ความกังวลเรื่องของแพงไม่ได้เป็นเพียงความรู้สึกอีกต่อไป

สิ่งที่ทำให้คำเตือนจากภาครัฐครั้งนี้มีน้ำหนักมากขึ้น คือผลสำรวจของสวนดุสิตโพล เรื่อง “สงกรานต์ 2569 กับวิกฤตพลังงานและค่าครองชีพ” ซึ่งสำรวจประชาชนทั่วประเทศ 1,272 คน ทั้งแบบออนไลน์และภาคสนาม ระหว่างวันที่ 31 มีนาคม ถึง 3 เมษายน 2569 ผลสำรวจสะท้อนภาพชัดเจนว่าความกังวลเรื่องของแพงได้ลามจากระดับอารมณ์ความรู้สึกไปสู่การเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้จ่ายจริงแล้ว โดย 61.32 เปอร์เซ็นต์ระบุว่าค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้นมาก สินค้าจำเป็นแพงขึ้นจนเริ่มรับไม่ไหว ขณะที่ 43.87 เปอร์เซ็นต์เริ่มกังวลว่าสินค้าอาจขาดแคลนหรือส่งของล่าช้า และอีก 41.27 เปอร์เซ็นต์ยังพอรับมือได้ แต่ต้องเปรียบเทียบราคาและเลือกซื้อมากขึ้นกว่าเดิม

ตัวเลขเหล่านี้มีความหมายมากกว่าการบอกว่าคนไทยกังวล เพราะมันกำลังบอกว่าครัวเรือนจำนวนมากเริ่มเข้าสู่ภาวะ “คุมรายจ่ายทุกบาท” แล้ว เมื่อสินค้าแพงขึ้นพร้อมกันหลายหมวด พื้นที่ของรายได้ที่เหลือสำหรับการเดินทาง ท่องเที่ยว หรือใช้จ่ายในเทศกาลก็ย่อมแคบลงโดยอัตโนมัติ สำหรับจังหวัดอย่างเชียงรายซึ่งเศรษฐกิจผูกกับทั้งการบริโภคในท้องถิ่นและรายได้จากการเดินทางของผู้คน บรรยากาศเช่นนี้จึงไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นแรงสะเทือนที่กำลังส่งตรงมาถึงผู้ประกอบการ ร้านค้า และครัวเรือนในพื้นที่ด้วยเช่นกัน

น้ำมันแพงไม่ได้กระทบแค่ผู้ใช้รถ แต่กำลังกระทบทั้งระบบชีวิต

ผลสำรวจของสวนดุสิตโพลยังชี้ชัดว่า วิกฤตราคาน้ำมันในเวลานี้ส่งผลต่อค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวันอย่างมีนัยสำคัญ โดย 46.70 เปอร์เซ็นต์บอกว่าเดือดร้อนมาก และ 37.74 เปอร์เซ็นต์บอกว่าเดือดร้อนพอสมควร หากรวมสองกลุ่มนี้เข้าด้วยกัน หมายความว่าประชาชนมากกว่า 84 เปอร์เซ็นต์รู้สึกถึงผลกระทบของน้ำมันแพงในระดับหนึ่งขึ้นไป

นี่คือจุดที่ควรอ่านอย่างระมัดระวัง เพราะในภาวะเช่นนี้ น้ำมันไม่ได้เป็นเพียงต้นทุนของคนที่ขับรถส่วนตัว แต่เป็นต้นทุนพื้นฐานของทั้งระบบเศรษฐกิจ เมื่อค่าขนส่งสูงขึ้น ต้นทุนร้านค้าเพิ่มขึ้น ราคาสินค้าจำเป็นก็มีโอกาสขยับตามไปด้วย เมื่อค่าเดินทางแพงขึ้น คนทำงานรายวัน คนค้าขาย และผู้ที่ต้องเดินทางไกลเพื่อกลับภูมิลำเนาก็ได้รับผลกระทบทันที สำหรับเชียงรายซึ่งมีทั้งพื้นที่เมือง พื้นที่เกษตร และพื้นที่เชื่อมโยงการเดินทางหลายทิศทาง ผลกระทบเช่นนี้ย่อมกว้างกว่าภาพหน้าปั๊มอย่างแน่นอน

