กองทุน ววน. ส่งสัญญาณบวก งบวิจัยปี 2569 ใกล้ครบวงจร ดันเชียงรายใช้มหาวิทยาลัยเป็นเครื่องยนต์นวัตกรรมพื้นที่

เชียงราย, 7 กุมภาพันธ์ 2569 – ท่ามกลางความไม่แน่นอนของเศรษฐกิจโลกและแรงกดดันต่อการจัดสรรทรัพยากรภาครัฐ ศาสตราจารย์ ดร.สมปอง คล้ายหนองสรวง ผู้อำนวยการสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) เผยข่าวที่ทำให้แวดวงวิทยาศาสตร์และการศึกษา “หายใจโล่งขึ้น” ในช่วงต้นปีงบประมาณ 2569 คือสัญญาณจากกองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม หรือกองทุน ววน. ที่ระบุว่าความคืบหน้าการส่งมอบงบประมาณด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมเป็นไปอย่างราบรื่น พร้อมสนับสนุนให้ภารกิจต่าง ๆ เดินหน้าได้ทันที โดยสื่อประชาสัมพันธ์ระบุว่ามีหน่วยงานในระบบเกี่ยวข้องรวม 201 หน่วยงาน และการจัดสรรดำเนินการแล้วเกือบครบถ้วน ซึ่งไม่ได้จำกัดอยู่เพียงกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เท่านั้น 

สำหรับจังหวัดเชียงราย ประเด็นนี้ไม่ได้เป็นเพียงข่าวเชิงระบบการคลัง แต่สัมพันธ์กับโจทย์ชีวิตจริงของพื้นที่ชายแดน ตั้งแต่มลพิษและหมอกควัน ปัญหาน้ำหลากและความเสี่ยงภัยพิบัติ เศรษฐกิจชายแดน ไปจนถึงการเข้าถึงบริการสุขภาพและการลดความเหลื่อมล้ำ การที่เงินวิจัยเดินหน้าได้เร็ว จึงเท่ากับการเพิ่มความเร็วของ “คำตอบเชิงนวัตกรรม” ที่ประชาชนรอคอย

สถานะการจัดสรรงบประมาณล่าสุด

ความคืบหน้าล่าสุดจากการบริหารจัดการงบประมาณด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (ววน.) ของประเทศเป็นไปอย่างราบรื่นและมีประสิทธิภาพ เพื่อสนับสนุนให้ทุกภารกิจของหน่วยงานวิจัยทั่วไทยสามารถเดินหน้าได้ทันทีโดยไม่หยุดชะงัก

• จัดสรรงบประมาณปี 2569 สำเร็จแล้วถึง 99.49% ของหน่วยรับงบประมาณทั้งหมด สะท้อนถึงการบริหารจัดการที่รวดเร็วและเป็นระบบ
• ครอบคลุมทุกมิติการพัฒนา ทั้งการสนับสนุนงานวิจัยมูลฐาน (Fundamental Fund) งานด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และงานวิจัยเชิงกลยุทธ์ (Strategic Fund) เพื่อตอบโจทย์ความท้าทายของประเทศ
• ความพร้อมเต็มกำลัง ข้อมูลนี้เป็นหลักประกันว่ากลไกการวิจัยของประเทศมีความพร้อมที่จะสร้างองค์ความรู้และนวัตกรรมใหม่ๆ ได้อย่างต่อเนื่อง

ผนึกกำลัง 201 หน่วยงาน “ครอบคลุมทุกกระทรวง”

กองทุน ววน. ขอขอบคุณในความร่วมมือและความทุ่มเทของ 201 หน่วยงานรับงบประมาณ ซึ่งขอย้ำว่าการทำงานของกองทุนฯ ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เท่านั้น แต่เรา ครอบคลุมการทำงานร่วมกับหน่วยงานในทุกกระทรวงทั่วประเทศไทย

