เชียงรายลงนาม MOU ขับเคลื่อนระบบอาหารปลอดภัย เชื่อมเกษตรกร ตลาดสีเขียว ผู้บริโภค ภายใต้แนวคิด บอกรักด้วยผักผลไม้

เชียงราย,13 กุมภาพันธ์ 2569 – ภาพบรรยากาศตลาดเกษตรกรบริเวณสามแยกดอยตองในช่วงสัปดาห์แห่งความรักปีนี้ ไม่ได้มีเพียงสีสันของผักผลไม้ตามฤดูกาล แต่กำลังสะท้อน “โจทย์ใหญ่ของสังคม” ที่คนเมืองกำลังถามหาคำตอบมากขึ้นเรื่อย ๆ คือเราจะกินอย่างไรให้มั่นใจ ปลอดภัย และยั่งยืน โดยไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง ตั้งแต่เกษตรกรผู้ปลูก ไปจนถึงผู้บริโภคที่ต้องการอาหารคุณภาพในราคาที่เข้าถึงได้

วันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2569 จังหวัดเชียงรายเดินหน้าขับเคลื่อนงานอาหารปลอดภัยอย่างเป็นรูปธรรม ผ่านโครงการบูรณาการและขับเคลื่อนระบบอาหารเพื่อสุขภาวะตลอดห่วงโซ่จังหวัดเชียงราย โดยบริษัท ประชารัฐรักสามัคคีเชียงราย วิสาหกิจเพื่อสังคม จำกัด ผนึกกำลังภาคีเครือข่ายจากภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน ภายใต้การสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ หรือ สสส.

พิธีเปิดโครงการและการลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ หรือ MOU จัดขึ้นโดยมีนายรุจติศักดิ์ รังษี รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย เป็นประธาน พร้อมเปิดกิจกรรมการจัดแสดงและจำหน่ายสินค้า ภายใต้แนวคิด “บอกรักด้วยผักผลไม้” ณ ตลาดเกษตรกรเชียงราย สามแยกดอยตอง อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย

จากความกังวลบนโต๊ะอาหาร สู่การจัดระบบทั้งห่วงโซ่

แกนสำคัญของความร่วมมือครั้งนี้ คือการทำให้ “อาหารปลอดภัย” ไม่ใช่เพียงคำโฆษณาหรือความเชื่อส่วนบุคคล แต่เป็นระบบที่ตรวจสอบได้และเดินไปด้วยกันทั้งห่วงโซ่ ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ

หากมองในภาพใหญ่ระดับโลก องค์การอนามัยโลกประเมินว่าโรคจากอาหารเป็นภาระสำคัญต่อสังคม โดยมีผู้ป่วยจากอาหารปนเปื้อนจำนวนมากในแต่ละปี และกระทบทั้งสุขภาพ เศรษฐกิจ และความเหลื่อมล้ำ เพราะกลุ่มเปราะบางมักเป็นผู้ได้รับผลกระทบก่อนเสมอ เมื่อแปลกลับมาที่ระดับจังหวัด การสร้างระบบอาหารที่ปลอดภัยและโปร่งใสจึงกลายเป็น “โครงสร้างป้องกันความเสี่ยง” ของชุมชนในระยะยาว ไม่ต่างจากการสร้างเขื่อนให้กับสุขภาวะของผู้คน

โครงสร้างความร่วมมือ ต้นน้ำ กลางน้ำ ปลายน้ำ

โครงการกำหนดเป้าหมายชัดเจนในการเชื่อมโยงห่วงโซ่อาหารอย่างเป็นระบบ

ต้นน้ำ คือกลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตอาหารปลอดภัยที่ได้รับการรับรองมาตรฐาน เช่น GAP, PGS และเกษตรอินทรีย์
กลางน้ำ คือพื้นที่ตลาดสีเขียว ร้านอาหาร และโรงแรมที่มีแนวทางคัดสรรวัตถุดิบและการจัดการสุขาภิบาลอาหาร เช่น SAN, SAN Plus และ Q Restaurant
ปลายน้ำ คือผู้บริโภค ที่จะเข้าถึงอาหารปลอดภัยมากขึ้นจากระบบจำหน่ายที่คัดกรองและตรวจสอบย้อนกลับได้

