แบงก์ชาติเดินเกม “สงครามทุนเทา” ปี 2569 คุมเงินสดรายใหญ่ สกัดเงินไหลชายแดน จับตา USDT ผิดปกติ ท่ามกลางเศรษฐกิจโตต่ำสุดรอบทศวรรษ

เชียงราย, 30 มกราคม 2569 – ปลายเดือนมกราคมในเมืองชายแดนอย่างเชียงราย บรรยากาศเหมือน “ปกติ” แต่ความจริงกลับเต็มไปด้วยสัญญาณเตือนจากเครือข่ายการเงินที่เปลี่ยนรูปเร็วกว่าเดิม เงินสดยังเดินทางได้ ทองคำยังเคลื่อนย้ายได้ เงินตราต่างประเทศยังเปลี่ยนมือได้ และสินทรัพย์ดิจิทัลยิ่งข้ามพรมแดนได้ในเสี้ยววินาที

ขณะที่เศรษฐกิจไทยปี 2569 ถูกคาดหมายว่าจะขยายตัวเพียงราว 1.5 ถึง 1.6 เปอร์เซ็นต์ ต่ำที่สุดในรอบประมาณ 10 ปี หากไม่นับช่วงโควิด-19 ความเปราะบางเชิงโครงสร้างจึงถูกยกขึ้นเป็น “โจทย์เร่งด่วน” ของประเทศ และหนึ่งในโจทย์ที่ถูกพูดตรงขึ้นคือ เศรษฐกิจใต้ดิน เงินเทา ทุนเทา ที่ถูกมองว่ากัดกร่อนทั้งการแข่งขันที่เป็นธรรม และความเชื่อมั่นต่อระบบการเงิน

เมื่อเศรษฐกิจโตช้า ความเสี่ยงโตเร็ว ประเทศจึงหันมาจัดระเบียบ “เส้นเลือดการเงิน”

ปี 2569 ถูกนิยามจากตัวเลขที่ทำให้หลายฝ่ายเงียบลงโดยอัตโนมัติ เศรษฐกิจไทยถูกคาดหมายว่าจะโตเพียงราว 1.5 ถึง 1.6 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งอยู่ในระดับต่ำมากเมื่อเทียบกับศักยภาพที่ถูกประเมินว่าสามารถไปได้สูงกว่านั้น หากประเทศแก้โจทย์เชิงโครงสร้างได้จริง ไม่ว่าจะเป็นหนี้ครัวเรือน สินเชื่อหดตัว ความเหลื่อมล้ำ คุณภาพการศึกษา การขาดนวัตกรรม เสถียรภาพทางการเมือง ไปจนถึงคอร์รัปชันและทุนเทา

ภาพนี้ทำให้ธนาคารแห่งประเทศไทยไม่ต้องการยืนอยู่แค่บทบาทเดิมที่พึ่ง “ดอกเบี้ยนโยบาย” เป็นเครื่องมือหลัก หากแต่เริ่มขยับสู่มาตรการเฉพาะจุดมากขึ้น โดยเฉพาะจุดที่เชื่อมกับเงินนอกระบบ ซึ่งหากปล่อยไว้จะย้อนกลับมากระทบเสถียรภาพและความเชื่อมั่นของระบบการเงินในที่สุด

ในอีกด้าน ประเทศไทยยังมีบริบทใหม่ที่ทับซ้อนกันอยู่ ทั้งความผันผวนของการค้าโลก ความกดดันจากระเบียบโลกที่เปลี่ยนเร็ว และความเสี่ยงอาชญากรรมข้ามชาติที่โยงกับเงิน เครือข่าย และเทคโนโลยี มากกว่าการใช้กำลังแบบเดิม นั่นทำให้คำว่า “ทุนเทา” ไม่ได้ถูกพูดในเชิงข่าวอาชญากรรมอย่างเดียว แต่กลายเป็นประเด็นเศรษฐกิจมหภาคและความมั่นคงทางสังคมไปพร้อมกัน