พลังความร่วมมือจากทั้ง 201 หน่วยงานนี้ คือฟันเฟืองสำคัญที่จะร่วมกันเปลี่ยนองค์ความรู้ให้เป็นนวัตกรรมที่จับต้องได้ เพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจ สังคม และอนาคตของประเทศไทย ให้ก้าวไกลอย่างมั่นคงและยั่งยืน

เงินวิจัยไม่ใช่ตัวเลขลอย ๆ แต่คือเวลาและโอกาสของประเทศ

ในทางปฏิบัติ งบวิจัยที่มาถึงช้า มักแปลเป็นการเริ่มโครงการล่าช้า การจ้างงานผู้ช่วยวิจัยสะดุด การเก็บข้อมูลภาคสนามไม่ทันฤดูกาล และท้ายที่สุดคือผลลัพธ์ที่ชุมชนควรได้ประโยชน์ถูกเลื่อนออกไปโดยไม่มีใครอยากให้เกิด ซี่งการสื่อสารของกองทุน ววน. รอบนี้จึงถูกตีความว่าเป็นการลดความเสี่ยงเชิงระบบ และเพิ่มความแน่นอนให้สถาบันวิจัยและมหาวิทยาลัยวางแผนงานได้ตั้งแต่ต้นปี

ในเอกสารการขับเคลื่อนระบบ ววน. ปีงบประมาณ 2569 ของสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม หรือ สกสว. ได้อธิบายโครงสร้างประเภททุนสำคัญของกองทุน ววน. โดยมีทั้งทุนสนับสนุนงานมูลฐาน หรือ FF และทุนสนับสนุนงานเชิงกลยุทธ์ หรือ SF รวมถึงหมวดการนำผลงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์ และหมวดพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ซึ่งสะท้อนว่าเงินวิจัยถูกออกแบบให้เชื่อมตั้งแต่การสร้างองค์ความรู้ไปจนถึงการนำไปใช้จริง

โครงสร้างทุนที่เปลี่ยนเกม คือความต่อเนื่องแบบหลายปี

หนึ่งในสาระที่มีนัยสำคัญต่อคุณภาพงานวิจัย คือแนวทางสนับสนุนโครงการต่อเนื่องหลายปีในทุน FF เอกสารของ สกสว. ระบุกรอบส่งเสริมโครงการแบบหลายปี ช่วง 2 ถึง 3 ปี และกรอบสัดส่วนร้อยละ 30 ถึง 50 ของงบที่หน่วยงานได้รับจัดสรร เพื่อให้โครงการที่ต้องใช้เวลามากกว่า 1 ปีสามารถเดินไปถึงผลผลิตสุดท้ายได้จริง

กลไกนี้มีความหมายมากในพื้นที่อย่างเชียงราย เพราะโจทย์จำนวนมากไม่สามารถแก้ได้ในรอบปีเดียว เช่น การเฝ้าระวังคุณภาพอากาศและจุดความร้อน การจัดการลุ่มน้ำและน้ำหลาก การพัฒนาห่วงโซ่อุปทานสินค้าเกษตรและโลจิสติกส์ชายแดน หรือการต่อยอดสมุนไพรและผลิตภัณฑ์สุขภาพจากฐานทรัพยากรท้องถิ่น งานเหล่านี้ต้องการ “ความต่อเนื่องของข้อมูล” และ “ความต่อเนื่องของทีม” มากพอ ๆ กับงบประมาณ

พร้อมกันนั้น เอกสารชุดเดียวกันยังสะท้อนภาพการสร้างคนรุ่นใหม่ในระบบ ววน. โดยระบุจำนวนนักวิจัยใหม่ในปี 2568 รวม 3,114 คน จาก 2,185 โครงการ ซึ่งเป็นตัวชี้ให้เห็นว่าเงินกองทุนไม่ได้มุ่งเพียงผลงาน แต่รวมถึงการปั้นกำลังคนด้านวิจัยเป็นฐานระยะยาว

