ฝั่งวิศวกรรมย้ำว่าจุดตั้งต้นต้องเป็นข้อมูลจริงของพื้นที่ ไม่ใช่ความเร่งรีบในการก่อสร้าง

หนึ่งในสาระสำคัญที่ถูกอธิบายในที่ประชุมคือกรอบการศึกษาด้านวิศวกรรมและการบริหารจัดการน้ำ โดยผู้เชี่ยวชาญจากคณะที่ปรึกษาอธิบายว่า งานศึกษาครั้งนี้ไม่ควรถูกมองเป็นเพียงการออกแบบโครงสร้างหรือการขุดลอกเท่านั้น แต่เป็นการจัดทำแผนแม่บทและคู่มือบริหารจัดการที่ต้องอยู่บนฐานของข้อมูลจริงจากพื้นที่ ทั้งข้อมูลทุติยภูมิ ข้อมูลการใช้ที่ดิน และโดยเฉพาะข้อมูลจากชุมชนที่รู้สภาพน้ำและการเปลี่ยนแปลงของพื้นที่ดีที่สุด

สาระเชิงเทคนิคที่ถูกอธิบายในเวทีชี้ว่า ทีมวิจัยจะใช้เครื่องมือแบบจำลองเพื่อประเมินน้ำท่า สมดุลน้ำ และการไหลเวียนของน้ำในหนองหลวง รวมถึงประเมินความเปลี่ยนแปลงของการใช้ประโยชน์ที่ดินรอบพื้นที่ชุ่มน้ำว่ากระทบต่อการไหลบ่าของน้ำและภาวะน้ำหลากอย่างไร แนวทางนี้สอดคล้องกับขอบเขตโครงการที่ระบุชัดเรื่องการศึกษาแบบจำลองคณิตศาสตร์ การสำรวจด้านวิศวกรรม และการออกแบบรายละเอียดควบคู่กับนิเวศวิทยาภูมิทัศน์

สิ่งที่น่าสนใจคือ ผู้เชี่ยวชาญพยายามวางกรอบให้เห็นว่าคำว่า “พัฒนา” ไม่จำเป็นต้องแปลว่า “ก่อสร้าง” เสมอไป แต่ต้องรวมถึงการควบคุมการไหลเวียน การจัดสรรน้ำ การฟื้นฟูพื้นที่ การกำหนดแนวทางใช้โครงสร้างเดิมอย่างมีประสิทธิภาพ และการออกแบบพื้นที่ด้วยความระมัดระวังต่อระบบนิเวศ ซึ่งเป็นมุมมองที่ช่วยลดความกังวลของชุมชนบางส่วนที่ไม่ต้องการให้การฟื้นฟูกลายเป็นโครงการก่อสร้างขนาดใหญ่โดยไม่จำเป็น

ฝั่งนิเวศเตือนว่าหากไม่มีข้อมูลชีวภาพ การพัฒนาก็อาจทำลายจุดแข็งของพื้นที่ไปพร้อมกัน

ในด้านป่าไม้ สัตว์ป่า และระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำ ผู้เชี่ยวชาญด้านนิเวศวิทยาอธิบายอย่างชัดเจนว่า จุดเด่นของเชียงรายประการหนึ่งคือความหลากหลายของระบบนิเวศ โดยเฉพาะพื้นที่ชุ่มน้ำ และหากการพัฒนาดำเนินไปโดยไม่มีฐานข้อมูลทรัพยากรธรรมชาติที่เพียงพอ จุดแข็งของพื้นที่อาจถูกบั่นทอนลงโดยไม่รู้ตัว

