนเปราะบางให้รอดก่อน

สิ่งที่น่าสนใจในมาตรการของเชียงรายปีนี้ คือการพยายามเปลี่ยนวิธีคิดจากการบริหารเชื้อเพลิงแบบเดิม ไปสู่แนวทาง “ชิงเก็บ” มากขึ้น รายงานของจังหวัดระบุว่า เศษวัสดุทางการเกษตรควรถูกนำไปใช้ประโยชน์ในรูปของปุ๋ยหรือพลังงานชีวมวล แทนการเผาที่สร้างฝุ่นสะสมซ้ำแล้วซ้ำอีก มาตรการนี้แม้ยังต้องพิสูจน์ผลในทางเศรษฐกิจและการปฏิบัติจริง แต่สะท้อนว่าจังหวัดเริ่มยอมรับแล้วว่าปัญหา PM2.5 จะไม่จบ หากทางเลือกทางเศรษฐกิจของคนในพื้นที่ยังคงผูกติดกับการเผาเป็นหลักเพียงอย่างเดียว แนวคิดนี้จึงสอดคล้องอย่างมากกับข้อเสนอ “เกษตรไม่ต้องเผา” จากเวทีสภาลมหายใจลุ่มน้ำโขง ที่มองว่าการแก้ปัญหาฝุ่นต้องทำให้คนในพื้นที่มีรายได้จากทางเลือกอื่นที่ไม่ต้องจุดไฟด้วย

ในมิติการคุ้มครองสุขภาพ จังหวัดเชียงรายยังคงให้ความสำคัญกับกลุ่มเปราะบางอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่ปี 2567 จังหวัดได้เริ่มสำรวจและเตรียม “ห้องปลอดฝุ่น” หรือ Safety Zone ในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก รวมถึงให้หน่วยงานสาธารณสุข โรงพยาบาลชุมชน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจัดพื้นที่ปลอดภัยและแจกจ่ายหน้ากาก โดยเฉพาะหน้ากาก N95 ให้แก่ประชาชนกลุ่มเสี่ยง เช่น เด็ก ผู้สูงอายุ และผู้ป่วยโรคทางเดินหายใจ มาตรการนี้ยังถูกย้ำอีกครั้งในการประชุมและการสั่งการปี 2569 สะท้อนว่า เชียงรายพยายามไม่ปล่อยให้การจัดการฝุ่นเป็นแค่เรื่องของป่าและไร่ หากผูกกับระบบสาธารณสุขและความปลอดภัยในชีวิตประจำวันของคนตัวเล็กตัวน้อยด้วย

นอกจากนี้ จังหวัดยังใช้มาตรการเชิงสัญลักษณ์และเชิงบริหารควบคู่กัน เช่น การปล่อยขบวนรถฉีดพ่นละอองน้ำและล้างถนนพร้อมกันหลายพื้นที่ในวันที่ 9 มีนาคม 2569 ซึ่งสื่อท้องถิ่นรายงานว่าเป็นการแสดงพลังร่วมของทั้งจังหวัดเพื่อ “คืนลมหายใจ” ให้คนเชียงราย แม้มาตรการลักษณะนี้จะไม่อาจแก้ปัญหาฝุ่นในเชิงต้นเหตุได้ทั้งหมด แต่ก็มีนัยในเชิงการสื่อสารสาธารณะและการสร้างแรงกดดันทางสังคมให้ทุกฝ่ายตระหนักว่า ช่วงเวลานี้คือห้วงเฝ้าระวังสูงสุด ไม่ใช่เวลาที่จะนิ่งเฉยต่อการเผาหรือปล่อยให้ปัญหาดำเนินต่อไปตามฤดูกาลเหมือนที่ผ่านมา

เช้าวันที่ค่าฝุ่นคลี่ตัว แต่โจทย์ใหญ่ยังไม่จบ

ข้อมูลเช้าวันที่ 11 มีนาคม 2569 จากสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1 ระบุว่า ค่าฝุ่น PM2.5 ในพื้นที่รับผิดชอบลดลงเหลือ 13.0 ถึง 40.8 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร และจุดที่เกินค่ามาตรฐานวันนั้นปรากฏเฉพาะในเชียงใหม่และลำพูน ไม่ปรากฏชื่อสถานีในเชียงรายแล้ว ตัวเลขนี้นับเป็นสัญญาณบวกในเชิงสถานการณ์เฉพาะหน้า เพราะอย่างน้อยสะท้อนว่าความกดดันในพื้นที่เชียงรายผ่อนลงบ้างเมื่อเทียบกับเช้าวันก่อนหน้า แต่ในเชิงนโยบาย มันยังไม่ใช่คำตอบสุดท้ายของปัญหา เพราะฝุ่นในภาคเหนือมีลักษณะผันผวนตามสภาพอากาศ การระบายอากาศ และหมอกควันข้ามแดนอย่างมาก วันหนึ่งอาจดีขึ้น แต่อีกวันก็อาจกลับมาพุ่งสูงได้อีก หากต้นเหตุยังไม่ได้รับการจัดการร่วมกันอย่างจริงจังทั้งในจังหวัดและข้ามประเทศ

