ศิลปินเชียงรายรวมพลังวาด “เชียงรายในฝัน” ชูธรรมชาติเป็นต้นทุนเมือง หนุนเป้าหมายเมืองน่าอยู่อย่างยั่งยืน

เชียงราย,6 มีนาคม 2569 – ห้องรับรองของเทศบาลนครเชียงรายถูกเติมเต็มด้วยแผ่นผ้าใบหลากขนาด สีสันของสายน้ำ ป่าเขา พื้นที่ชุ่มน้ำ และชีวิตเล็กๆ ที่ซ่อนอยู่ในระบบนิเวศเมือง ถูกยกขึ้นวางเรียงทีละชิ้น ท่ามกลางผู้แทนศิลปินและภาคีเครือข่ายท้องถิ่นที่ตั้งใจมอบ “ภาพจำของเมือง” ให้กลายเป็น “วาระของเมือง” ว่าการพัฒนาในวันข้างหน้าไม่ควรเดินไปข้างหน้าแบบตัดขาดจากธรรมชาติที่หล่อเลี้ยงเชียงรายมาอย่างยาวนาน

ข้อมูลกิจกรรมระบุว่า เทศบาลนครเชียงราย โดยนายวันชัย จงสุทธานามณี นายกเทศมนตรีนครเชียงราย รับมอบผลงานจากนายสุวิทย์ ใจป้อม ที่ปรึกษาสมาคมขัวศิลปะ พร้อมศิลปินจากพิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัยเมืองเชียงราย กลุ่มศิลปินสายน้ำกก และมูลนิธิมดชนะภัย โดยมีศิลปินเชียงรายกว่า 30 คนร่วมสร้างสรรค์ผลงานมากกว่า 50 ชิ้น เพื่อสื่อสารความงดงามของสายน้ำ ป่าเขา ความหลากหลายทางชีวภาพ และระบบนิเวศในพื้นที่ตัวเมืองในฐานะ “ต้นทุนทรัพยากรธรรมชาติ” ที่หล่อเลี้ยงวิถีชีวิตและเศรษฐกิจท้องถิ่น

โครงการ Urban Resilience Building and Nature

การใช้ศิลปะเป็นเครื่องมือสาธารณะ สร้างการรับรู้เรื่องธรรมชาติในเมือง และเชื่อมโยงไปสู่เป้าหมายการพัฒนาเมืองอย่างสมดุล โดยเฉพาะในช่วงที่เมืองเผชิญความเปราะบางจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและแรงกดดันจากการขยายตัวของกิจกรรมทางเศรษฐกิจ

ประเด็นรองที่ต้องจับตา คือการวางกิจกรรมไว้ในกรอบโครงการ Urban Resilience Building and Nature หรือ URBAN ที่มุ่งเพิ่มความสามารถของเมืองในการตั้งรับและปรับตัวต่อภัยพิบัติ ผ่านแนวคิดการแก้ปัญหาโดยอาศัยธรรมชาติเป็นฐาน ซึ่งทำให้ภาพวาดไม่ใช่แค่งานเชิงวัฒนธรรม แต่กลายเป็นส่วนหนึ่งของบทสนทนาเรื่องการออกแบบเมืองให้ปลอดภัยและยั่งยืนในทางปฏิบัติ

เมืองริมกกในวันที่สภาพอากาศเปลี่ยนเร็ว ศิลปะจึงกลายเป็น “สัญญาณเตือน” ที่คนฟังได้

เชียงรายเป็นเมืองที่มีสายน้ำเป็นแกนกลางของภูมิทัศน์และความเป็นเมือง แม่น้ำกกทำหน้าที่มากกว่าแหล่งน้ำ แต่เป็นโครงสร้างชีวิตของผู้คน ทั้งด้านการพักผ่อน การท่องเที่ยว พื้นที่สาธารณะ และระบบนิเวศริมฝั่งที่ช่วยพยุงความสมดุลของเมือง อย่างไรก็ตาม เมืองทั่วโลกกำลังเจอกับโจทย์เดียวกันคือ “ภัยพิบัติถี่ขึ้นและคาดเดายากขึ้น” เมืองที่เคยพึ่งโครงสร้างพื้นฐานแบบเดิมเพียงอย่างเดียวเริ่มพบว่า ไม่เพียงพอเมื่อเจอสภาพอากาศสุดขั้ว