ในด้านมาตรฐานการผลิตพืช มาตรฐาน GAP ของไทยเป็นกรอบการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสำหรับการผลิตพืชอาหาร ครอบคลุมตั้งแต่กระบวนการผลิตไปจนถึงการจัดการในแปลง เพื่อให้เกิดความปลอดภัยและคุณภาพตามเกณฑ์ที่กำหนด

ขณะที่ PGS หรือระบบการรับรองแบบมีส่วนร่วม เป็นแนวทางที่เน้นการมีส่วนร่วมของชุมชนและเครือข่ายผู้เกี่ยวข้องในการกำกับคุณภาพและความน่าเชื่อถือของสินค้าเกษตรอินทรีย์ โดยยึดหลักการที่สอดคล้องกับแนวทางสากล และอ้างอิงมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ของประเทศไทยในภาพรวม

ส่วนปลายทางของห่วงโซ่ซึ่งผู้บริโภคสัมผัสได้ทันที คือมาตรฐานและสัญลักษณ์ที่ช่วยลดความลังเลในการเลือกซื้อ หนึ่งในนั้นคือ “เครื่องหมาย Q” ที่เกี่ยวข้องกับระบบรับรองมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหาร โดยมีกรอบการแสดงเครื่องหมายและการกำกับดูแลตามกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้อง

Q Restaurant เมื่อร้านอาหารกลายเป็นด่านหน้าเรื่องความปลอดภัย

อีกจุดที่น่าจับตา คือการเชื่อม “อาหารปลอดภัย” เข้ากับภาคบริการและการท่องเที่ยว ผ่านแนวทาง Q Restaurant ซึ่งสะท้อนแนวคิดว่า ต่อให้แหล่งผลิตดีแค่ไหน หากจุดปรุงและจุดบริการไม่ใส่ใจสุขลักษณะหรือแหล่งวัตถุดิบ ความเสี่ยงก็ยังย้อนกลับมาหาผู้บริโภคได้

เอกสารแนวทางโครงการ Q Restaurant ที่เผยแพร่โดยหน่วยงานในสังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ชี้ให้เห็นกรอบของร้านอาหารที่สมัครใจเข้าร่วม ต้องมีสุขลักษณะที่ดี และมีเมนูหรือวัตถุดิบที่เลือกใช้สินค้าในระบบ Q เพื่อยกระดับความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัยอาหาร

ในเชิงยุทธศาสตร์ นี่คือการยกระดับ “ความปลอดภัย” จากเรื่องในครัวเรือน ให้กลายเป็นภาพลักษณ์ของเมืองและการบริการ หากทำได้จริง เมืองจะได้ทั้งสุขภาพของคนในพื้นที่ และความเชื่อมั่นของนักท่องเที่ยวที่กำลังมองหาแหล่งท่องเที่ยวเชิงสุขภาวะมากขึ้น

เทศบาลนครเชียงรายร่วมขับเคลื่อน สะพานเชื่อมคนเมืองกับระบบอาหารปลอดภัย

ในมิติท้องถิ่น เทศบาลนครเชียงรายเข้าร่วมในพิธีลงนาม MOU ผ่านผู้แทนที่ได้รับมอบหมาย เพื่อสนับสนุนการขับเคลื่อนระบบอาหารปลอดภัยตลอดห่วงโซ่ ทั้งในด้านการสร้างการรับรู้ การเชื่อมเครือข่าย และการทำให้ “ตลาดของคนเมือง” เป็นพื้นที่ที่ผู้บริโภคเข้าถึงอาหารปลอดภัยได้จริง

บทบาทของเทศบาลในภาพนี้ จึงไม่ใช่เพียง “ไปร่วมงาน” แต่เป็นตัวแปรสำคัญที่จะทำให้ระบบอยู่ได้ในชีวิตประจำวัน เพราะเทศบาลคือหน่วยงานที่ใกล้ประชาชนที่สุด ตั้งแต่การจัดพื้นที่ตลาด ความสะอาด การสื่อสารสาธารณะ ไปจนถึงการเชื่อมโยงผู้ประกอบการร้านอาหารในเขตเมืองให้เลือกใช้วัตถุดิบปลอดภัยอย่างต่อเนื่อง