นี่เองที่ทำให้การประชุมด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศจังหวัดเชียงรายเมื่อวันที่ 11 มีนาคม 2569 มีความหมายเกินกว่าการประชุมอีกห้องหนึ่งในศาลากลางจังหวัด เพราะมันคือการเริ่มย้ายสนามคิดจาก “การดับไฟและลดฝุ่นเฉพาะหน้า” ไปสู่ “การออกแบบอนาคตของจังหวัดให้ปล่อยก๊าซเรือนกระจกน้อยลง” อย่างเป็นระบบ ในการประชุมดังกล่าว นายประสงค์ หล้าอ่อน รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย เป็นประธาน และที่ประชุมได้รับทราบโครงการพัฒนาแนวทางลดก๊าซเรือนกระจกระดับจังหวัดเพื่อมุ่งสู่การปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ โดยระบุชัดว่าเชียงรายเป็น 1 ใน 17 จังหวัดที่ได้รับการคัดเลือกให้เข้าร่วมประกาศเจตนารมณ์ขับเคลื่อนการลดก๊าซเรือนกระจกระดับพื้นที่ในปี 2569 พร้อมมีมติเห็นชอบแผนการดำเนินงานเพื่อเดินหน้าต่อเนื่องในระยะยาว

Net Zero ของเชียงราย ไม่ได้ไกลจากเรื่องฝุ่นอย่างที่คิด

แม้คำว่า Net Zero หรือการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์อาจฟังดูเป็นวาระระดับโลกที่ห่างจากปัญหาฝุ่นในชีวิตประจำวัน แต่ในความเป็นจริง ทั้งสองเรื่องผูกพันกันอย่างมาก เพราะต้นเหตุของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระดับจังหวัด ไม่ว่าจะเป็นภาคพลังงาน การขนส่ง การจัดการของเสีย การเกษตร และการใช้ประโยชน์ที่ดิน ล้วนมีจุดทับซ้อนกับสาเหตุของฝุ่น PM2.5 อยู่ไม่น้อย การประชุมเมื่อวันที่ 11 มีนาคมจึงมีนัยสำคัญในฐานะการส่งสัญญาณว่า เชียงรายกำลังเริ่มเชื่อมโจทย์หมอกควัน ไฟป่า ขยะ การขนส่ง และการใช้พลังงาน เข้าไว้ในกรอบเดียวกันของการพัฒนาจังหวัด มากกว่าการแยกเป็นปัญหารายกระทรวงเช่นที่ผ่านมา

เป้าหมายที่ที่ประชุมกล่าวถึง คือการร่วมผลักดันประเทศไทยไปสู่การปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ภายในปี ค.ศ. 2050 ซึ่งสะท้อนว่าจังหวัดเชียงรายไม่ได้มองตนเองเป็นเพียงผู้รับนโยบาย แต่เริ่มถูกผลักให้เป็นพื้นที่ต้นแบบในระดับปฏิบัติการจริง หากดำเนินการต่อได้อย่างต่อเนื่อง แผนลักษณะนี้อาจนำไปสู่การทบทวนข้อมูลการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของจังหวัด การประเมินศักยภาพลดการปล่อยในภาคต่าง ๆ และการออกแบบแบบจำลองธุรกิจที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น ซึ่งจะมีผลทั้งต่อภาพลักษณ์เมือง เศรษฐกิจสีเขียว และความสามารถในการรับมือปัญหาสิ่งแวดล้อมในระยะยาว

เมื่อส่วนกลางลงมาจับตา ปัญหาฝุ่นจึงไม่ใช่เรื่องปลายแถว

แรงกดดันอีกด้านหนึ่งที่ทำให้การแก้ฝุ่นของเชียงรายไม่อาจหยุดอยู่แค่คำสั่งจังหวัด คือการที่วันที่ 11 มีนาคม 2569 นางกอบเพชร ผู้ตรวจราชการสำนักนายกรัฐมนตรี เขต 16 ลงพื้นที่หารือกับผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย เพื่อติดตามปัญหาความเดือดร้อนของประชาชน โดยหนึ่งในประเด็นที่ถูกกำชับคือการจัดการฝุ่น PM2.5 และหมอกควันไฟป่า พร้อมย้ำให้หน่วยงานในพื้นที่สร้างความเข้าใจและความเชื่อมั่นกับประชาชน ควบคู่กับการทำให้เห็นผลอย่างเป็นรูปธรรม จุดนี้ทำให้ปัญหาฝุ่นของเชียงรายไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของหน่วยงานสิ่งแวดล้อมหรือสาธารณภัย แต่ถูกยกระดับเป็นส่วนหนึ่งของวาระตรวจราชการที่เชื่อมกับคุณภาพชีวิต ค่าครองชีพ ความมั่นคง และความเชื่อมั่นของประชาชนในพื้นที่ด้วย