การสำรวจที่วางแผนไว้ครอบคลุมทั้งทรัพยากรป่าไม้ พืชน้ำ พืชลอยน้ำ สัตว์ป่า 4 กลุ่มหลัก คือสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก สัตว์เลื้อยคลาน นก และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ตลอดจนสัตว์น้ำ แพลงก์ตอน และปลา โดยจะใช้ทั้งการสำรวจภาคสนาม การตั้งกล้องดักถ่าย การบันทึกเสียง และการเก็บข้อมูลหลายฤดูกาลเท่าที่ข้อจำกัดของโครงการเอื้อให้ทำได้ สาระสำคัญของแนวทางนี้คือการทำให้พื้นที่มีข้อมูลว่ามีสิ่งมีชีวิตอะไรอยู่ตรงไหน และมีคุณค่าทางนิเวศแบบใด ก่อนจะไปสู่การจัดโซนหรือการออกแบบกิจกรรมใช้ประโยชน์ในอนาคต

ในมุมนี้ เวทีประชุมไม่ได้เสนอภาพของการอนุรักษ์แบบแช่แข็งพื้นที่ แต่เสนอแนวคิด “การใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน” ตามหลัก Wise Use of Wetlands ซึ่งเอกสารโครงการอ้างอิงไว้ชัดเจน นั่นคือการใช้พื้นที่อย่างชาญฉลาด ให้มนุษย์อยู่ได้ เศรษฐกิจเดินได้ และทรัพยากรไม่ถูกทำลายจนส่งต่อไปยังรุ่นต่อไปไม่ได้

คุณภาพน้ำถูกยกเป็นหัวใจของอนาคตหนองหลวง

อีกประเด็นที่ได้รับความสนใจอย่างมากในที่ประชุม คือการศึกษาด้านระบบนิเวศในน้ำและคุณภาพน้ำ ผู้เชี่ยวชาญด้านนี้ชี้ว่า ต่อให้พื้นที่มีปริมาณน้ำมากเพียงใด หากน้ำเสื่อมคุณภาพก็ยากที่จะใช้ประโยชน์อย่างปลอดภัยและยั่งยืนได้ การตรวจวัดคุณภาพน้ำจึงไม่ใช่เรื่องเทคนิคเฉพาะของห้องปฏิบัติการเท่านั้น แต่เป็นฐานของการตัดสินใจว่าจะใช้พื้นที่นี้เพื่อเกษตร อุปโภคบริโภค การท่องเที่ยว หรือการรักษาระบบนิเวศอย่างไร

ข้อมูลในสไลด์โครงการระบุชัดว่าการศึกษาด้านสิ่งแวดล้อมที่จะได้จากโครงการจะครอบคลุมทั้งทรัพยากรด้านกายภาพ ทรัพยากรด้านชีวภาพ คุณค่าการใช้ประโยชน์ของมนุษย์ และคุณค่าต่อคุณภาพชีวิต เพื่อใช้สำหรับประกอบการอนุมัติและวางแผนโครงการในอนาคต

ในเวทีซักถาม ผู้เข้าร่วมประชุมยังตั้งคำถามต่อเนื่องถึงประเด็นสำคัญว่า หลังสิ้นสุดการศึกษาแล้ว ชาวบ้านจะเข้าถึงการตรวจสอบคุณภาพน้ำได้อย่างไร และจะทำอย่างไรให้คนในพื้นที่มีความสามารถประเมินสภาพน้ำเบื้องต้นได้เอง คำตอบจากฝ่ายวิชาการยอมรับว่า การตรวจวัดมาตรฐานเชิงลึกยังต้องอาศัยหน่วยงานและห้องปฏิบัติการที่ได้มาตรฐาน แต่ก็เปิดแนวคิดเรื่องการพัฒนาเครื่องมือหรือกิจกรรมเรียนรู้แบบง่ายสำหรับเยาวชนและชุมชน เพื่อเสริมบทบาทการเฝ้าระวังในระดับพื้นที่ เป็นสัญญาณว่าประเด็นคุณภาพน้ำไม่ได้จบเพียงในรายงาน แต่ถูกโยงไปสู่การติดตามในอนาคตด้วย