กรอบงาน URBAN ชี้ว่าไทยกำลังเผชิญภัยพิบัติที่ถี่และรุนแรงขึ้นจากสภาพอากาศสุดขั้ว และระบุว่าเชียงรายเผชิญน้ำท่วมใหญ่ในปี 2567 ซึ่งตอกย้ำความจำเป็นในการเสริมความยืดหยุ่นของเมืองให้รับแรงกระแทกได้ดีขึ้น เมื่อภัยพิบัติกลายเป็นเรื่องใกล้ตัว การสื่อสารแบบรายงานเชิงเทคนิคอย่างเดียวมักไปไม่ถึงความรู้สึกของคนเมือง ศิลปะจึงถูกหยิบมาเป็น “ภาษาอีกชุดหนึ่ง” ที่ทำให้ประชาชนเห็นภาพเดียวกันว่า ธรรมชาติไม่ใช่ฉากหลังของเมือง แต่คือเกราะคุ้มกันเมืองในวันที่ความไม่แน่นอนกลายเป็นเรื่องปกติ

มากกว่า 50 ชิ้นงานในวันเดียว คือการบันทึกต้นทุนเมืองที่จับต้องได้

ข้อมูลการส่งมอบผลงานระบุว่า ศิลปินและภาคีเครือข่ายร่วมกันสร้างสรรค์งานมากกว่า 50 ชิ้น โดยเลือกเล่าเรื่องสายน้ำ ป่าเขา ความหลากหลายทางชีวภาพ และระบบนิเวศในเขตเมือง เพื่อสะท้อนทั้งความงดงามและความเปราะบางของทรัพยากรธรรมชาติท่ามกลางการพัฒนา

นายวันชัย จงสุทธานามณี นายกเทศมนตรีนครเชียงราย ระบุโดยสรุปว่า ศิลปะสามารถเป็นพลังสำคัญในการสร้างการรับรู้และปลุกจิตสำนึกให้ประชาชน เยาวชน และชุมชน เห็นคุณค่าของธรรมชาติ และร่วมกันวางแผนการพัฒนาเมืองอย่างสมดุล เพื่อมุ่งสู่ความยั่งยืนในอนาคต

หากมองในมุมการบริหารเมือง งานศิลป์ชุดนี้ทำหน้าที่ได้หลายชั้น
ชั้นแรก คือทำให้ “ธรรมชาติในเมือง” ถูกมองเห็นอีกครั้ง ไม่ใช่ถูกกลืนไปกับความเร่งรีบของชีวิตประจำวัน
ชั้นที่สอง คือทำให้ประเด็นเสี่ยงภัยและการปรับตัวต่อภูมิอากาศซึ่งมักเป็นเรื่องไกลตัว กลายเป็นเรื่องที่ “รู้สึกได้”
ชั้นที่สาม คือเป็นฐานสนทนาระหว่างผู้บริหารเมือง ภาคีเครือข่าย และประชาชน ว่าต้องรักษาอะไรไว้ และต้องยอมแลกอะไรบ้างเมื่อเมืองเติบโต

ธรรมชาติเป็นต้นทุนเมือง เมื่อพื้นที่ชุ่มน้ำคือโครงสร้างพื้นฐานที่ไม่อยู่ในบิลก่อสร้าง

แนวคิดสำคัญที่กิจกรรมพยายามสื่อสารคือ “ธรรมชาติเป็นต้นทุนเมือง” ซึ่งสอดคล้องกับหลักการแก้ปัญหาโดยอาศัยธรรมชาติเป็นฐานในกรอบ URBAN เพราะธรรมชาติให้บริการที่มักไม่ถูกคิดเป็นตัวเลขในงบประมาณ แต่มีผลต่อความปลอดภัยและคุณภาพชีวิตอย่างเป็นรูปธรรม เช่น