การที่เรื่องฝุ่นถูกพูดบนโต๊ะเดียวกับปัญหาน้ำปนเปื้อน ราคาน้ำมัน และยาเสพติด สะท้อนบางอย่างอย่างชัดเจนว่า สำหรับคนเชียงราย ปัญหาสิ่งแวดล้อมไม่ได้อยู่แยกส่วนจากปัญหาปากท้องและความมั่นคงอีกต่อไป หมอกควันทำให้คนป่วย เด็กต้องหยุดกิจกรรมกลางแจ้ง เมืองท่องเที่ยวเสียภาพลักษณ์ เกษตรกรเผชิญแรงกดดันจากมาตรการห้ามเผา และหน่วยงานรัฐต้องใช้งบประมาณกับมาตรการป้องกันและสาธารณสุขมากขึ้น เมื่อมองเช่นนี้ การแก้ฝุ่นจึงไม่ใช่เรื่องของตัวเลข PM2.5 อย่างเดียว แต่เป็นเรื่องของต้นทุนทางเศรษฐกิจและต้นทุนทางสังคมที่สะสมอยู่เบื้องหลังด้วย

บทสรุป

สิ่งที่เกิดขึ้นในเชียงรายระหว่างวันที่ 10 ถึง 11 มีนาคม 2569 ที่เกิดขึ้นใกล้กันโดยบังเอิญ หากเป็นภาพของ “การจัดวางนโยบายอากาศสะอาด” ใหม่ทั้งระบบ ด้านหนึ่งจังหวัดกำลังผลักดันความร่วมมือข้ามพรมแดนผ่านสภาลมหายใจลุ่มน้ำโขงและ CLEAR Sky Strategy อีกด้านหนึ่งกำลังใช้มาตรการคุมเผาอย่างเข้มข้นขึ้น ดูแลกลุ่มเปราะบางมากขึ้น และในอีกด้านหนึ่งก็เริ่มเชื่อมปัญหาหมอกควันเข้ากับกรอบ Net Zero และการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำในระยะยาว ทั้งหมดนี้ชี้ว่า เชียงรายกำลังพยายามเปลี่ยนจากการวิ่งไล่ตามวิกฤต ไปสู่การออกแบบกลไกรับมือที่มีชั้นเชิงมากขึ้น แม้ผลลัพธ์ยังต้องใช้เวลาในการพิสูจน์ก็ตาม

คำถามสำคัญจากนี้จึงไม่ใช่เพียงว่า ค่าฝุ่นในวันพรุ่งนี้จะลดลงอีกหรือไม่ แต่คือจังหวัดจะรักษาแรงส่งนี้ให้ไปต่อได้แค่ไหน ความร่วมมือข้ามแดนจะเปลี่ยนเป็นการทำงานหน้างานจริงได้หรือไม่ ทางเลือกเศรษฐกิจแบบไม่เผาจะลงถึงมือชาวบ้านมากเพียงใด และแผน Net Zero ระดับจังหวัดจะไม่หยุดอยู่แค่ในห้องประชุมได้อย่างไร หากเชียงรายทำให้ทั้ง 3 ชั้นนี้เดินไปด้วยกันได้จริง คือความร่วมมือระดับภูมิภาค มาตรการเข้มข้นในพื้นที่ และการวางแผนระยะยาวเชิงคาร์บอน เมืองชายแดนแห่งนี้อาจไม่เพียงรับมือฝุ่นได้ดีขึ้น แต่ยังอาจกลายเป็นต้นแบบของการจัดการอากาศสะอาดที่เชื่อมสุขภาพ เศรษฐกิจ และความยั่งยืนเข้าด้วยกันอย่างเป็นรูปธรรมในระดับประเทศได้ด้วย

สำนักข่าวนครเชียงรายนิวส์

เครดิตภาพและข้อมูลจาก :

  • สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดเชียงราย
  • สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1
 
NAKORN CHIANG RAI NEWS TEAM
กองบรรณาธิการ นครเชียงรายนิวส์ – Nakorn Chiang Rai News
MOST POPULAR
FOLLOW ME
Categories
AROUND CHIANG RAI TOP STORIES

ทางออกวิกฤตความเชื่อมั่นที่ทำได้! ย้ายแหล่งน้ำดิบ หนี แม่น้ำกกปนเปื้อน ปกป้อง 1.2 แสนชีวิต

วิกฤตน้ำกกสู่แม่น้ำลาว กปภ.เชียงรายเร่งย้ายแหล่งน้ำดิบ หนีสารหนู–โลหะหนัก ปกป้องสิทธิในน้ำสะอาดของคนกว่า 1.2 แสนชีวิต

เชียงราย, 26 พฤศจิกายน 2568 – สำหรับคนเชียงรายจำนวนมาก “น้ำประปา” เคยเป็นสัญลักษณ์ของเมืองที่ขึ้นชื่อเรื่องน้ำสะอาดจากลุ่มน้ำกก แต่ในวันนี้ ภาพจำดังกล่าวกำลังถูกแทนที่ด้วยความกังวลและความไม่เชื่อมั่น เมื่อข้อมูลการปนเปื้อน “สารหนูและโลหะหนัก” ในแม่น้ำกกและลำน้ำสาขา ถูกยืนยันผ่านทั้งผลตรวจจากหน่วยงานรัฐ ห้องแล็บอิสระ และเสียงสะท้อนจากชุมชนที่เริ่ม “เลิกดื่ม เลิกใช้น้ำประปา” ทีละหลังคาเรือน