ในอีกด้านหนึ่ง สำนักงานนโยบายและแผนพลังงานยังย้ำว่าโครงสร้างราคาน้ำมันที่เผยแพร่ให้สาธารณะรับทราบนั้น เป็นข้อมูลเพื่อการอ้างอิง มิใช่ราคาควบคุมที่ภาครัฐกำหนดโดยตรง จึงหมายความว่าความตึงตัวของตลาดเชื้อเพลิงในช่วงนี้ไม่ได้มีคำตอบง่ายแบบสั่งลดราคาได้ทันทีทุกจุด แต่ต้องอาศัยทั้งมาตรการเชิงโครงสร้าง การบริหารกองทุน การกำกับตลาด และการช่วยลดแรงกระแทกต่อประชาชนในรูปแบบอื่นควบคู่กัน

สงกรานต์ปีนี้ถูกคำนวณด้วยต้นทุนมากกว่าความคึกคัก

ในช่วงที่ควรเป็นเทศกาลแห่งการเดินทางและการใช้จ่าย ผลสำรวจกลับสะท้อนว่า ประชาชนกำลังคำนวณสงกรานต์ด้วยต้นทุนมากกว่าความคึกคัก ปัจจัยอันดับหนึ่งที่มีผลต่อการตัดสินใจว่าจะออกไปร่วมกิจกรรมสงกรานต์หรือไม่ คือราคาน้ำมันและค่าน้ำมันแพง 55.66 เปอร์เซ็นต์ ตามมาด้วยค่าใช้จ่ายโดยรวมในช่วงสงกรานต์ที่เพิ่มสูงขึ้น 49.53 เปอร์เซ็นต์ และสภาพอากาศ ทั้งร้อนจัด พายุ และฝุ่น PM2.5 อีก 42.22 เปอร์เซ็นต์

เมื่อมองจากมุมของภาคเหนือและจังหวัดเชียงราย ตัวเลขเรื่องสภาพอากาศยิ่งมีความหมายมากขึ้น เพราะการเดินทางและกิจกรรมกลางแจ้งในภูมิภาคนี้ไม่ได้ขึ้นกับราคาเชื้อเพลิงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นกับความมั่นใจด้านคุณภาพอากาศด้วย แม้ผู้ใช้ในรอบก่อนหน้าจะส่งข้อมูลฝุ่นในเชียงรายที่บ่งชี้ถึงแรงกดดันด้านอากาศมาแล้ว แต่แม้ไม่นำตัวเลขนั้นมาซ้ำในชิ้นนี้ ผลโพลเพียงอย่างเดียวก็เพียงพอจะบอกว่า ประชาชนทั่วประเทศเริ่มมองเรื่องอากาศเป็นตัวแปรสำคัญในการตัดสินใจใช้ชีวิตช่วงเทศกาลแล้ว และนี่คือสัญญาณที่จังหวัดท่องเที่ยวอย่างเชียงรายควรรับฟังอย่างจริงจัง

การประหยัดเริ่มเปลี่ยนรูปแบบของเทศกาล

ผลสำรวจในหัวข้อการปรับแผนการใช้ชีวิตช่วงสงกรานต์ แสดงภาพการเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจนมาก ร้อยละ 51.42 จะงดกิจกรรมรื่นเริงเพื่อประหยัดค่าใช้จ่าย ร้อยละ 39.62 จะงดเดินทางไกลหรือไม่กลับภูมิลำเนาอยู่บ้านแทน และอีกร้อยละ 37.50 จะเลือกเที่ยวใกล้บ้านหรือในจังหวัดเพื่อลดค่าเดินทาง