• การรองรับน้ำหลากและชะลอน้ำ
• การกรองมลพิษและช่วยพยุงคุณภาพน้ำ
• การลดความร้อนในเมือง
• การเป็นพื้นที่พักผ่อนและสุขภาวะของประชาชน

ข้อมูลของสถาบันสิ่งแวดล้อมไทยระบุว่า ปี 2565 ประเทศไทยมีพื้นที่ชุ่มน้ำประมาณ 22.88 ล้านไร่ คิดเป็นร้อยละ 7.5 ของพื้นที่ประเทศ และมีแหล่งพื้นที่ชุ่มน้ำราว 30,000 แห่ง ข้อมูลเดียวกันยังระบุว่า พื้นที่ชุ่มน้ำในจังหวัดเชียงรายประมาณ 1.22 แสนไร่ และมีแนวโน้มลดลงร้อยละ 1.60 ขณะที่จังหวัดสุราษฎร์ธานีมีพื้นที่ชุ่มน้ำราว 4.59 แสนไร่ ลดลงร้อยละ 2.64

ตัวเลขการลดลงอาจดูไม่หวือหวาเมื่อเทียบกับข่าวใหญ่รายวัน แต่ในมุมการจัดการความเสี่ยง เมืองที่สูญเสียพื้นที่ชุ่มน้ำทีละน้อยกำลังสูญเสีย “ฟองน้ำของเมือง” ไปพร้อมกัน และมักรู้สึกถึงผลกระทบเมื่อเกิดเหตุสุดขั้ว เช่น ฝนหนัก น้ำท่วมขังฉับพลัน หรือคุณภาพน้ำเสื่อมถอย ความหมายของ “ต้นทุนเมือง” จึงอยู่ที่การคิดล่วงหน้า ไม่ใช่แก้ปัญหาหลังเกิดเหตุเสมอไป

URBAN กับกรอบความร่วมมือที่หนุนให้ศิลปะเชื่อมสู่การออกแบบเมืองจริง

โครงการ URBAN ระบุว่าได้รับการสนับสนุนจาก International Climate Initiative ของกระทรวงสิ่งแวดล้อมเยอรมนี และดำเนินการโดยความร่วมมือของหน่วยงานไทยและองค์กรระหว่างประเทศ อาทิ สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และ IUCN ข้อมูลของสถาบันสิ่งแวดล้อมไทยยังชี้ว่าโครงการ URBAN มุ่งสร้างความยืดหยุ่นของเมืองและธรรมชาติด้วยแนวทางแก้ปัญหาโดยอาศัยธรรมชาติเป็นฐาน และใช้เชียงรายกับสุราษฎร์ธานีเป็นพื้นที่นำร่อง

การมี “กรอบโครงการ” ช่วยให้กิจกรรมศิลปะไม่ลอยตัว หากเชื่อมโยงกับงานเชิงระบบ เช่น การสื่อสารความเสี่ยง การฟื้นฟูพื้นที่ธรรมชาติ การวางแนวทางจัดการน้ำ และการสร้างพื้นที่เรียนรู้ร่วมกันในสังคมเมือง ในอีกด้านหนึ่ง ศิลปะก็ช่วยให้มาตรการเชิงเทคนิคมี “แรงหนุนทางสังคม” มากขึ้น เพราะการออกแบบเมืองที่คำนึงถึงธรรมชาติมักต้องอาศัยความร่วมมือของหลายฝ่าย และต้องใช้เวลาเห็นผล

เมืองสร้างสรรค์ด้านการออกแบบ กับความท้าทายเรื่องเมืองน่าอยู่

เชียงรายเป็นหนึ่งใน 55 เมืองใหม่ที่ได้รับการประกาศให้เข้าร่วมเครือข่าย UNESCO Creative Cities Network โดยยูเนสโกประกาศรายชื่อในวัน World Cities Day วันที่ 31 ตุลาคม 2566 และระบุเชียงรายอยู่ในสาขาการออกแบบ