แม้การประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) สาขาเชียงราย จะยืนยันว่าคุณภาพน้ำที่ผ่านกระบวนการบำบัดยังอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานกรมอนามัย (สารหนูต่ำกว่า 0.001 มิลลิกรัมต่อลิตร จากเกณฑ์ไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร) แต่สำหรับประชาชนจำนวนไม่น้อย ตัวเลขดังกล่าวกลับไม่เพียงพอที่จะสร้างความมั่นใจ วิกฤตครั้งนี้จึงไม่ใช่แค่ “วิกฤตมลพิษ” หากแต่เป็น “วิกฤตความเชื่อมั่น” ซึ่งเกี่ยวข้องโดยตรงกับสิทธิขั้นพื้นฐานในการเข้าถึงน้ำสะอาดของประชาชนกว่า 120,000 คนในเขตเทศบาลนครเชียงรายและพื้นที่ปลายน้ำ

ในบริบทเช่นนี้ แผนของ กปภ.เชียงราย ที่จะ ย้ายแหล่งน้ำดิบผลิตประปาจากแม่น้ำกกไปยังแม่น้ำลาว ด้วยงบประมาณรวม 2,176 ล้านบาท จึงถูกจับตามองในฐานะ “ทางออกเดียวที่ทำได้ทันที” ท่ามกลางปัญหามลพิษข้ามพรมแดนจากเหมืองแร่ในรัฐฉาน ประเทศเมียนมา ที่ซับซ้อนเกินกว่าท้องถิ่นจะรับมือได้เพียงลำพัง

แม่น้ำกกปนเปื้อน–ชุมชนริมเขื่อนเชียงรายลุกขึ้นถาม “น้ำที่ใช้ยังปลอดภัยหรือไม่”

วันที่ 25 พฤศจิกายน 2568 ที่ฉางข้าวบ้านท่าบนได หมู่ที่ 1 อำเภอเวียงชัย จ.เชียงราย กลุ่มผู้ใช้น้ำเขื่อนเชียงรายฝั่งขวาที่ 1 จัดประชุมสามัญประจำปี 2568/2569 เพื่อหยิบยก “ปัญหาน้ำกกปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนัก” ขึ้นสู่เวทีอย่างเป็นทางการ ท่ามกลางการเข้าร่วมของ นายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย ผู้บริหารองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงราย (อบจ.) นำโดย นายสุธีระพงษ์ วันไชยธนวงศ์ รองนายก อบจ.เชียงราย และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ปัญหาหลักที่กลุ่มผู้ใช้น้ำฯ นำโดยนายประถมพงษ์ ฤทธิแผง ประธานกลุ่มฯ รายงานต่อที่ประชุม คือ การตรวจพบการปนเปื้อนของสารหนูและโลหะหนักในแม่น้ำกกและลำน้ำสาขาหลายจุด มีค่าเกินมาตรฐานในบางพื้นที่ และมีข้อสงสัยอย่างมีนัยสำคัญว่า ต้นตอของมลพิษมาจาก “เหมืองแร่ทองคำและเหมืองแร่หายาก” บริเวณต้นน้ำในรัฐฉาน ประเทศเมียนมา

สำหรับเกษตรกรผู้ใช้น้ำกว่า 750 ครัวเรือน ปัญหาดังกล่าวไม่ใช่เรื่องไกลตัว หากแต่กระทบโดยตรงต่อความมั่นคงด้านอาหารและรายได้ เมื่อมีความกังวลว่า สารพิษอาจตกค้างในผลผลิตทางการเกษตร ขณะเดียวกันราคาข้าวที่ตกต่ำก็ทำให้ภาระต้นทุนเพิ่มขึ้นจากทั้งมลพิษและภาวะเศรษฐกิจ

นายสุธีระพงษ์ วันไชยธนวงศ์ รองนายก อบจ.เชียงราย ยืนยันในที่ประชุมว่า อบจ.เชียงราย “ไม่นิ่งนอนใจ” และจะเข้าไปเป็นแกนนำประสานข้อมูลทุกหน่วยงาน ทั้งด้านคุณภาพน้ำ สิ่งมีชีวิตในแม่น้ำ และผลกระทบต่อชุมชน เพื่อผลักดันแนวทางแก้ไขปัญหามลพิษในแม่น้ำกกอย่างเป็นระบบ โดยย้ำว่า นี่ไม่ใช่เพียงปัญหาสิ่งแวดล้อม แต่คือปัญหา “สิทธิด้านสุขภาพและสิทธิชุมชน” ของคนเชียงรายทั้งลุ่มน้ำ