คุมเงินสดรายใหญ่ ปิดช่องทางขนเงินนอกระบบ

จุดเริ่มของความสั่นสะเทือนอยู่ที่ “เงินสด” สิ่งที่ดูเหมือนล้าสมัย แต่ยังเป็นเครื่องมือที่หลบเลี่ยงร่องรอยได้ดีที่สุด

รายงานข่าวระบุว่าในช่วงเวลาราว 10 กว่าวันถึง 2 สัปดาห์ มีการพบธุรกรรมถอนเงินสดที่ผิดปกติ 2 กรณี ระดับ 250 ล้านบาท และ 200 ล้านบาท รวมถึงพฤติกรรมเจาะจงขอธนบัตรชนิดราคา 500 บาท ซึ่งถูกชี้ว่าเป็นสัญญาณต้องสงสัยและควรถูกตรวจสอบเชิงลึก

แนวทางที่ถูกพูดถึงคือ การยกระดับการตรวจสอบลูกค้าและวัตถุประสงค์การทำธุรกรรม เมื่อมีการถอนเงินสดเกินระดับหลายล้านบาท โดยตัวเลขที่อยู่ระหว่างการพิจารณาอยู่ในช่วงประมาณ 3 ถึง 5 ล้านบาท ธนาคารพาณิชย์จะต้องเข้าไปตรวจสอบว่าถอนเพื่ออะไร ใช้ช่องทางโอนหรือเช็คได้หรือไม่ และหากพบความผิดปกติจะส่งข้อมูลให้หน่วยงานที่มีอำนาจ เช่น สำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน รวมถึงหากโยงการเลือกตั้งก็ส่งต่อหน่วยงานกำกับการเลือกตั้งให้ตรวจสอบ

มิติที่ทำให้เรื่องนี้เกินกว่าข่าวการเงิน คือประโยคที่สะท้อนแนวคิดว่า ทุนเทาไม่ได้เป็นแค่เรื่องผิดกฎหมายรายคดี แต่เป็นสิ่งที่ “กัดกร่อนประเทศ” ผ่านการบิดเบือนการแข่งขัน การทำให้ต้นทุนซ่อนเร้นต่ำกว่าคนทำธุรกิจสุจริต และทำให้รัฐสูญเสียรายได้ภาษีอย่างเงียบ ๆ

คุมแลกเงินชายแดน วงเงินเข้มขึ้นเพื่อสกัดการฟอกเงินข้ามพรมแดน

หากเงินสดคือ “การเคลื่อนย้าย” เงินตราต่างประเทศก็คือ “การแปลงร่าง” ของเงินก่อนจะข้ามแดน

ธนาคารแห่งประเทศไทยมีเอกสารทางการกำหนดวงเงินรับซื้อธนบัตรเงินตราต่างประเทศต่อคนต่อวัน และกำหนดวงเงินที่เข้มงวดในพื้นที่ชายแดน โดยสาระสำคัญคือ

• พื้นที่ทั่วไปมีกรอบวงเงินรับซื้อธนบัตรเงินตราต่างประเทศไม่เกิน 800,000 บาทต่อคนต่อวัน
• พื้นที่ชายแดนมีกรอบวงเงินรับซื้อธนบัตรเงินตราต่างประเทศไม่เกิน 200,000 บาทต่อคนต่อวัน

เมื่อวางแผนที่ลงไปบนภูมิศาสตร์จริง เชียงรายกลายเป็นหนึ่งในจังหวัดที่ต้อง “รู้สึก” กับมาตรการนี้ทันที เพราะมีทั้งด่านชายแดนและกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่พึ่งพาการเดินทางและการแลกเงิน ทั้งเพื่อการท่องเที่ยว การค้าชายแดน และการทำธุรกรรมของคนในพื้นที่

มาตรการลักษณะนี้ย่อมมีผลสองหน้า ด้านหนึ่งช่วยปิดช่องทางการฟอกเงินผ่านการแลกเงินสดจำนวนมากในจุดเสี่ยง แต่อีกด้านก็เพิ่มต้นทุนความสะดวกให้กับผู้ประกอบการบางประเภท โดยเฉพาะผู้ที่เคยพึ่งพาเงินสดเป็นหลัก