สถานะเมืองสร้างสรรค์ด้านการออกแบบทำให้คำว่า “การออกแบบ” ในเชียงรายควรถูกขยายความหมายไปสู่การออกแบบชีวิตเมืองในภาพรวม ไม่ใช่เพียงงานสร้างสรรค์เชิงศิลปวัฒนธรรม หรือผลิตภัณฑ์เชิงท่องเที่ยวเท่านั้น หากรวมถึง

• การออกแบบพื้นที่สาธารณะให้สอดคล้องกับระบบนิเวศ
• การออกแบบการเดินทางและการใช้พื้นที่ที่ลดความเสี่ยง
• การออกแบบบริการสาธารณะที่เข้าถึงกลุ่มเปราะบาง
• การออกแบบกระบวนการสื่อสารที่ลดความตื่นตระหนกและสร้างความเข้าใจ

ยูเนสโกยังกล่าวถึงแนวโน้มการอยู่ในเมืองที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยอ้างอิงการคาดการณ์ว่าประชากรโลกส่วนใหญ่จะอยู่ในเมืองมากกว่าสองในสามภายในปี 2593 นัยของข้อมูลนี้คือ เมืองรองอย่างเชียงรายจะถูกท้าทายทั้งด้านการเติบโต เศรษฐกิจ และความเสี่ยงภูมิอากาศพร้อมกัน การชู “ธรรมชาติเป็นต้นทุนเมือง” ผ่านศิลปะจึงสอดรับกับบทบาทเมืองสร้างสรรค์ที่ต้องออกแบบความยืดหยุ่น ไม่ใช่แค่ความสวยงาม

โอกาสและข้อจำกัดที่ต้องพูดให้ครบ เพื่อไม่ให้เรื่องยั่งยืนกลายเป็นคำสวยหรู

ภาพวาดอาจทำให้คนเมือง “เห็นภาพเดียวกัน” ได้เร็ว แต่การทำให้เมืองยั่งยืนจริงต้องเผชิญข้อเท็จจริงหลายด้าน

ด้านโอกาส
ศิลปะช่วยลดช่องว่างระหว่างข้อมูลวิชาการกับความเข้าใจของประชาชน ทำให้การสนทนาเรื่องพื้นที่ชุ่มน้ำ ระบบนิเวศริมน้ำ หรือการฟื้นฟูธรรมชาติ ไม่ถูกมองเป็นเรื่องของผู้เชี่ยวชาญเท่านั้น
กิจกรรมยังตอกย้ำอัตลักษณ์ของเชียงรายในฐานะเมืองศิลปะและเมืองสร้างสรรค์ เพิ่มคุณค่าด้านการท่องเที่ยวเชิงคุณภาพ โดยไม่จำเป็นต้องแลกด้วยการใช้ทรัพยากรหนักเกินไป

ด้านข้อจำกัด
เมืองต้องเผชิญแรงกดดันด้านการใช้พื้นที่และงบประมาณ การรักษาพื้นที่ธรรมชาติในเมืองต้องมีมาตรการและกติกาที่ชัดเจน ไม่เช่นนั้น “ต้นทุนเมือง” จะค่อยๆ หายไปแบบเงียบๆ
การลงทุนแบบอาศัยธรรมชาติเป็นฐานมักเห็นผลระยะยาว วัดผลยากกว่าโครงการโครงสร้างพื้นฐานแบบเดิม จึงต้องอาศัยความต่อเนื่องของนโยบายและการสื่อสารที่โปร่งใส
การบำรุงรักษาสำคัญไม่แพ้การสร้าง หากพื้นที่ธรรมชาติหรือพื้นที่สาธารณะไม่ได้รับการดูแลต่อเนื่อง ประสิทธิภาพจะลดลงและความเชื่อมั่นของประชาชนจะถดถอย

สิ่งที่ประชาชนทำได้ทันที เพื่อให้ “เชียงรายในฝัน” ไม่จบแค่บนผ้าใบ

เทศบาลนครเชียงรายระบุชัดว่ากิจกรรมมุ่งสร้างการรับรู้และปลุกจิตสำนึกให้เห็นคุณค่าของธรรมชาติ การลงมือทำของประชาชนจึงมีความหมายในสามระดับ