งานเชิงกลยุทธ์เดินด้วยระบบและหน่วยบริหารทุน

หาก FF คือฐานรากขององค์ความรู้ SF คือการเร่งเครื่องในประเด็นที่ประเทศต้องการคำตอบแบบมุ่งเป้า โดยการบริหาร SF ดำเนินผ่านหน่วยบริหารและจัดการทุน ซึ่งมีคู่มือขั้นตอนการจัดทำคำของบประมาณประกอบอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่แบบฟอร์มแผนงานย่อย การกรอกข้อมูลในระบบ และการจัดการแผนงานตามรอบปีงบประมาณ

ในเชิงข่าวสาร นี่คือเหตุผลที่การส่งสัญญาณว่า “การจัดสรรใกล้ครบถ้วน” ทำให้ผู้เกี่ยวข้องคาดหวังได้ว่า กลไกปลายน้ำอย่างโครงการเชิงพื้นที่และโครงการเชิงยุทธศาสตร์จะไม่ชะงัก ซึ่งสำคัญต่อจังหวัดชายแดนที่ต้องรับแรงสั่นสะเทือนจากทั้งเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อม

เชียงรายกับบทบาทพื้นที่หน้าด่าน ที่ต้องใช้วิจัยเป็นเกราะ

เชียงรายเป็นพื้นที่ที่เผชิญโจทย์ซ้อนทับกันหลายชั้น ชั้นแรกคือภูมิศาสตร์ที่เป็นประตูเชื่อมอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง ส่งผลให้เศรษฐกิจชายแดนมีโอกาสสูง แต่ก็รับความเสี่ยงสูงเช่นกัน ชั้นที่สองคือสิ่งแวดล้อม ตั้งแต่หมอกควันตามฤดูกาล ไปจนถึงความเปราะบางด้านน้ำและภัยพิบัติ ชั้นที่สามคือสังคมและสุขภาพ ซึ่งในพื้นที่ชายแดนยังมีความเหลื่อมล้ำด้านการเข้าถึงบริการและสถานะบุคคลของประชากรบางกลุ่ม

ในกรอบวิเคราะห์ที่ผู้ใช้จัดเตรียม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวงและมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงรายถูกวางเป็นกลไกหลักในการรับงบและขับเคลื่อนงานวิจัยเพื่อพื้นที่ ข่าวชิ้นนี้จึงให้ความสำคัญกับคำถามเดียวที่ผู้อ่านเชิงนโยบายต้องการคำตอบ คือเงินวิจัยที่เดินหน้าเร็ว จะเปลี่ยนชีวิตคนเชียงรายได้อย่างไร

มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง จากฐานวิชาการสู่ภารกิจสุขภาพและนวัตกรรมสังคม

ข้อมูลที่ผู้ใช้แนบชี้ว่า มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวงเน้นบทบาทด้านสุขภาพ ผลิตภัณฑ์ธรรมชาติ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เทคโนโลยีดิจิทัล และนวัตกรรมทางสังคม โดยยกตัวอย่างงานบริการสุขภาพและเทคโนโลยีทางการแพทย์ รวมถึงงานตรวจพิสูจน์สถานะบุคคลของกลุ่มเปราะบางในพื้นที่ชายแดน

เมื่อวางข้อมูลดังกล่าวบนโครงสร้างกองทุน ววน. จะเห็นภาพการต่อยอดที่ชัดขึ้น เพราะกองทุนมีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมและขับเคลื่อนระบบวิจัยและนวัตกรรมของประเทศครอบคลุมทั้งวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี สังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์ และสหวิทยาการ เพื่อสร้างองค์ความรู้และสนับสนุนการนำผลงานไปใช้เชิงเศรษฐกิจและสังคม

กล่าวอีกนัยหนึ่ง งานที่ทำให้ประชาชนเข้าถึงการรักษาที่ดีขึ้น หรือคลี่คลายปัญหาเชิงสิทธิและสถานะบุคคล สามารถถูกอธิบายได้ว่าเป็น “ผลลัพธ์เชิงสังคม” ที่อยู่ในเจตนารมณ์ของกองทุน ไม่ใช่เรื่องนอกกรอบ

มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย เครื่องมือยกระดับท้องถิ่นและเศรษฐกิจฐานราก