ในทางหนึ่ง ตัวเลขนี้อาจสะท้อนการระมัดระวังทางการเงินของครัวเรือนซึ่งเป็นเรื่องเข้าใจได้ในภาวะของแพง แต่ในอีกทางหนึ่ง มันก็กำลังเตือนว่าเทศกาลซึ่งเคยเป็นแรงขับทางเศรษฐกิจสำคัญ อาจมีบรรยากาศเปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัดในปีนี้ หากผู้คนจำนวนมากลดการเดินทางไกล ลดการใช้จ่ายด้านบันเทิง และเลือกอยู่บ้านมากขึ้น เศรษฐกิจที่เคยหมุนเวียนจากร้านอาหาร การท่องเที่ยว และบริการเดินทางก็อาจไม่คึกคักเหมือนเดิม

สำหรับเชียงราย ผลลัพธ์เช่นนี้มีได้สองทางพร้อมกัน ทางแรกคือการเดินทางจากจังหวัดไกลอาจชะลอลงหากผู้คนกังวลต้นทุนมากเกินไป แต่อีกทางหนึ่ง คนในจังหวัดอาจหันมาใช้เวลาท่องเที่ยวใกล้บ้านหรือจับจ่ายในพื้นที่ตัวเองมากขึ้น หากมีความมั่นใจว่าการเดินทางระยะใกล้ยังคุ้มค่าและปลอดภัย นี่จึงเป็นจังหวะที่ภาคท้องถิ่นต้องอ่านพฤติกรรมผู้บริโภคให้ขาด เพราะสงกรานต์ปีนี้อาจไม่ใช่ตลาดของการใช้จ่ายใหญ่ แต่เป็นตลาดของการใช้จ่ายอย่างระวังและเลือกสรรมากขึ้น

เงินออมกำลังถูกดึงออกมาใช้เพื่อประคองวันหยุด

ตัวเลขอีกชุดที่สะท้อนความกดดันทางเศรษฐกิจได้ชัด คือแหล่งเงินที่ประชาชนเตรียมนำมาใช้จ่ายในช่วงวันหยุดสงกรานต์ ร้อยละ 47.41 ระบุว่าจะนำเงินออมออกมาใช้ ร้อยละ 22.17 ยังไม่แน่ใจว่าจะนำเงินมาจากแหล่งใด และร้อยละ 21.93 ระบุว่าไม่มีงบสำหรับช่วงนี้ ขณะที่บางส่วนต้องใช้บัตรเครดิต 13.92 เปอร์เซ็นต์ และยืมญาติหรือคนรู้จักอีก 9.67 เปอร์เซ็นต์

นี่คือสัญญาณที่ควรถูกอ่านอย่างรอบคอบที่สุดในข่าวชิ้นนี้ เพราะมันไม่ได้สะท้อนเพียงความกังวลต่อเทศกาล แต่สะท้อนความเปราะบางของฐานะการเงินครัวเรือน เงินออมที่ควรเป็นกันชนยามฉุกเฉินกำลังถูกนำมาใช้กับค่าใช้จ่ายระยะสั้นมากขึ้น หากภาวะของแพงยังยืดเยื้อ หรือหากหลังสงกรานต์ยังมีแรงกดดันด้านราคาพลังงานต่อเนื่อง ครัวเรือนจำนวนไม่น้อยอาจเผชิญภาวะทางเลือกที่แคบลงกว่าเดิมอย่างเห็นได้ชัด

ยิ่งเมื่อผลโพลระบุว่า ผู้ที่เตรียมใช้จ่ายในช่วงสงกรานต์คาดว่าจะมีค่าใช้จ่ายเฉลี่ย 8,935.74 บาทต่อคน ตัวเลขนี้ก็ยิ่งไม่เล็กสำหรับครัวเรือนที่ต้องแบกรับทั้งน้ำมันแพงและสินค้าแพงพร้อมกัน แม้เม็ดเงินระดับนี้อาจยังช่วยพยุงเศรษฐกิจบางส่วน แต่ในระดับบ้านเรือน มันคือภาระที่ต้องคิดก่อนใช้ทุกบาทอย่างชัดเจนแล้ว