ระดับครัวเรือน
ลดการทิ้งขยะลงลำน้ำและท่อระบายน้ำ แยกขยะให้ถูกวิธี ระมัดระวังการปล่อยน้ำเสีย เพราะปัญหาใหญ่ของเมืองจำนวนมากเริ่มจากพฤติกรรมเล็กๆ ที่สะสมจนกลายเป็นต้นทุนส่วนรวม

ระดับชุมชน
สนับสนุนกิจกรรมสาธารณะที่เชื่อมศิลปะกับสิ่งแวดล้อม ช่วยกันดูแลพื้นที่ริมน้ำในชุมชน สร้างวัฒนธรรมเมืองที่เคารพระบบนิเวศ ไม่ใช้พื้นที่สาธารณะจนเกินสมดุล

ระดับนโยบาย
ติดตามข้อมูลโครงการพัฒนาเมืองผ่านช่องทางทางการ ตั้งคำถามอย่างมีข้อมูล และร่วมเสนอทางเลือกที่คำนึงถึงธรรมชาติเป็นฐาน เพื่อให้การตัดสินใจเชิงโครงสร้างสะท้อนเสียงของคนเมืองจริง

ศิลปะเป็นจุดเริ่มต้น แต่เมืองยั่งยืนต้องเกิดจากการออกแบบร่วมกัน

การรวมพลังของศิลปินเชียงรายกว่า 30 คน สร้างสรรค์งานมากกว่า 50 ชิ้น และส่งมอบให้เทศบาลนครเชียงรายในวันที่ 6 มีนาคม 2569 คือการยืนยันว่าศิลปะสามารถทำหน้าที่เป็นเครื่องมือสาธารณะ สื่อสารทั้งคุณค่าของธรรมชาติและความเสี่ยงที่เมืองต้องเผชิญ

เมื่อเชียงรายก้าวสู่บทบาทเมืองสร้างสรรค์ด้านการออกแบบของเครือข่ายยูเนสโก การแปลง “เชียงรายในฝัน” ให้กลายเป็น “เชียงรายที่เป็นจริง” จึงขึ้นอยู่กับการประสานกันของหลายชั้น ตั้งแต่นโยบายท้องถิ่น กรอบความร่วมมือในโครงการ URBAN ที่ผลักแนวคิดธรรมชาติเป็นฐาน ไปจนถึงพฤติกรรมของประชาชนในชีวิตประจำวัน

ในท้ายที่สุด เมืองน่าอยู่ในศตวรรษนี้อาจไม่ใช่เมืองที่สร้างเร็วที่สุด แต่คือเมืองที่ออกแบบให้ธรรมชาติยังมีพื้นที่ทำหน้าที่ของมันได้ และทำให้คนเมืองเห็นคุณค่าของต้นทุนนี้ร่วมกันก่อนที่มันจะหายไป

ศิลปินแห่งชาติถ่ายทอด “โขน” สู่ถิ่นโยนกนคร เปิดการแสดงครั้งแรกในประวัติศาสตร์เมืองเชียงแสน บนเวทีโบราณสถานวัดป่าสัก

เชียงราย, 4 มีนาคม 2569 เมืองเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ได้บันทึกอีกหน้าสำคัญของงานศิลปวัฒนธรรมไทย เมื่อการแสดง “โขน” ถูกนำมาถ่ายทอดต่อสาธารณะในพื้นที่เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ของเมืองเชียงแสน ผ่านโครงการอบรมเชิงปฏิบัติการและการแสดงผลสัมฤทธิ์ที่เชื่อมโยง “ครูศิลป์ระดับชาติ” กับ “เยาวชนระดับพื้นที่” อย่างเป็นรูปธรรม ท่ามกลางบรรยากาศโบราณสถานที่มีนัยทางประวัติศาสตร์ของวัดป่าสัก ซึ่งทำหน้าที่เป็นทั้งฉากหลังทางกายภาพ และเป็นสัญลักษณ์ของการสืบทอดรากเหง้าวัฒนธรรมจากอดีตสู่ปัจจุบัน