ในอีกด้าน มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงรายถูกวางบทบาทให้เชื่อมงานวิจัยกับท้องถิ่นและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โดยมีภารกิจลักษณะพี่เลี้ยงทางวิชาการในการออกแบบแผนงาน ติดตามประเมินผล และแก้โจทย์เร่งด่วนของพื้นที่

ในมิติการบริหารทุน หากโจทย์ของเชียงรายคือการลดความเสี่ยงและเพิ่มความพร้อมของชุมชน งานลักษณะนี้มักต้องอาศัยทั้งทุนฐานรากจาก FF เพื่อสร้างข้อมูลและองค์ความรู้ และทุนเชิงกลยุทธ์จาก SF เพื่อเร่งการนำไปใช้จริงผ่านหน่วยบริหารทุน ซึ่งเป็นโครงสร้างที่ปรากฏชัดในเอกสารชี้แจงของ สกสว.

เหตุใดข่าวงบวิจัยจึงกลายเป็นข่าวผลประโยชน์สาธารณะ

ในทางข่าวสาร งบวิจัยอาจดูไกลตัว แต่ในทางผลประโยชน์สาธารณะ งบวิจัยคือเครื่องมือสร้างความมั่นคงรูปแบบใหม่ ความมั่นคงด้านสุขภาพ ความมั่นคงด้านอาหาร ความมั่นคงด้านน้ำ และความมั่นคงด้านเศรษฐกิจชายแดน

เมื่อสื่อประชาสัมพันธ์ของกองทุน ววน. ระบุว่าการจัดสรรปี 2569 ครอบคลุมทั้งงานมูลฐาน งานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และงานเชิงกลยุทธ์ พร้อมขอบคุณความร่วมมือของ 201 หน่วยงาน นัยยะทางนโยบายที่ตามมาคือ ภาครัฐกำลังพยายามทำให้ระบบวิจัย “เดินพร้อมกันทั้งประเทศ” และลดช่องว่างระหว่างส่วนกลางกับพื้นที่

จุดชี้ขาดอยู่ที่การทำให้เงินถึงผลลัพธ์ ไม่ใช่ถึงแค่บัญชี

แม้สัญญาณการจัดสรรใกล้ครบถ้วนจะเป็นข่าวบวก แต่การประเมินแบบมืออาชีพต้องถามต่อว่า จากจุดนี้ระบบจะพาเงินไปสู่ผลลัพธ์ได้เร็วแค่ไหน

เอกสารของ สกสว. แสดงเงื่อนไขและแนวคิดของโครงการหลายปีใน FF ที่กำหนดให้ต้องมีเป้าหมายผลผลิตสุดท้ายชัดเจน และต้องมีสิ่งส่งมอบของแต่ละปีเพื่อพาไปสู่ผลผลิตสุดท้าย ข้อกำหนดลักษณะนี้ช่วยลดความเสี่ยงด้านโครงการค้างท่อ และเป็นจุดที่สังคมสามารถติดตามได้ว่า เงินวิจัยกำลังแปรเป็นผลลัพธ์หรือไม่

ภาพรวมเชิงยุทธศาสตร์ของเชียงราย เมื่อวิจัยถูกใช้เป็นคันโยก

เมื่อประกอบข้อมูลทั้งหมดเข้าด้วยกัน เชียงรายกำลังถูกอธิบายให้เป็นพื้นที่ที่ใช้มหาวิทยาลัยเป็น “คันโยก” ของการเปลี่ยนผ่าน โดยให้วิจัยและนวัตกรรมทำหน้าที่คู่กันสองด้าน

ด้านแรกคือการเพิ่มศักยภาพแข่งขันของพื้นที่ ตั้งแต่สินค้าเกษตรมูลค่าสูง โลจิสติกส์ชายแดน การท่องเที่ยวสร้างสรรค์ และเศรษฐกิจดิจิทัล
ด้านที่สองคือการลดความเปราะบางของพื้นที่ ตั้งแต่มลพิษ หมอกควัน ความเสี่ยงน้ำหลาก ไปจนถึงความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพและสถานะบุคคล

ขณะที่กองทุน ววน. ในเชิงระบบถูกออกแบบให้รองรับงานหลากมิติและสนับสนุนการนำผลงานไปใช้ประโยชน์ ข่าวการจัดสรรที่เดินหน้าเร็วขึ้นจึงเท่ากับการเพิ่มแรงเฉื่อยให้แผนงานเหล่านี้ออกตัวได้จริง

สิ่งที่ประชาชนและผู้ประกอบการในเชียงรายทำได้ทันที

หนึ่ง งานวิจัยและนวัตกรรมจำนวนมากมีช่องทางสื่อสารสถานะหรือผลผลิตผ่านระบบของหน่วยงานและมหาวิทยาลัย ผู้สนใจสามารถติดตามข้อมูลจากช่องทางทางการของกองทุน ววน. และมหาวิทยาลัยในพื้นที่ รวมถึงสื่อประชาสัมพันธ์ที่ชี้ว่ามีระบบตรวจสอบสถานะให้ติดตามได้

สอง ภาคเอกชนและท้องถิ่นที่ต้องการใช้ผลงานวิจัย ควรเริ่มจากการระบุปัญหาหลักของตนเองให้ชัด เช่น ปัญหาต้นทุนโลจิสติกส์ ปัญหาคุณภาพสินค้าเกษตร ปัญหาสุขภาพจากมลพิษ หรือปัญหาน้ำ แล้วจับคู่กับกลุ่มวิจัยของมหาวิทยาลัย เพื่อผลักดันการนำผลงานไปใช้จริงตั้งแต่ต้นน้ำ

สาม ประชาชนสามารถมีบทบาทเป็นผู้ใช้ประโยชน์และผู้ให้ข้อมูลภาคสนาม โดยเฉพาะงานด้านสิ่งแวดล้อม สุขภาพ และการจัดการภัยพิบัติ ซึ่งต้องการข้อมูลจริงระดับชุมชนเพื่อให้เทคโนโลยีและมาตรการ “ไม่หลุดจากชีวิตจริง”

บทสรุป

ข่าวดีของวงการวิจัยไทยในปีงบประมาณ 2569 ไม่ได้อยู่ที่ประโยคปลอบใจ แต่อยู่ที่การทำให้ระบบงบประมาณเคลื่อนตัวได้เร็วพอจะรับมือปัญหาจริงของประเทศ และสำหรับเชียงราย การที่กองทุน ววน. ส่งสัญญาณว่าการจัดสรรใกล้ครบถ้วน ยิ่งทำให้บทบาทของมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวงและมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงรายถูกจับตาในฐานะกลไกที่ต้องเปลี่ยน “งบวิจัย” ให้เป็น “ผลลัพธ์ที่ประชาชนสัมผัสได้” ให้ทันกับความท้าทายของพื้นที่ชายแดน

สถิติและข้อมูลสำคัญที่ใช้อ้างอิงในข่าว

• สื่อประชาสัมพันธ์ระบุการจัดสรรงบปี 2569 ดำเนินการแล้วเกือบครบถ้วน และกล่าวถึง 201 หน่วยงาน
• สัดส่วนประเภททุนของกองทุน ววน. ในเอกสารชี้แจงของ สกสว. ระบุ FF ร้อยละ 35 ถึง 40 และ SF ร้อยละ 60 ถึง 65 พร้อมหมวด RU และ ST
• แนวทางโครงการหลายปีใน FF ช่วง 2 ถึง 3 ปี และกรอบร้อยละ 30 ถึง 50 ของงบที่หน่วยงานได้รับจัดสรร
• นักวิจัยใหม่ในปี 2568 รวม 3,114 คน จาก 2,185 โครงการ ตามเอกสารชี้แจงของ สกสว.
• คู่มือขั้นตอนการจัดทำคำของบประมาณ SF ปี 2569 ผ่านระบบของหน่วยบริหารและจัดการทุน