เหมืองต้นน้ำเมียนมา–ทุนข้ามชาติ และสัญญาณเตือนจากข้อมูลดาวเทียม

วิกฤตแม่น้ำกกไม่ได้เกิดขึ้นโดดเดี่ยว รายงานของ Stimson Center ซึ่งเป็นคลังสมองด้านความมั่นคงและสิ่งแวดล้อมในสหรัฐฯ เปิดเผยในเดือนพฤศจิกายน 2568 ว่า ทั่วภูมิภาคแผ่นดินใหญ่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีเหมืองที่อาจปล่อยสารพิษลงสู่ลุ่มน้ำสายหลักมากกว่า 2,400 แห่ง โดยอาศัยภาพถ่ายดาวเทียมระบุพื้นที่เหมืองแบบ alluvial, เหมืองแบบ heap leach และเหมืองแร่หายากแบบ in-situ leaching (ISL) รวมอย่างน้อย 366 แห่ง, 359 แห่ง และ 77 แห่ง ตามลำดับ

รายงานดังกล่าวเตือนว่า กิจกรรมเหมืองเหล่านี้ใช้สารเคมีอันตราย เช่น ไซยาไนด์ ปรอท แอมโมเนียมซัลเฟต และสารอีกหลากหลายชนิด ซึ่งเมื่อไหลลงสู่แม่น้ำ จะสะสมในตะกอนและห่วงโซ่อาหาร สร้างความเสี่ยงเชิงโครงสร้างต่อสุขภาพของประชาชนในลุ่มน้ำโขง–สาละวิน–กก–สาขาต่าง ๆ ในระยะยาว

องค์กรสิทธิมนุษยชนในรัฐฉาน เช่น Shan Human Rights Foundation รวมทั้งเอกสารวิจัยของมหาวิทยาลัยต่างประเทศและศูนย์วิจัยคะฉิ่น ยังระบุว่า เหมืองแร่หายากและทองคำหลายแห่งบริเวณต้นน้ำแม่น้ำกกเป็นของบริษัทและนักลงทุนสัญชาติจีน โดยคนจีนทำหน้าที่บริหารและควบคุมเทคนิค ขณะที่แรงงานในพื้นที่เป็นผู้ปฏิบัติงานและสัมผัสสารพิษโดยตรง

บริบทดังกล่าวสอดคล้องกับข้อสังเกตของ รศ.ดร.สืบสกุล กิจนุกร อาจารย์ประจำสำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง และเครือข่ายติดตามสถานการณ์ลุ่มน้ำกก ที่ชี้ว่า การทำเหมืองแร่หายากและทองคำในรัฐฉานใช้เทคโนโลยีการทำเหมืองแบบสกปรกที่ “จีนเลิกใช้ในประเทศแล้ว” แต่กลับถูกส่งออกมาตั้งในประเทศเพื่อนบ้านที่มีมาตรการกำกับดูแลสิ่งแวดล้อมอ่อนแอกว่า

เมื่อผนวกกับแนวโน้มจาก บันทึกความเข้าใจ (MOU) ด้านแร่สำคัญระหว่างไทย–สหรัฐฯ ที่มีเป้าหมายเพิ่มปริมาณแร่หายากในห่วงโซ่อุปทานโลก นักวิชาการจำนวนหนึ่งจึงเตือนว่า ปัจจัยด้านความมั่นคงทางพลังงานและอุตสาหกรรมสีเขียว อาจกลายเป็นแรงผลักให้การสำรวจและทำเหมืองในภูมิภาคนี้เพิ่มขึ้น และยิ่งซ้ำเติมความเสี่ยงต่อสิทธิชุมชนปลายน้ำ หากไม่มีมาตรการกำกับที่เข้มแข็งควบคู่กัน

กปภ.เชียงราย “ระบบยังเอาอยู่ แต่ต้องย้ายแหล่งน้ำ เพราะประชาชนไม่ยอมรับ”

ในฝั่งของผู้ให้บริการน้ำประปา นายอภิศักดิ์ สวัสดิรักษ์ ผู้จัดการการประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) สาขาเชียงราย เปิดเผยว่า แผนการย้ายแหล่งน้ำดิบจากแม่น้ำกกไปยังแม่น้ำลาว เริ่มต้นจากการตรวจพบ “สารหนู” ในแม่น้ำกกเมื่อปีก่อน แม้ค่าที่ตรวจวัดได้จะต่ำกว่ามาตรฐานกรมอนามัย แต่ก็สร้างความไม่สบายใจให้ประชาชนอย่างกว้างขวาง

เดิม กปภ.เชียงรายใช้กระบวนการผลิตน้ำประปามาตรฐานทั่วไป ใช้สารส้มและปูนขาวเป็นหลัก แต่หลังพบโลหะหนัก จึง เพิ่มขั้นตอน “พรีคลอรีน (Pre-chlorination)” เติมคลอรีนก่อนการตกตะกอนเพื่อช่วยแยกโลหะหนัก พร้อมเสริมสารเคมี โพลีอะลูมิเนียมคลอไรด์ (PACl) และ โซเดียมไฮดรอกไซด์ (NaOH) เพื่อเร่งให้ตะกอนที่เกาะสารหนูตกลงสู่ก้นถัง ก่อนจะผ่านขั้นตอน “อินเตอร์คลอรีน” และระบบกรองอีกชั้นหนึ่ง