กิจกรรมดังกล่าวจัดขึ้นภายใต้โครงการ “นาฏยศิลปินแห่งชาติ สร้างยุวศิลปินของชาติ” และกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการ “โขน ละคร ฝ่ายฟ้อน ร้อง รำ สู่ถิ่นโยนกนคร” โดยได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากกองทุนส่งเสริมงานวัฒนธรรม ประจำปีงบประมาณ 2569 และอยู่ในการกำกับติดตามของหน่วยงานด้านวัฒนธรรมในระดับส่วนกลาง เพื่อยกระดับมาตรฐานการถ่ายทอดนาฏศิลป์ไทยและสร้างพื้นที่การเรียนรู้ให้เยาวชนในภูมิภาคอย่างทั่วถึง

จากหอประชุมโรงเรียนสู่ลานโบราณสถาน เส้นทางฝึกจริงก่อนขึ้นเวทีจริง

ไทม์ไลน์ของกิจกรรมเริ่มตั้งแต่ช่วงเช้าวันที่ 2 มีนาคม 2569 เวลา 09.00 น. ถึง 12.00 น. ณ หอประชุมหิรัญนครเงินยาง โรงเรียนเชียงแสนวิทยาคม อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย โดยนางยุถิกา อิศรางกูร ณ อยุธยา อธิบดีกรมส่งเสริมวัฒนธรรม มอบหมายให้นายอนุกูล ใบไกล ผู้อำนวยการกองกองทุนส่งเสริมงานวัฒนธรรม เข้าร่วมติดตามผลการอบรมเชิงปฏิบัติการ ซึ่งในวันดังกล่าวได้จัดการฝึกแบบแบ่งกลุ่มตามบทบาทการแสดง ได้แก่ กลุ่มตัวพระ กลุ่มตัวนาง กลุ่มตัวยักษ์ กลุ่มตัวลิง และกลุ่มระบำเบ็ดเตล็ด เพื่อให้ผู้เข้าร่วมได้ฝึกทักษะเฉพาะด้านอย่างเข้มข้นและเป็นระบบ

แนวทางการแบ่งกลุ่มดังกล่าวสะท้อนความพยายาม “จัดระเบียบการเรียนรู้” ให้สอดคล้องกับธรรมชาติของนาฏศิลป์ชั้นสูงที่ต้องอาศัยความเข้าใจบทบาท การควบคุมร่างกาย จังหวะดนตรี และวินัยของผู้แสดง ไม่ใช่เพียงการจดจำท่ารำ หากแต่เป็นการฝึกกระบวนการทำงานร่วมกันในรูปแบบคณะ เพื่อเตรียมพร้อมก่อนการแสดงผลสัมฤทธิ์ในช่วงบ่ายของวันเดียวกัน

เวทีวัดป่าสักกับการแสดงผลสัมฤทธิ์ สร้างภาพจำใหม่ของเมืองเชียงแสน

ต่อมาในช่วงเวลา 13.00 น. ถึง 17.30 น. ณ โบราณสถานวัดป่าสัก อำเภอเชียงแสน นายอนุกูล ใบไกล ได้เข้าร่วมพิธีเปิดการแสดงผลสัมฤทธิ์ของโครงการฯ ซึ่งเป็นการนำผลการอบรมมาถ่ายทอดผ่านการแสดงจริงโดยนักเรียนที่ผ่านการฝึกซ้อม ภายใต้การควบคุมและกำกับการแสดงของนางรัจนา พวงประยงค์ ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง นาฏศิลป์ไทยและละคร พุทธศักราช 2554

ผู้ร่วมแสดงมาจากโรงเรียนในเครือข่ายหลายแห่ง ได้แก่ โรงเรียนเชียงแสนวิทยาคม โรงเรียนเวียงป่าเป้าวิทยาคม โรงเรียนวาวีวิทยาคม โรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 62 และโรงเรียนเทิงวิทยาคม สะท้อนการขยายโอกาสด้านนาฏศิลป์จาก “โรงเรียนหลัก” ไปสู่ “โรงเรียนเครือข่าย” ให้เกิดระบบฝึกฝนและต่อยอดในระดับพื้นที่อย่างจริงจัง