เสียงเรียกร้องของประชาชนชี้ไปที่มาตรการที่จับต้องได้

เมื่อถามว่ารัฐบาลควรเร่งดำเนินมาตรการใดมากที่สุดเพื่อช่วยลดภาระในช่วงสงกรานต์ คำตอบอันดับหนึ่งของประชาชนคือควบคุมราคาสินค้าอุปโภคบริโภคอย่างจริงจัง 75.94 เปอร์เซ็นต์ รองลงมาคือช่วยค่าน้ำมันให้ประชาชนในลักษณะคล้าย “น้ำมันคนละครึ่ง” 69.34 เปอร์เซ็นต์ และกระตุ้นเศรษฐกิจท้องถิ่นให้ประชาชนมีรายได้เพิ่ม 58.49 เปอร์เซ็นต์ ขณะที่มาตรการลดภาษีหรืออุดหนุนราคาน้ำมัน และช่วยลดค่าการเดินทาง ก็ยังเป็นสิ่งที่ประชาชนต้องการในสัดส่วนสูงเช่นกัน

จุดสำคัญของผลสำรวจนี้อยู่ตรงที่ ประชาชนไม่ได้เรียกร้องนโยบายที่ซับซ้อนเกินเอื้อม แต่ต้องการมาตรการที่สัมผัสได้เร็วและตรงจุดที่สุด นั่นคือการคุมราคาสินค้าจำเป็น ลดภาระเชื้อเพลิง และเพิ่มรายได้หรือกำลังซื้อในระดับพื้นที่ ดร.พรพรรณ บัวทอง ประธานสวนดุสิตโพล ระบุว่า ผลสำรวจสะท้อนว่าประชาชนเริ่มแบกรับค่าครองชีพไม่ไหว และจำเป็นต้องนำเงินออมมาใช้ในช่วงสงกรานต์ สถานการณ์นี้จึงไม่ใช่เพียง “ของแพงช่วงเทศกาล” แต่เป็นบททดสอบสำคัญของรัฐในการรักษาสมดุลด้านเศรษฐกิจและความเชื่อมั่นของประชาชน

ขณะที่ผู้ช่วยศาสตราจารย์สรศักดิ์ มั่นศิลป์ ประธานหลักสูตรนิติศาสตรบัณฑิต โรงเรียนกฎหมายและการเมือง มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ให้ความเห็นว่า หากพฤติกรรมของประชาชนเป็นไปตามผลโพลจริง การงดกิจกรรมรื่นเริงและการชะลอการเดินทางก็อาจส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจในภาพรวม เพราะปกติสงกรานต์เป็นช่วงที่ประชาชนจับจ่ายใช้สอยกันมากเป็นพิเศษอยู่แล้ว

ภาครัฐเริ่มขยับหลายด้าน แต่โจทย์ยังไม่คลี่คลาย

ในภาพของนโยบายภาครัฐ เวลานี้มีการขยับหลายด้านควบคู่กันไป ทั้งการขอให้หน่วยงานรัฐทำงานจากบ้านและประหยัดพลังงาน การขอให้ประชาชนใช้ขนส่งสาธารณะมากขึ้น และการยืนยันว่าช่วงสงกรานต์ยังไม่มีปัญหาขาดแคลนน้ำมันจนกระทบการเดินทางกลับบ้านของประชาชน

ในมิติของการเดินทางทางอากาศ สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย หรือ CAAT ระบุว่าเที่ยวบินภายในประเทศยังคงให้บริการได้ตามปกติ และไม่พบปัญหาการขาดแคลนน้ำมันเชื้อเพลิงอากาศยานในช่วงเทศกาลสงกรานต์ แม้ต้นทุนเชื้อเพลิงจะปรับตัวเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญก็ตาม โดยหน่วยงานยังประสานสายการบินดูแลเรื่องราคาและความเหมาะสมของเที่ยวบินอย่างใกล้ชิด ภาพนี้ช่วยให้เห็นว่า แม้รัฐจะยังประคองด้านอุปทานและการเดินทางได้ แต่โจทย์ใหญ่ที่ยังไม่จบคือการทำอย่างไรให้แรงกดดันเรื่องต้นทุนไม่ไหลลงไปทับประชาชนมากเกินไป