จากคุณภาพน้ำดิบในแม่น้ำกกที่เคยมีค่าความขุ่นสูงถึง 10,000 NTU ในช่วงน้ำท่วม และเฉลี่ยราว 180 NTU ในสถานการณ์ปกติ กปภ.เชียงรายควบคุมให้ ค่าความขุ่นก่อนกรองไม่เกิน 4 NTU และหลังกรองน้ำต้องมีค่าความขุ่นไม่เกิน 1 NTU ตามเกณฑ์ที่เข้มกว่ามาตรฐานขั้นต่ำ

นายอภิศักดิ์ย้ำว่า สารเคมีที่ใช้ “เป็นสารปรับปรุงคุณภาพน้ำที่ปลอดภัยตามมาตรฐานผลิตน้ำประปา” อยู่ภายใต้การควบคุมของห้องแล็บ และส่งผลตรวจให้กรมอนามัยตรวจสอบเป็นระยะ

อย่างไรก็ตาม เขายอมรับอย่างตรงไปตรงมาว่า

“เหตุผลสำคัญคือประชาชนไม่ยอมรับแหล่งน้ำจากแม่น้ำกก แม้กระบวนการผลิตของเราจะควบคุมคุณภาพได้ แต่เมื่อคนในพื้นที่รู้สึกไม่มั่นใจ กปภ.ก็ต้องปรับตัวตามข้อเรียกร้องนั้น เราไม่ได้ย้ายเพราะผลิตไม่ได้ แต่เพราะอยากให้ประชาชนมั่นใจที่สุด”

ในมุมของคนทำงานด้านระบบประปา เขายังคงเชื่อว่ากระบวนการผลิตสามารถรับมือกับคุณภาพน้ำในแม่น้ำกกได้ แต่ก็ยอมรับว่า การฟื้นฟูแม่น้ำให้กลับมาสะอาดในเชิงโครงสร้าง ต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างประเทศ ซึ่งกินเวลายาวนานเกินกว่าจะปล่อยให้ประชาชนเสี่ยงรอ

ย้ายสู่ “แม่น้ำลาว” งบ 2,176 ล้านบาท การลงทุน 100 ปีเพื่อสิทธิในน้ำสะอาด

แผนย้ายแหล่งน้ำดิบของ กปภ.เชียงราย กำหนดให้ตั้งจุดสูบน้ำและผลิตน้ำประปาใหม่บริเวณฝายแม่ลาว แล้วส่งน้ำผ่านท่อแรงดันเข้าสู่เขตเมืองเชียงราย ระยะทางราว 34 กิโลเมตร โครงการนี้ใช้งบประมาณรวม 2,176 ล้านบาท และคาดว่าจะสามารถเสนอของบประมาณในปีงบประมาณ 2571 หากผ่านความเห็นชอบ จะเริ่มก่อสร้างได้ในช่วงปี 2571–2572

นอกจากจะเป็นการ “หนีน้ำกกปนเปื้อน” แผนดังกล่าวยังถูกออกแบบให้ ขยายพื้นที่ให้บริการน้ำประปา ตามเส้นทางท่อจากฝายแม่ลาวเข้าสู่ตัวเมือง ทำให้ชุมชนที่อยู่นอกเขตบริการเดิมสามารถเข้าถึงน้ำสะอาดได้มากขึ้น โดยคาดว่าจำนวนผู้ใช้น้ำจะเพิ่มจาก 41,539 ครัวเรือนในปี 2568 เป็น 66,639 ครัวเรือนในปี 2589

ในระยะสั้น กปภ.เชียงรายได้ของบประมาณ 5 ล้านบาท เพื่อปรับปรุงและติดตั้งระบบจ่ายสารเคมีที่สถานีผลิตน้ำวังคํา ให้ควบคุมปริมาณสารได้แม่นยำยิ่งขึ้น เพื่อเสริมความมั่นใจระหว่างรอแผนระยะยาว

รศ.ดร.สืบสกุล กิจนุกร มองว่า การใช้งบประมาณระดับพันล้านบาทเพื่อย้ายแหล่งน้ำดิบครั้งนี้ แม้ดูสูง แต่เมื่อเทียบกับการป้องกันความเสี่ยงด้านสุขภาพในระยะยาวของประชาชนทั้งจังหวัด ถือเป็น “การลงทุนเพื่ออนาคต 100 ปี” ที่คุ้มค่า

“งบฯ พันล้านซื้อความปลอดภัยให้คนทั้งจังหวัดได้ 100 ปี มันคุ้มค่ามากกว่าการรอให้เกิดปัญหาสุขภาพตามมา”

เมื่อคนเชียงราย “เลิกดื่ม–เลิกใช้น้ำประปา” วิกฤตความเชื่อมั่นที่ตัวเลขมาตรฐานอธิบายไม่พอ

วิกฤตครั้งนี้จะไม่สมบูรณ์ หากไม่ฟังเสียงของผู้ใช้น้ำตัวจริง

มธุรส เปล่งใส ชาวบ้านในเขตอำเภอเมืองเชียงราย เล่าว่า หลังเกิดข่าวการปนเปื้อนโลหะหนักในแม่น้ำกก ครอบครัวของเธอ “หยุดใช้น้ำประปาดื่มมาหลายเดือน”