ในพิธีและกิจกรรมภายในงาน มีผู้บริหารและภาคีเครือข่ายเข้าร่วมเป็นจำนวนมาก อาทิ นางมรกต ยิบอินซอย กรรมการกองทุนส่งเสริมงานวัฒนธรรม นายชูสวัสดิ์ สวัสดี นายอำเภอเชียงแสน นางอทิตาธร วันไชยธนวงศ์ นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงราย นายเกรียงศักดิ์ ยอดสาร ผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเชียงราย นายจักรกฤช สิทธิโชติ ผู้อำนวยการโรงเรียนเชียงแสนวิทยาคม ตลอดจนเครือข่ายวัฒนธรรมในพื้นที่ เช่น เครือข่ายนาฏนารี ศรีเชียงแสน กลุ่มชมรมช่างฟ้อนเชียงแสน กลุ่มกลองสะบัดชัย เยาวชนรักษ์ศิลป์ล้านนา และเครือข่ายอื่น ๆ

รายละเอียดการแสดง ภาพศิลป์หลวงผสานอัตลักษณ์ท้องถิ่นในงานเดียว

ภายในงานมีพิธีถวายความอาลัยแด่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พร้อมขบวนแห่เครื่องสักการะและการแสดงเทิดพระเกียรติหลายชุด โดยเครือข่ายศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นและสถานศึกษาได้ร่วมจัดการแสดง อาทิ การแสดงชุด “น้อมศรัทธาไหว้สา สมเด็จพระพันปีหลวง ด้วยพระป๋าระมีฮ่มฟ้าห่มเวียงเจียงแสน” ของเครือข่ายนาฏนารี ศรีเชียงแสน การแสดงชุด “สะบัดชัยกึกก้องฟ้าชัยมงคล” ของกลุ่มกลองสะบัดชัย เยาวชนรักษ์ศิลป์ล้านนา การแสดงชุด “ล้านนาร้อยใจภักดีน้อมอัญชลีป๋าระมี สมเด็จพระพันปีหลวง” และการแสดงชุด “ช้างงูนฤมิตรวิจิตรแห่งศรัทธา” จากโรงเรียนเครือข่าย

ขณะที่ไฮไลต์สำคัญของวัน คือการแสดงโขนเรื่องรามเกียรติ์ โดยนำเสนอหลายตอน ได้แก่ ตอนลักสีดา ตอนพรหมมาศ ขบวนทัพพระอินทร์ และตอนยกรบ ซึ่งผู้จัดระบุว่าเป็นการแสดงโขนครั้งแรกในประวัติศาสตร์ของเมืองเชียงแสน และเป็นผลสัมฤทธิ์จากการฝึกซ้อมภายใต้การถ่ายทอดของศิลปินแห่งชาติ

“มากกว่า 20 หน่วยงาน” และ “มากกว่า 500 คน” ตัวเลขที่บอกความร่วมมือระดับพื้นที่

ข้อมูลจากผู้จัดระบุว่า การดำเนินงานครั้งนี้มีโรงเรียนและหน่วยงานเครือข่ายร่วมบูรณาการมากกว่า 20 หน่วยงาน และมีผู้เข้าชมและเข้าร่วมงานมากกว่า 500 คน ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนสองมิติสำคัญ มิติแรกคือศักยภาพการรวมพลังขององค์กรท้องถิ่น สถานศึกษา และเครือข่ายวัฒนธรรมในการจัดกิจกรรมขนาดใหญ่ มิติที่สองคือความสนใจของประชาชนต่อกิจกรรมเชิงวัฒนธรรมที่ยกระดับมาตรฐานการแสดงและวางระบบการถ่ายทอดอย่างจริงจัง