สำหรับเชียงราย บททดสอบใหญ่คือการรักษาสมดุลระหว่างการใช้ชีวิตกับการประคองเศรษฐกิจท้องถิ่น

เมื่อมองจากเชียงราย ข่าวนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงการรับฟังคำเตือนจากส่วนกลาง แต่คือการอ่านสัญญาณล่วงหน้าว่าพฤติกรรมผู้บริโภคในช่วงสงกรานต์ปีนี้จะเปลี่ยนไปอย่างไร เมืองท่องเที่ยวอย่างเชียงรายอาจไม่ได้เผชิญสถานการณ์ที่ผู้คนหยุดเดินทางทั้งหมด แต่กำลังเผชิญนักเดินทางที่คิดมากขึ้น ใช้เงินน้อยลง และตัดสินใจช้าลง เพราะต้องชั่งน้ำหนักทั้งราคาน้ำมัน ค่าใช้จ่ายรวม และปัจจัยด้านอากาศไปพร้อมกัน

ในเวลาเดียวกัน ชุมชนท้องถิ่น ร้านค้า ตลาด งานประเพณี และภาคบริการในเชียงราย ก็ต้องพยายามประคองตัวเองให้เดินหน้าต่อไปภายใต้โจทย์ใหม่ คือทำอย่างไรให้การใช้จ่ายในเทศกาลยังเกิดขึ้นโดยไม่เพิ่มภาระจนเกินไป ทำอย่างไรให้ประชาชนยังกล้าออกมาใช้ชีวิต และทำอย่างไรให้เศรษฐกิจในพื้นที่ยังหมุนต่อได้ แม้จะไม่คึกคักแบบเดิมก็ตาม นี่คือโจทย์ที่ลึกกว่าคำว่า “ของแพง” เพราะมันเกี่ยวข้องกับความเชื่อมั่นของผู้คนทั้งเมือง

ปลายทางของเรื่องนี้อยู่ที่มาตรการที่ประชาชนรู้สึกได้จริง

ท้ายที่สุด สงกรานต์ 2569 กำลังกลายเป็นบททดสอบสำคัญของรัฐและของสังคมไทยพร้อมกัน ฝ่ายรัฐต้องพิสูจน์ว่ามาตรการประหยัดพลังงานและการบริหารความเสี่ยงด้านน้ำมันจะไปไกลเกินกว่าการสื่อสารได้หรือไม่ ส่วนประชาชนกำลังพิสูจน์ความสามารถในการประคองรายจ่ายของตัวเองท่ามกลางราคาพลังงานและราคาสินค้าที่กดดันมากขึ้นทุกวัน

สำหรับเชียงราย บทเรียนของช่วงเวลานี้ชัดเจนมากว่า วิกฤตพลังงานไม่ใช่เรื่องไกลจากชุมชนอีกแล้ว มันอยู่ในค่าน้ำมัน อยู่ในค่าเดินทาง อยู่ในแผนกลับบ้าน อยู่ในงบเที่ยวสงกรานต์ และอยู่ในคำถามง่าย ๆ ของทุกครอบครัวว่า ปีนี้จะใช้ชีวิตอย่างไรไม่ให้ต้นทุนหนักเกินไป หากรัฐบาลสามารถออกมาตรการที่ประชาชนสัมผัสได้เร็ว คุมราคาสินค้าจำเป็นได้จริง และช่วยลดแรงกระแทกด้านพลังงานได้ตรงจุด เสียงกังวลจากผลโพลอาจกลายเป็นสัญญาณเตือนที่ช่วยให้สถานการณ์คลี่คลายได้ทันเวลา แต่ถ้ามาตรการยังไม่ทันกับความเดือดร้อน เสียงสะท้อนจากประชาชนในวันนี้ก็อาจกลายเป็นแรงกดดันทางเศรษฐกิจที่หนักกว่าเดิมหลังเทศกาลผ่านพ้นไป