“น้ำประปาเราใช้ในชีวิตประจำวันทุกอย่างเลย ทั้งล้างหน้า แปรงฟัน รดน้ำต้นไม้ ให้น้ำสัตว์เลี้ยง ยกเว้นแค่น้ำดื่มเท่านั้นที่เราไม่กล้าใช้… เรารู้ว่าเขาพยายามชี้แจง มีคนออกมาชิมน้ำ โชว์ล้างหน้า แต่ไม่มีผลวิจัยยืนยันเลยว่า ถ้าเราดื่มน้ำแบบนี้ไป 10 ปี 20 ปี จะไม่เป็นมะเร็ง”

ทางเลือกของครอบครัวจึงเหลือเพียง “ต้องซื้อน้ำดื่มทั้งหมด” ทั้งดื่มและทำอาหาร เพิ่มภาระค่าใช้จ่ายให้ครัวเรือนในช่วงเศรษฐกิจตึงตัว

ด้าน รัตติกร แสงสุวรรณ เจ้าของร้านอาหารในเขตเทศบาลนครเชียงราย สะท้อนปัญหาคล้ายกัน เธอระบุว่า จากเดิมที่ใช้ “น้ำประปากรอง” เพื่อประกอบอาหารและบริการลูกค้า ปัจจุบันต้องหันไปใช้น้ำโรงงานทั้งหมด เพราะไม่มั่นใจในคุณภาพน้ำ แม้จะผ่านการกรองแล้วก็ตาม

“ตอนนี้ต้องซื้อน้ำทั้งหมด ทั้งน้ำดื่มสำหรับลูกค้า และน้ำที่ใช้ประกอบอาหาร… แม้จะกรองน้ำประปาแล้ว กลิ่นคลอรีนก็ยังแรง บางครั้งแม้ต้มน้ำ กลิ่นก็ยังไม่หาย”

รัตติกรยังพบปัญหาผิวหนังหลังอาบน้ำประปา จนแพทย์แนะนำให้หลีกเลี่ยงใช้น้ำดังกล่าวโดยตรง เธอจึงต้องหาวิธีเก็บน้ำให้ตกตะกอนก่อนใช้ หรือหันไปใช้น้ำจากแหล่งอื่นเท่าที่หาได้

ในระดับชุมชน ปรัตถกร การเร็ว กำนันตำบลแม่ยาว เล่าว่า หมู่บ้านริมกกซึ่งเคยใช้น้ำประปาหมู่บ้านจากแม่น้ำกก ต้องหยุดใช้น้ำมานานกว่าหนึ่งปี ทั้งจากความเสียหายของระบบประปาหมู่บ้านในเหตุภัยพิบัติปี 2567 และจากความกังวลเรื่องสารหนูปนเปื้อน

ชาวบ้านกว่า 400 ครัวเรือนในพื้นที่ ต้องหันมาซื้อน้ำดื่มใช้เอง จากที่เคยใช้น้ำแทบไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย กลายเป็นต้องจ่ายเดือนละ 500–1,000 บาท ซึ่งเป็นภาระหนักต่อครัวเรือนรายได้น้อย

“ชาวบ้านไม่รู้ว่าน้ำที่เทศบาลนำมาเติมเป็นน้ำจากไหน แต่ก็จำเป็นต้องใช้ เพราะคนเราขาดน้ำไม่ได้ มันเป็นภาวะจำยอมจริง ๆ”

เสียงสะท้อนเหล่านี้ยืนยันว่า แม้ตัวเลขค่ามาตรฐานน้ำจะ “อยู่ในเกณฑ์ปลอดภัย” แต่เมื่อความเชื่อมั่นถูกสั่นคลอน ประชาชนจำนวนมากจำเป็นต้องหา “ระบบความปลอดภัยของตัวเอง” ผ่านการซื้อน้ำ โรงงาน กักเก็บน้ำ หรือเปลี่ยนรูปแบบการใช้น้ำประปา ซึ่งแปลตรง ๆ เป็น “ต้นทุนแฝง” ทางเศรษฐกิจและสุขภาพ ที่ไม่ปรากฏในบิลค่าน้ำ

น้ำไม่ใช่แค่ทรัพยากร แต่คือ “สิทธิขั้นพื้นฐาน” และโจทย์การทูตข้ามพรมแดน

รศ.ดร.สืบสกุล กิจนุกร ย้ำหลายครั้งว่า ปัญหาน้ำกกไม่ใช่เพียงเรื่องเทคนิคของระบบกรองน้ำ หากแต่เป็น สิทธิพื้นฐานในการเข้าถึงน้ำสะอาด และ “สิทธิชุมชน” ในการกำหนดอนาคตของทรัพยากรธรรมชาติที่เลี้ยงดูตนเอง

เขาชี้ว่า จากข้อมูลการตรวจวัดต่อเนื่อง 8 เดือนที่ผ่านมา เห็นชัดว่า สารโลหะหนักแม้จะต่ำกว่าค่ามาตรฐาน แต่เมื่อบริโภคทุกวัน ย่อมมีโอกาสสะสมในร่างกาย และเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเรื้อรัง เช่น มะเร็ง หรือโรคระบบประสาท