อย่างไรก็ตาม ในมุมของการพัฒนาเชิงนโยบาย ความท้าทายหลังเวทีคือการทำให้ “กิจกรรมครั้งแรก” กลายเป็น “ระบบต่อเนื่อง” ทั้งการพัฒนาครูผู้ฝึกสอนในพื้นที่ การจัดสรรเวลาเรียนรู้ที่สมดุลกับภาระการเรียนตามหลักสูตร และการสนับสนุนงบประมาณเพื่อให้การฝึกซ้อมสามารถดำเนินต่อได้โดยไม่สะดุด นี่เป็นโจทย์สำคัญที่ต้องอาศัยทั้งภาครัฐระดับส่วนกลาง ท้องถิ่น และสถานศึกษาร่วมกันวางแผน

วัดป่าสักในฐานะพื้นที่ประวัติศาสตร์ และเวทีวัฒนธรรมร่วมสมัย

อีกมิติที่ถูกจับตามองคือ “สถานที่จัดแสดง” โบราณสถานวัดป่าสักเป็นหนึ่งในจุดหมายทางประวัติศาสตร์ของเชียงแสน โดยข้อมูลจากกรมศิลปากรระบุว่าวัดแห่งนี้มีหลักฐานสร้างในช่วงพุทธศตวรรษที่ 19 และมีพระเจดีย์ทรงระฆังแบบศิลปะล้านนา ซึ่งโดดเด่นด้วยงานปูนปั้นลวดลายพรรณพฤกษาและสัตว์หิมพานต์

เมื่อโบราณสถานที่เป็น “แหล่งเรียนรู้อดีต” ถูกใช้เป็น “พื้นที่สาธารณะของปัจจุบัน” ผ่านศิลปะการแสดง ทำให้เกิดคำถามเชิงสร้างสรรค์ว่า เมืองเชียงแสนจะต่อยอดแนวคิดนี้ไปสู่การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมอย่างไรให้สมดุล ทั้งด้านการอนุรักษ์พื้นที่โบราณคดี ความปลอดภัยของผู้เข้าชม และการรักษามาตรฐานการจัดกิจกรรมไม่ให้กระทบต่อคุณค่าดั้งเดิมของสถานที่

โขนในบริบทมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ และเหตุผลที่การถ่ายทอดสู่เยาวชนสำคัญ

ในระดับประเทศ โขนได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชีตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติของยูเนสโก โดยยูเนสโกระบุถึงลักษณะเด่นของโขนที่ผสานการแสดง หน้ากาก เครื่องแต่งกาย ดนตรี และวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ พร้อมย้ำบทบาทของการถ่ายทอดองค์ความรู้ผ่านการฝึกฝนและครูผู้สอนในชุมชนและสถาบัน

เมื่อมองกลับมาที่เชียงแสน โครงการครั้งนี้จึงไม่ใช่เพียงกิจกรรมการแสดง แต่เป็นกลไก “ถ่ายทอดองค์ความรู้” ที่ทำให้เยาวชนได้สัมผัสมาตรฐานศิลป์หลวงในบริบทพื้นที่ของตนเอง โดยยังเชื่อมโยงกับเครือข่ายวัฒนธรรมท้องถิ่นที่มีอยู่เดิม ทั้งฟ้อนล้านนา กลองสะบัดชัย และกิจกรรมศิลป์ชุมชน ทำให้ภาพรวมของงานไม่แยกขาดระหว่างศิลปะระดับชาติและอัตลักษณ์ท้องถิ่น หากแต่พยายามประสานให้ร่วมสมัยและอยู่ร่วมกันได้

สถิติและข้อมูลสำคัญจากการจัดงาน

• จำนวนโรงเรียนผู้เข้าร่วมการแสดง 5 โรงเรียน
• จำนวนกลุ่มการฝึกภาคเช้า 5 กลุ่ม
• จำนวนหน่วยงานเครือข่ายร่วมบูรณาการ มากกว่า 20 หน่วยงาน
• จำนวนผู้เข้าชมและเข้าร่วมงาน มากกว่า 500 คน
• วันและเวลาจัดกิจกรรม 2 มีนาคม 2569 ช่วงเช้าและช่วงบ่าย
• สถานที่หลัก หอประชุมหิรัญนครเงินยาง โรงเรียนเชียงแสนวิทยาคม และโบราณสถานวัดป่าสัก อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย