รมว.ทส. สั่งยกระดับชุดเคลื่อนที่เร็ว คุมไฟป่าพะเยา–เชียงราย หลังจุดความร้อนพุ่ง 61 จุด เดินหน้ามาตรการห้ามเผา 86 วัน ลดผลกระทบ PM2.5

เชียงราย, 6 มีนาคม 2569 – ในห้วงต้นฤดูแล้งที่ภาคเหนือเผชิญแรงกดดันซ้ำซ้อน ทั้งไฟป่าที่ปะทุเป็นหย่อม ๆ ในพื้นที่ลาดชัน เข้าถึงยาก และหมอกควันที่สะสมในอากาศจนกระทบต่อสุขภาพประชาชน รัฐบาลยกระดับปฏิบัติการเชิงรุก โดย นายสุชาติ ชมกลิ่น รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ในฐานะประธานคณะกรรมการแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศอย่างยั่งยืน สั่งการด่วนให้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ส่งชุดปฏิบัติการดับไฟป่าเคลื่อนที่เร็วเข้าควบคุมสถานการณ์ในกลุ่มจังหวัดพะเยา เชียงราย และลำปาง หลังรายงานพบจุดความร้อนรวม 61 จุดในวันเดียว เพื่อจำกัดวงความเสียหายและลดมลพิษทางอากาศให้ได้มากที่สุด

ปฏิบัติการเร่งด่วนจากวอร์รูม สบอ.15 ชี้จุดยุทธศาสตร์ต้องเข้าถึงให้ทันก่อนลุกลาม

การสั่งการดังกล่าวสะท้อน “โจทย์เวลา” ที่เป็นหัวใจของการสยบไฟป่าในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ เพราะเมื่อไฟป่าลุกลามผ่านสันเขาและหุบห้วย การระดมกำลังล่าช้าเพียงไม่กี่ชั่วโมงอาจทำให้พื้นที่เสียหายกว้างขึ้นและเพิ่มฝุ่นควันในบรรยากาศอย่างมีนัยสำคัญ

รายงานจากกรมอุทยานแห่งชาติฯ ระบุว่า วันที่ 4 มีนาคม 2569 นายนฤพนธ์ ทิพย์มณฑา ผู้อำนวยการสำนักป้องกัน ปราบปราม และควบคุมไฟป่า เปิดเผยถึงการประชุมติดตามสถานการณ์ ณ ศูนย์สั่งการสถานการณ์ไฟป่าและหมอกควัน หรือวอร์รูม ของสำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 15 เชียงราย โดยกำชับให้หัวหน้าพื้นที่ป่าอนุรักษ์ทุกแห่งที่พบจุดความร้อน ทำหน้าที่ผู้บัญชาการเหตุการณ์ ระดมกำลังเข้าดับไฟให้กลับสู่สภาวะปกติโดยเร็ว

พะเยาพบหนักสุดในอุทยานดอยภูนาง 21 จุด ระดม 120 นายแบ่ง 8 ชุด

จากข้อมูลปฏิบัติการภาคสนาม อุทยานแห่งชาติดอยภูนางเป็นพื้นที่ที่พบจุดความร้อนสูงสุด 21 จุด โดยหัวหน้าพื้นที่ระดมกำลังเจ้าหน้าที่กว่า 120 นาย แบ่งเป็น 8 ชุดปฏิบัติการ ครอบคลุมพื้นที่อำเภอเชียงม่วนและอำเภอปง เข้าควบคุมจุดวิกฤตบริเวณสันเขา เช่น ดอยถ้ำหมากเม่าและดอยสังฆราช เพื่อกันไฟไม่ให้ไล่ลงสู่พื้นที่ลุ่มและชุมชนปลายน้ำ

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเวียงลอ 20 จุด ผนึกหน่วยเสือไฟเสริมกำลังเข้าพิกัดยาก

อีกพื้นที่ที่ต้อง “เร่งเข้าถึง” คือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเวียงลอ พบจุดความร้อน 20 จุด หัวหน้าพื้นที่ประสานชุดปฏิบัติการพิเศษดับไฟป่า หรือหน่วยเสือไฟ จากศูนย์ปฏิบัติการไฟป่าเชียงราย เข้าสนับสนุน ร่วมกับเครือข่ายอาสาและฝ่ายปกครองในหลายอำเภอของพะเยา เพื่อเข้าถึงพิกัดที่มีความยากลำบากและควบคุมไม่ให้เกิดการปะทุซ้ำ

