ครม. เห็นชอบมาตรการเข้มรับมือ PM2.5 ปี 2569 เชียงรายดีเดย์ 14 กุมภาพันธ์ ห้ามเผาเด็ดขาด 86 วัน ใช้ระบบ Cell Broadcast เตือนภัยตรงถึงมือถือประชาชน

เชียงราย,11 กุมภาพันธ์ 2569 – สถานการณ์ไฟป่า หมอกควัน และฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 กลับมาอยู่ในวาระสำคัญของประเทศอีกครั้ง เมื่อคณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบมาตรการรับมือประจำปี 2569 โดยยกระดับการทำงานจากเชิงตั้งรับสู่การป้องกันล่วงหน้า พร้อมนำเทคโนโลยีการสื่อสารสาธารณะอย่างระบบ Cell Broadcast มาใช้แจ้งเตือนภัยถึงโทรศัพท์มือถือในพื้นที่เสี่ยงโดยตรง

การตัดสินใจครั้งนี้มีขึ้นภายหลังรายงานของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่ระบุว่า แนวโน้มค่าฝุ่น PM2.5 โดยเฉพาะในกรุงเทพมหานคร ปริมณฑล ภาคกลาง ภาคตะวันตก ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และ 17 จังหวัดภาคเหนือ มีลักษณะสูงขึ้นในช่วงปลายปีต่อเนื่องถึงต้นปีเป็นประจำทุกปี จึงจำเป็นต้องมีมาตรการเชิงระบบทั้งก่อนเกิดเหตุและระหว่างเกิดเหตุ เพื่อลดผลกระทบต่อสุขภาพประชาชน

ในจังหวัดเชียงราย ซึ่งเป็นหนึ่งในพื้นที่เปราะบางของภาคเหนือ มาตรการดังกล่าวถูกนำมาปรับใช้ทันที โดยจังหวัดประกาศเข้าสู่ช่วงควบคุมการเผาทุกชนิดโดยเด็ดขาด ตั้งแต่วันที่ 14 กุมภาพันธ์ ถึง 10 พฤษภาคม 2569 รวมระยะเวลา 86 วัน ตามประกาศจังหวัดที่มีผลบังคับใช้

เทคโนโลยีสื่อสารสาธารณะ Cell Broadcast กลไกแจ้งเตือนภัยตรงพื้นที่เสี่ยง

หนึ่งในมาตรการที่ได้รับการเน้นย้ำจากที่ประชุมคณะรัฐมนตรี คือการใช้ระบบ Cell Broadcast ซึ่งเป็นการส่งข้อความแจ้งเตือนภัยผ่านเสาสัญญาณโทรศัพท์เคลื่อนที่ไปยังโทรศัพท์ทุกเครื่องในพื้นที่ที่กำหนด โดยไม่ต้องลงทะเบียนล่วงหน้า

กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมรายงานว่า ระบบดังกล่าวจะใช้เมื่อค่าฝุ่น PM2.5 เกินมาตรฐานในระดับที่กระทบต่อสุขภาพ เพื่อแจ้งเตือนให้ประชาชนสวมหน้ากาก ลดกิจกรรมกลางแจ้ง หรือเตรียมการป้องกันอื่นอย่างเหมาะสม จุดเด่นของระบบนี้คือสามารถกำหนดพื้นที่เป้าหมายได้อย่างแม่นยำ และยังคงทำงานได้แม้ในช่วงที่โครงข่ายมีการใช้งานหนาแน่น

มาตรการด้านการสื่อสารนี้ถูกออกแบบควบคู่กับการแจ้งเตือนผ่าน SMS รายวัน และการรายงานคุณภาพอากาศผ่านสถานีตรวจวัด เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลได้หลายช่องทาง ลดความล่าช้าในการรับรู้ความเสี่ยง

มาตรการสองระยะ จากการเตรียมการสู่การปฏิบัติการเข้มข้น

มาตรการที่คณะรัฐมนตรีเห็นชอบแบ่งออกเป็นสองระยะหลัก

ระยะเตรียมการ ครอบคลุมการสนับสนุนเครื่องจักรกลทางการเกษตร เพื่อส่งเสริมเกษตรไร้เผา การกำหนดเป้าหมายรับอ้อยไฟไหม้เข้าโรงงานไม่เกินร้อยละ 15 การจัดทำแผนที่เสี่ยงไฟป่าใน 14 กลุ่มป่า การควบคุมรถยนต์ดีเซลให้ผ่านการตรวจควันดำไม่เกินร้อยละ 20 และการควบคุมการนำเข้าข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ที่ต้องปลอดการเผา

