เนปาลบนเส้นขอบวิกฤต จาก “การแบนโซเชียล” สู่การลุกฮือของ Gen Z การลาออกของนายกฯ โอลี และการตั้ง “สุชิลา คาร์กี” เป็นผู้นำชั่วคราว — บทเรียนว่าด้วยความโปร่งใสและศรัทธาทางการเมือง

เนปาล, 13 กันยายน 2568 — กลิ่นควันไฟหน้ารัฐสภาและรั้วลวดหนามรอบย่านกลางกรุงกาฐมาณฑุยังไม่ทันจาง เมื่อเสียงประกาศเคอร์ฟิวและฝีเท้าทหารย้ำให้ทั้งโลกตระหนักว่า ประเทศเล็กๆ บนหลังคาโลกกำลังยืนอยู่ตรงทางแยกประวัติศาสตร์อีกครั้ง การประท้วงต่อต้านการทุจริตและความเหลื่อมล้ำที่หมักหมมนานนับทศวรรษปะทุรุนแรง ภายหลังรัฐบาลตัดสินใจ “แบนโซเชียลมีเดีย” ครั้งใหญ่ จนลุกลามเป็นกระแสของคนรุ่นใหม่ที่เรียกร้องการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองเชิงโครงสร้าง ผลเชิงรูปธรรมเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว—นายกรัฐมนตรี เค.พี. ชาร์มา โอลี ประกาศลาออก กองทัพลงพื้นที่ควบคุมสถานการณ์ และล่าสุดมีการแต่งตั้ง นางสุชิลา คาร์กี อดีตประธานศาลฎีกา ขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรีรักษาการ พร้อมกำหนดจัดการเลือกตั้งในเดือนมีนาคมปีหน้า ท่ามกลางยอดผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บจำนวนมากซึ่งตอกหมุดจำให้โลกต้องหันกลับมาถามว่า เนปาลจะเดินไปทางใดต่อจากนี้

ปมเริ่มจากปลายนิ้ว “แบน 26 แพลตฟอร์ม” – ฟางเส้นสุดท้ายของคนรุ่นใหม่

ชนวนไฟเริ่มจากวันที่ 4 กันยายน เมื่อทางการเนปาลประกาศห้ามใช้งานแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียชื่อดังรวม กว่า 26 แพลตฟอร์ม โดยให้เหตุผลเรื่องการสกัด “ข่าวปลอม คำพูดสร้างความเกลียดชัง และอาชญากรรมไซเบอร์” กระทรวงที่เกี่ยวข้องย้ำว่าเป็นมาตรการเพื่อความสงบเรียบร้อยของสังคม แต่กับ Gen Z—ที่เติบโตมาพร้อม “หน้าจอคือโลก บ้าน และหน้าร้าน”—การแบนถูกมองว่าเป็นการปิดกั้นเสรีภาพในการแสดงออกและช่องทางทำมาหากิน ผลกระทบทางสังคมจึงไม่ได้หยุดเพียงพฤติกรรมออนไลน์ แต่กระแทกลงสู่ตัวตนและศักดิ์ศรีของคนรุ่นใหม่โดยตรง แม้ต่อมารัฐบาลจะ “ยกเลิกคำสั่งแบน” หลังมีผู้เสียชีวิตจากการปะทะ แต่วิกฤตศรัทธาที่ถูกจุดติดแล้วกลับยากจะดับลงง่ายๆ

จากถนนสู่รัฐสภาการปะทุ ความสูญเสีย และสัญลักษณ์ที่ถูกเผา

เพียง 4 วันถัดมา (8 กันยายน) การชุมนุมขยายวงอย่างรวดเร็วจากย่านกลางกรุงไปยังเมืองใหญ่อื่นๆ สถานที่เชิงสัญลักษณ์อย่างอาคารรัฐสภาถูกจุดไฟเผา สนามบินนานาชาติตรีภูวัน (TIA) ต้องปิดให้บริการชั่วคราวเพื่อความปลอดภัย ความรุนแรงพุ่งขึ้นเป็นลำดับ—รายงานข่าวจากหลายสำนักระบุผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บเพิ่มขึ้นต่อเนื่องตลอดสัปดาห์ กระทั่งวันที่ 12 กันยายน ตัวเลขผู้เสียชีวิต “ทะลุ 50 ราย” และผู้บาดเจ็บมากกว่า 1,300 คน เหตุสะเทือนใจ อาทิ การเสียชีวิตของภริยาอดีตนายกรัฐมนตรีรายหนึ่งภายหลังถูกกักในบ้านที่ถูกวางเพลิง สะท้อนโศกนาฏกรรมที่ไม่มีฝ่ายใดควรเผชิญ

ขณะที่ฝุ่นควันยังตลบ นายกรัฐมนตรี โอลี ประกาศลาออกเมื่อ 9 กันยายน โดยยอมรับสถานการณ์ “ไม่ปกติ” และอ้างถึงการแทรกซึมของกลุ่มผลประโยชน์ ขณะเดียวกันกองทัพประกาศใช้มาตรการเข้ม ฝากฝังให้ทุกฝ่ายหันหน้าเจรจา แม้ย้ำว่า “ทหารจะอยู่ไม่นาน” และไม่ต้องการแทนที่รัฐบาลพลเรือน แต่ภาพทหารตรึงกำลังหน้าอาคารรัฐสภาก็เป็นสัญญะว่าประเทศกำลังเดินอยู่บนเชือกเส้นบางเรื่องเสถียรภาพ