กระจายกำลังหลายแนวรบ ทั้งเขตห้ามล่า ทับพญาลอ ดอยผาช้าง แม่ปืม และดอยหลวง

นอกจากพื้นที่หลัก ยังมีการปฏิบัติการเชิงรุกในพื้นที่อื่นควบคู่กัน เช่น เขตห้ามล่าสัตว์ป่าทับพญาลอเข้าควบคุมจุดความร้อน 8 จุดในบางพื้นที่ของพะเยา ส่วนเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าดอยผาช้างรายงานการเข้าดำเนินการในพื้นที่ 6 จุด ขณะที่อุทยานแห่งชาติแม่ปืมจัดกำลัง 38 นายเข้าดับไฟในพื้นที่อำเภอภูกามยาว โดยประเมินว่าจะควบคุมสถานการณ์ได้ภายในวันเดียว และอุทยานแห่งชาติดอยหลวงรายงานว่าสามารถควบคุมไฟในอำเภอวังเหนือ จังหวัดลำปาง ได้แล้วส่วนใหญ่ พร้อมเฝ้าระวังการปะทุซ้ำ

ภาพรวมดังกล่าวทำให้การรับมือไฟป่าปีนี้ไม่ใช่การ “ตั้งรับตามเหตุ” เพียงอย่างเดียว แต่เป็นการจัดกำลังแบบหลายชั้น ตั้งแต่การเข้าดับไฟฉับไว การทำแนวกันไฟ การลาดตระเวน และการเฝ้าระวังการปะทุซ้ำ ซึ่งเป็นปัจจัยกำหนดว่าฤดูแล้งปี 2569 จะควบคุมความเสียหายได้มากน้อยเพียงใด

เชียงรายเดินมาตรการห้ามเผา 86 วัน คุมต้นเหตุ ลดจุดความร้อน แต่ PM2.5 ยังต้องจับตา

จังหวัดเชียงรายยังคงใช้มาตรการห้ามเผาในที่โล่งทุกชนิดเป็นแกนหลักของการป้องกัน โดยกำหนดช่วงห้ามเผาเด็ดขาดระหว่างวันที่ 14 กุมภาพันธ์ ถึง 10 พฤษภาคม 2569 รวม 86 วัน พร้อมเตือนบทลงโทษตามกฎหมาย เพื่อสกัดต้นเหตุฝุ่นควันจากกิจกรรมเผาในพื้นที่และลดความเสี่ยงไฟป่าลุกลาม

ขณะเดียวกัน หน่วยงานด้านข้อมูลย้ำว่า “จุดความร้อน” เป็นตัวชี้วัดสำคัญในการติดตามความเสี่ยงไฟและการเผา โดยปกติได้จากการตรวจจับดาวเทียม เช่น MODIS และ VIIRS ซึ่งทำให้หน่วยภาคสนามสามารถวางกำลังเข้าหาพิกัดได้รวดเร็วขึ้น

อย่างไรก็ตาม แม้จุดความร้อนในบางช่วงจะลดลง แต่สถานการณ์ฝุ่นละอองขนาดเล็กยังขึ้นกับปัจจัยลม การสะสมในบรรยากาศ และฝุ่นควันข้ามพื้นที่ได้ โดยมาตรฐานคุณภาพอากาศของไทยกำหนดค่าเฉลี่ย 24 ชั่วโมงของ PM2.5 ที่ระดับ 37.5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตรเป็นค่ามาตรฐานอ้างอิงด้านสุขภาพในปัจจุบัน

ฝ่ายปกครองและชุมชน ร่วมแนวกันไฟ ตอกย้ำว่าป้องกันต้องเดินพร้อมภาคสนาม

ในระดับพื้นที่ อำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย รายงานการระดมฝ่ายปกครอง จิตอาสา และประชาชน ออกลาดตระเวนและทำแนวกันไฟในหลายจุดเสี่ยง สามารถควบคุมสถานการณ์ได้รวดเร็ว ไม่ให้ลุกลามเป็นวงกว้าง และติดตามสถานการณ์ต่อเนื่องตลอด 24 ชั่วโมง