ระยะปฏิบัติการ จะเน้นการลงพื้นที่สร้างความเข้าใจแบบเคาะประตูบ้าน การตั้งจุดตรวจในพื้นที่เสี่ยง การประกาศปิดป่าในช่วงเวลาวิกฤต การบังคับใช้กฎหมายกับผู้ลักลอบเผาและสถานประกอบการที่ฝ่าฝืน รวมถึงการจัดเตรียมห้องปลอดฝุ่นสำหรับกลุ่มเปราะบาง เช่น เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้ป่วยโรคทางเดินหายใจ

มาตรการทั้งหมดมีเป้าหมายร่วมกันคือการลดแหล่งกำเนิดฝุ่นในประเทศ ควบคู่กับการสื่อสารความเสี่ยงให้ประชาชนตัดสินใจดูแลตนเองได้อย่างทันท่วงที

เชียงรายประกาศดีเดย์ 14 กุมภาพันธ์ เข้าสู่ช่วงห้ามเผาเด็ดขาด 86 วัน

เมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2569 เวลา 13.30 น. ที่ห้องประชุมอูหลง ศาลากลางจังหวัดเชียงราย นายประเสริฐ จิตต์พลีชีพ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย เป็นประธานการประชุมคณะทำงานติดตามสถานการณ์และขับเคลื่อนการป้องกันแก้ไขปัญหาไฟป่าและหมอกควัน เพื่อประเมินสภาพอากาศและเตรียมเข้าสู่ช่วงวิกฤต

นายประเสริฐเปิดเผยว่า สถานการณ์ปีนี้ได้รับความร่วมมือจากประชาชนเป็นอย่างดี โดยข้อมูลจุดความร้อน ณ วันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2569 พบ 170 จุด ลดลงจากช่วงเวลาเดียวกันของปี 2568 ที่พบ 344 จุด คิดเป็นการลดลงมากกว่าร้อยละ 50 ขณะเดียวกัน ค่าฝุ่น PM2.5 เกินมาตรฐานเพียง 1 วันในช่วงต้นปี

อย่างไรก็ตาม จังหวัดเชียงรายมีลักษณะภูมิประเทศเป็นแอ่งกระทะ เมื่อเกิดภาวะอุณหภูมิผกผัน อากาศจะยกตัวขึ้นได้ยาก ทำให้ฝุ่นสะสมในชั้นบรรยากาศต่ำได้ง่ายในช่วงลมสงบ ระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ถึงพฤษภาคม จึงจำเป็นต้องยกระดับมาตรการเชิงรุก

รองผู้ว่าราชการจังหวัดกล่าวว่า การประกาศห้ามเผาเด็ดขาดไม่ใช่เพราะสถานการณ์รุนแรงที่สุด แต่เป็นการป้องกันก่อนเกิดปัญหา เพื่อหลีกเลี่ยงผลกระทบต่อสุขภาพและเศรษฐกิจ โดยเฉพาะภาคการท่องเที่ยวที่มีความสำคัญต่อจังหวัด

รายงานสถานการณ์ล่าสุด 11 กุมภาพันธ์ 2569

สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดเชียงราย รายงานสถานการณ์ประจำวันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2569 ระบุว่า ไม่พบรายงานจุดความร้อนเพิ่มเติมในวันดังกล่าว ค่าฝุ่น PM2.5 ที่สถานีตรวจวัดเมืองเชียงราย แม่สาย และเชียงของ อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน ไม่เกิน 37.5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร

ข้อมูลพื้นที่เผาไหม้สะสมเดือนมกราคมอยู่ที่ 31,150 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 24.30 ของพื้นที่เผาไหม้ใน 8 จังหวัดภาคเหนือตอนบน ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนว่ายังมีความเสี่ยงที่ต้องติดตามอย่างใกล้ชิด แม้แนวโน้มจุดความร้อนจะลดลงเมื่อเทียบกับปีก่อน