ขณะเดียวกัน เขาเชื่อมโยงกรณีแม่น้ำกกกับลุ่มน้ำอื่น ๆ ทั้งสาละวิน กระบุรี และโขง ซึ่งต่างเริ่มตรวจพบปัญหาปนเปื้อนโลหะหนักจากกิจกรรมเหมืองในประเทศเพื่อนบ้านอย่างต่อเนื่อง โดยมีรายงานจากคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง (MRC) เตือนถึงการเพิ่มขึ้นของโลหะหนักในบางช่วงของแม่น้ำโขงในแขวงเกาะแก้ว สปป.ลาว

สำหรับเขาและเครือข่าย ภาพรวมทั้งหมดนี้บ่งชี้ว่า เอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังเผชิญวิกฤต “ธรรมาภิบาลสิ่งแวดล้อม” ที่จำเป็นต้องแก้ไขด้วยความร่วมมือข้ามพรมแดน ไม่ว่าจะเป็นการกดดันทุนข้ามชาติ ระบบตรวจสอบย้อนกลับแหล่งที่มาของแร่หายากในตลาดโลก หรือการใช้เวทีภูมิภาค เช่น คณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง เป็นพื้นที่เจรจากับประเทศต้นน้ำและจีน

แต่ในขณะที่กระบวนการทางการทูตและกลไกระหว่างประเทศยังต้องใช้เวลา ประชาชนปลายน้ำ “ไม่อาจรอได้” ทางออกที่ทำได้ทันที จึงกลับมาที่โจทย์เดิม – ย้ายแหล่งน้ำดิบเพื่อหยุดความเสี่ยงโดยตรงต่อชีวิตผู้คนก่อน

ย้ายแหล่งน้ำ ทางหนีไฟที่จำเป็น แต่ไม่ใช่คำตอบสุดท้าย

สำหรับจังหวัดเชียงรายซึ่งกำลังถูกผลักดันให้เป็น “เมืองเศรษฐกิจและศูนย์กลางชายแดน” การมีระบบน้ำประปาที่ปลอดภัย เชื่อถือได้ และรองรับการเติบโตของครัวเรือนจากราวสี่หมื่นกว่าครัวเรือนสู่หกหมื่นกว่าครัวเรือนในอีกสองทศวรรษข้างหน้า ไม่ใช่เพียงประเด็นเทคนิคด้านสาธารณูปโภค แต่คือ “โครงสร้างพื้นฐานของความเชื่อมั่น” ต่อเมืองทั้งระบบ

แผนย้ายแหล่งน้ำดิบจากแม่น้ำกกไปแม่น้ำลาวจึงเปรียบเสมือน “ทางหนีไฟ” ของเมืองเชียงรายในภาวะวิกฤต เป็นมาตรการที่ต้องทำ และต้องทำให้สำเร็จโดยเร็ว เพื่อปกป้องสิทธิในการมีชีวิตและน้ำสะอาดของประชาชน

อย่างไรก็ดี นักวิชาการ ภาคประชาชน และหน่วยงานท้องถิ่นล้วนเห็นพ้องว่า การย้ายแหล่งน้ำไม่ใช่คำตอบสุดท้าย หากปราศจากการจัดการต้นตอปัญหาในรัฐฉานและลุ่มน้ำเพื่อนบ้าน ผ่านการเจรจาระดับรัฐต่อรัฐ การกดดันทุนข้ามชาติ และการสร้างกลไกตรวจสอบแหล่งแร่ในห่วงโซ่อุปทานโลกอย่างจริงจัง

สุดท้าย ความสำเร็จของมาตรการครั้งนี้จะไม่ได้วัดเพียงจากตัวเลขงบประมาณที่ได้รับอนุมัติ หรือจำนวนครัวเรือนที่เชื่อมต่อระบบประปาเพิ่มขึ้น หากแต่วัดจาก “จำนวนคนเชียงรายที่กลับมากล้าเปิดก๊อกดื่มน้ำในบ้านตัวเอง” และจากวันที่แม่น้ำกกจะไม่ถูกกล่าวถึงในฐานะ “แม่น้ำที่ต้องหนี” หากแต่กลับมาเป็นเส้นเลือดใหญ่ของชีวิตคนเชียงรายอีกครั้ง

สำนักข่าวนครเชียงรายนิวส์

เครดิตภาพและข้อมูลจาก :

  • การประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) สาขาเชียงราย
  • องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงราย (อบจ.เชียงราย)
  • สถาบัน Stimson Center
  • The Active – บทสัมภาษณ์ รศ.ดร.สืบสกุล กิจนุกร, นายอภิศักดิ์ สวัสดิรักษ์, มธุรส เปล่งใส, รัตติกร แสงสุวรรณ, ปรัตถกร การเร็ว และชาวบ้านในพื้นที่ลุ่มน้ำกก
  • กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข
 
NAKORN CHIANG RAI NEWS TEAM
กองบรรณาธิการ นครเชียงรายนิวส์ – Nakorn Chiang Rai News
MOST POPULAR
FOLLOW ME