อินโดนีเซียเดือด! ประชาชนจลาจลเผารัฐสภา ปมเงินเดือน ส.ส. และคำดูถูกที่จุดชนวนความรุนแรง

จาการ์ตา, อินโดนีเซีย – นครหลวงของอินโดนีเซียต้องเผชิญกับเหตุการณ์จลาจลครั้งใหญ่ที่สั่นสะเทือนเสถียรภาพทางการเมืองและสังคม หลังความโกรธแค้นที่สะสมของประชาชนต่อการกระทำของชนชั้นนำได้ปะทุขึ้นเป็นความรุนแรงจนนำไปสู่การเผาทำลายอาคารรัฐสภาและบ้านของนักการเมือง เหตุการณ์นี้ไม่เพียงแต่เป็นสัญญาณเตือนถึงวิกฤตความเชื่อมั่นของประชาชนต่อผู้แทนของตนเท่านั้น แต่ยังเป็นบทเรียนราคาแพงที่แสดงให้เห็นว่าเพียงแค่ “คำพูด” คำเดียวสามารถจุดชนวนความขัดแย้งให้ลุกลามจนยากจะควบคุมได้อย่างไร

ชนวนความขัดแย้งเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 25 สิงหาคม 2568 หลังจากที่รัฐสภาอินโดนีเซียได้อนุมัติกฎหมายฉบับใหม่ที่อนุญาตให้นักการเมืองได้รับเงินค่าที่พักสูงถึง 50 ล้านรูเปียห์ต่อเดือน หรือเทียบเท่ากับเกือบ 10 เท่าของค่าแรงขั้นต่ำ ท่ามกลางภาวะเศรษฐกิจที่ประชาชนต้องเผชิญกับค่าครองชีพที่สูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง การตัดสินใจดังกล่าวถูกมองว่าเป็นการกระทำที่ไร้ความรับผิดชอบและเป็นการหักหลังประชาชนที่กำลังดิ้นรนเพื่อความอยู่รอด

“โง่เง่า”: คำพูดที่กลายเป็นเชื้อเพลิงแห่งความรุนแรง

ขณะที่คลื่นความไม่พอใจของประชาชนกำลังก่อตัว คำพูดที่ขาดความยั้งคิดของนักการเมืองชื่อดังได้กลายเป็นฟางเส้นสุดท้ายที่จุดให้สถานการณ์ระเบิดออกมาเป็นความรุนแรงอย่างไม่คาดคิด นายอาห์มัด ซาห์โรนี สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ได้ออกมากล่าวเรียกผู้ประท้วงว่า “โง่เง่า” คำพูดที่เปรียบเหมือนน้ำมันที่ถูกราดลงบนกองไฟที่กำลังคุกรุ่นอยู่แล้วได้จุดให้ความโกรธแค้นที่สั่งสมมาอย่างยาวนานพุ่งถึงขีดสุด

ฝูงชนจำนวนมหาศาลบุกเข้าทำลายและเผาอาคารรัฐสภา ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของอำนาจอธิปไตยของประชาชน รวมถึงบุกทำลายบ้านพักของนักการเมืองหลายคนเพื่อแสดงออกถึงความคับแค้นใจ เหตุการณ์จลาจลได้ลุกลามไปยังเมืองอื่น ๆ ทั่วประเทศอย่างรวดเร็ว และมีรายงานผู้เสียชีวิตจากเหตุการณ์นี้ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความรุนแรงที่เกิดขึ้นเกินกว่าที่ทางการจะสามารถควบคุมได้

บทเรียนจากจาการ์ตา เมื่อความเชื่อมั่นพังทลาย

เหตุการณ์ความไม่สงบในอินโดนีเซียครั้งนี้เป็นภาพสะท้อนที่ชัดเจนว่าความสัมพันธ์ระหว่างชนชั้นนำทางการเมืองกับประชาชนนั้นเปราะบางเพียงใด การกระทำที่ขัดต่อความรู้สึกของประชาชน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับปากท้องและเศรษฐกิจ สามารถทำลายความเชื่อมั่นที่สั่งสมมาได้อย่างง่ายดาย

การที่นักการเมืองซึ่งควรจะเป็นผู้แทนของประชาชน กลับใช้คำพูดที่ดูถูกเหยียดหยามผู้ที่กำลังได้รับความเดือดร้อน ยิ่งตอกย้ำให้เห็นถึงช่องว่างระหว่างคนสองกลุ่มและทำให้ประชาชนรู้สึกว่าถูกทอดทิ้งและไม่ได้รับการเคารพ ซึ่งความรู้สึกเหล่านี้สามารถนำไปสู่ความขัดแย้งที่รุนแรงและส่งผลกระทบต่อความมั่นคงของชาติได้อย่างคาดไม่ถึง

บทเรียนจากจาการ์ตาครั้งนี้เป็นเครื่องเตือนใจสำหรับรัฐบาลและชนชั้นนำทางการเมืองทั่วโลกว่า การบริหารประเทศในยุคที่ข้อมูลข่าวสารไหลเวียนอย่างรวดเร็วและประชาชนสามารถแสดงออกถึงความไม่พอใจได้โดยง่ายนั้น จำเป็นต้องอาศัยความโปร่งใส ความรับผิดชอบ และความเข้าใจในความรู้สึกของประชาชนอย่างแท้จริง การมองข้ามความรู้สึกของประชาชนเพียงชั่วขณะอาจนำไปสู่วิกฤตที่ไม่อาจแก้ไขได้ในอนาคต