จังหวัดจึงขอความร่วมมืองดการเผาในที่โล่งทุกชนิดตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม ถึง 13 กุมภาพันธ์ และเข้าสู่ช่วงห้ามเผาเด็ดขาดตั้งแต่วันที่ 14 กุมภาพันธ์เป็นต้นไป

ปฏิบัติการแนวกันไฟ เมื่อชุมชนกลายเป็นด่านหน้า

ในระดับพื้นที่ อำเภอดอยหลวงได้จัดทำแนวกันไฟระยะทางกว่า 8 กิโลเมตร ในตำบลโชคชัยและตำบลหนองป่าก่อ พร้อมปรับปรุงระบบประปาภูเขาเพื่อสำรองน้ำสำหรับดับไฟ

อำเภอแม่ฟ้าหลวง ระดมกำลังทำแนวกันไฟในพื้นที่รอยต่อหมู่ที่ 3 และหมู่ที่ 13 ซึ่งเป็นจุดเสี่ยงสูง ขณะที่อำเภอเชียงของ ภายใต้การนำของนายสุรเชษฐ์ พุ้ยน้อย นายอำเภอเชียงของ ระดมกำลังชาวบ้านจิตอาสาตำบลบุญเรือง เดินเท้าเข้าสำรวจเชื้อเพลิงในป่าชุมชนและจัดทำแนวกันไฟในจุดยุทธศาสตร์สำคัญ

อำเภอเวียงชัยจัดทีมเฝ้าระวังตลอด 24 ชั่วโมง พร้อมเก็บกวาดใบไม้แห้งเพื่อลดเชื้อเพลิงสะสมรอบหมู่บ้าน

มาตรการเหล่านี้สะท้อนแนวคิดการป้องกันก่อนรักษา ลดความเสี่ยงไฟลุกลามเข้าสู่ชุมชน และลดปริมาณฝุ่นที่เกิดจากการเผาไหม้โดยไม่จำเป็น

ประสานเมียนมาผ่านกลไก TBC สกัดหมอกควันข้ามแดน

ในวันเดียวกันที่เชียงรายยกระดับมาตรการภายในจังหวัด ฝ่ายไทยยังใช้เวทีการประชุมคณะกรรมการชายแดนส่วนท้องถิ่นไทย–เมียนมา ครั้งที่ 102 ณ อำเภอแม่สาย เพื่อหารือความร่วมมือด้านการป้องกันหมอกควันข้ามพรมแดน

ฝ่ายไทยขอความร่วมมือในการควบคุมการเผาในพื้นที่ที่อยู่ภายใต้การดูแลของทางการเมียนมา ซึ่งฝ่ายเมียนมายินดีให้ความร่วมมือในเขตอิทธิพลของตน ส่วนพื้นที่ที่อยู่นอกเหนือการควบคุม จะมีการประสานกองกำลังท้องถิ่นและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต่อไป

การใช้กลไกความร่วมมือชายแดนในประเด็นสิ่งแวดล้อมสะท้อนว่า ปัญหาฝุ่น PM2.5 ไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยมาตรการภายในประเทศเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัยการประสานงานข้ามแดนอย่างต่อเนื่อง

เมื่อมาตรการเข้มข้นต้องเดินคู่ความร่วมมือของประชาชน

มาตรการปี 2569 แสดงให้เห็นการปรับแนวทางจากการรับมือเมื่อเกิดวิกฤต สู่การเตรียมพร้อมล่วงหน้า ใช้เทคโนโลยีสื่อสารสาธารณะ ควบคู่กับการบังคับใช้กฎหมายและการมีส่วนร่วมของชุมชน

ตัวเลขจุดความร้อนที่ลดลงกว่าครึ่งในช่วงต้นปี เป็นสัญญาณบวกที่สะท้อนความร่วมมือของประชาชน แต่ความท้าทายยังคงอยู่ในช่วง 86 วันอันตรายข้างหน้า ซึ่งเป็นช่วงที่สภาพอากาศเอื้อต่อการสะสมฝุ่น

การเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด การปฏิบัติตามประกาศงดเผา และการติดตามข้อมูลจากหน่วยงานรัฐ จะเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยให้เชียงรายผ่านฤดูหมอกควันปีนี้ไปได้ด้วยความสูญเสียน้อยที่สุด