ขณะเดียวกัน จังหวัดเชียงรายยังขับเคลื่อนการสื่อสารสาธารณะให้ประชาชนลดกิจกรรมก่อฝุ่น และร่วมกันจัดการเชื้อเพลิงในครัวเรือนและชุมชน เช่น การเก็บเศษใบไม้กิ่งไม้ทำปุ๋ยหมักแทนการเผา การทำเสวียน รวมถึงการทำแนวกันไฟในพื้นที่เสี่ยง ซึ่งหน่วยทหารในพื้นที่ร่วมรณรงค์สร้างการรับรู้แก่ชุมชนโครงการบ้านเล็กในป่าใหญ่ตามพระราชดำริ เพื่อให้มาตรการห้ามเผา “เกิดผลจริง” ในระดับหมู่บ้าน

เงินกองทุนและแรงจูงใจ สะพานเชื่อมการทำงานจากศรัทธาสู่ภารกิจจริง

อีกด้านหนึ่ง การสนับสนุนกำลังภาคสนามและอุปกรณ์ป้องกันสุขภาพจำเป็นต้องใช้ทรัพยากรอย่างต่อเนื่อง จังหวัดเชียงรายมีการขับเคลื่อนกองทุนและกิจกรรมสนับสนุนภารกิจดับไฟป่าและลดฝุ่นควันผ่านหลายกลไก ซึ่งช่วยเพิ่มความคล่องตัวในการจัดหาอุปกรณ์ที่จำเป็นในช่วงวิกฤต โดยหน่วยงานด้านป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยในจังหวัดยังเผยแพร่ข้อมูลการประชุมติดตามงานเป็นระยะ เพื่อบูรณาการหน่วยงานและขับเคลื่อนมาตรการร่วมกัน

ความท้าทายที่ยังอยู่ตรงหน้า เมื่อไฟป่าคือปัญหาทรัพยากร แต่ฝุ่นควันคือปัญหาสุขภาพและเศรษฐกิจ

แก่นของสถานการณ์ปีนี้จึงไม่ใช่เพียงการ “ดับไฟให้ทัน” แต่ต้องลดความเสียหายต่อทรัพยากรป่าไม้ ควบคู่กับการลดภาระสุขภาพของประชาชน และรักษากิจกรรมเศรษฐกิจในช่วงฤดูท่องเที่ยวและฤดูเกษตร โดยเฉพาะพื้นที่ที่ต้องใช้แรงงานกลางแจ้ง

หน่วยงานด้านอุทยานชี้ว่าการเข้าถึงพื้นที่รวดเร็วและแม่นยำคือยุทธศาสตร์สำคัญ ขณะที่จังหวัดและท้องถิ่นต้องยืนระยะมาตรการห้ามเผาให้ครบช่วง 86 วัน เพื่อป้องกันการปะทุซ้ำและลดฝุ่นสะสมในอากาศในระยะยาว

สิ่งที่ประชาชนทำได้ทันที เพื่อลดความเสี่ยงต่อสุขภาพและช่วยภาคสนาม

ภายใต้สถานการณ์ที่ยังต้องเฝ้าระวัง หน่วยงานรัฐแนะนำแนวทางปฏิบัติที่ประชาชนสามารถทำได้ทันทีโดยไม่สร้างความตื่นตระหนก ได้แก่ ลดกิจกรรมก่อควันทุกชนิด งดเผาเศษวัสดุในที่โล่ง ติดตามค่าฝุ่นจากสถานีตรวจวัดหรือช่องทางทางการ หลีกเลี่ยงกิจกรรมกลางแจ้งในวันที่ค่าฝุ่นสูง สวมหน้ากากมาตรฐานเมื่อจำเป็น และแจ้งเหตุไฟหรือควันในพื้นที่เสี่ยงต่อหน่วยงานท้องที่เพื่อให้ชุดเคลื่อนที่เร็วเข้าถึงพิกัดได้เร็วที่สุด

ท้ายที่สุด ภาพของการแก้ไฟป่าและฝุ่นควันในปี 2569 กำลังสะท้อนบทเรียนเดิมที่ยังต้องย้ำซ้ำ คือภาครัฐต้องเข้มข้นเรื่องการบังคับใช้และการสนับสนุนภาคสนาม ขณะที่ประชาชนและชุมชนคือด่านแรกของการป้องกัน หาก “ไม่เผา” ถูกทำให้เป็นวินัยร่วมกันในทุกหมู่บ้าน เป้าหมายอากาศที่ปลอดภัยยิ่งขึ้นจะขยับเข้าใกล้ความจริงได้มากกว่าเดิม