บอกรักด้วยผักผลไม้ เมื่อการสื่อสารทำให้ระบบใหม่เข้าใจง่าย

แนวคิด “บอกรักด้วยผักผลไม้” ถูกวางเป็นธีมกิจกรรมในช่วงเทศกาลแห่งความรัก แต่สารที่ซ่อนอยู่คือการทำให้เรื่องมาตรฐานและห่วงโซ่อาหาร ซึ่งมักถูกมองว่ายากและไกลตัว กลายเป็นเรื่องที่คนทั่วไป “อยากเข้าไปมีส่วนร่วม” ตั้งแต่การซื้อผักผลไม้เป็นของฝาก ไปจนถึงการตั้งคำถามกับแหล่งที่มาและวิธีผลิต

เพราะในโลกจริง ผู้บริโภคจำนวนมากไม่ได้ปฏิเสธอาหารปลอดภัย แต่ติดอยู่ที่ 3 เรื่องเสมอ คือไม่แน่ใจว่าปลอดภัยจริงไหม ราคาแพงไปหรือเปล่า และซื้อได้ที่ไหนอย่างสะดวก หากระบบนี้ตอบได้ทีละข้อ ความปลอดภัยจะไม่ใช่เรื่องของคนส่วนน้อย แต่จะกลายเป็นพฤติกรรมใหม่ของคนทั้งเมือง

Green Market สามแยกดอยตอง จุดนัดพบของผู้ผลิตกับผู้บริโภค

หนึ่งในเครื่องมือเชิงปฏิบัติของระบบอาหารปลอดภัย คือ “ตลาดที่ทำให้เห็นของจริง” โดยตลาดเกษตรกรเชียงราย หรือ Green Market บริเวณสามแยกดอยตอง ถูกสื่อสารว่าเป็นพื้นที่จำหน่ายสินค้าเกษตรและอาหารปลอดภัยจากเกษตรกรโดยตรง เปิดเป็นประจำทุกวันเสาร์ ช่วงเวลา 07.00 ถึง 12.00 น.

แม้รายละเอียดเชิงปฏิบัติจะดูเหมือนเรื่องเล็ก แต่ในเชิงระบบ นี่คือจุดที่ทำให้ความร่วมมือไม่ลอยอยู่บนกระดาษ เพราะเป็นพื้นที่ที่ผู้บริโภคสามารถตรวจสอบด้วยตา เห็นผู้ผลิตตัวจริง ถามวิธีปลูก วิธีดูแล และเรียนรู้มาตรฐานผ่านการซื้อขายจริงได้ทันที

ผลกระทบเชิงระบบที่เชียงรายกำลังเดิมพัน

ความร่วมมือแบบ MOU มักถูกตั้งคำถามว่า จะไปไกลแค่ไหน และจะทำให้เกิดผลจริงหรือไม่ หากมองอย่างเป็นกลาง ความสำเร็จของระบบอาหารปลอดภัยไม่ได้วัดจากพิธีลงนามเพียงวันเดียว แต่ต้องวัดจาก “พฤติกรรมที่เปลี่ยน” และ “แรงจูงใจที่ยั่งยืน” ของผู้เล่นแต่ละฝ่าย

ฝั่งเกษตรกร หากมาตรฐานช่วยให้เข้าถึงตลาดได้มากขึ้น มีราคาที่เป็นธรรม และมีความมั่นคงในการจำหน่าย เกษตรกรจะยอมลงทุนกับกระบวนการผลิตที่ปลอดภัยมากขึ้น

ฝั่งร้านอาหารและโรงแรม หากการเลือกใช้วัตถุดิบปลอดภัยช่วยให้ลูกค้าเชื่อมั่น เพิ่มโอกาสทางธุรกิจ และกลายเป็นจุดขายของเมือง ร้านอาหารจะไม่มองมาตรฐานเป็นภาระ แต่เป็นความได้เปรียบ

ฝั่งผู้บริโภค หากเข้าถึงได้ง่าย ราคาไม่โดดจากตลาดทั่วไปมาก และมีข้อมูลชัดเจนให้ตัดสินใจ ระบบจะเกิดแรงซื้อที่พอจะขับเคลื่อนทั้งห่วงโซ่ต่อไป

ความท้าทายที่ต้องยอมรับ และเป็นโจทย์ที่ต้องแก้ร่วมกัน

เพื่อให้ข่าวนี้อยู่บนฐานความจริง ไม่ใช่ภาพฝัน จำเป็นต้องยอมรับว่า “ระบบอาหารปลอดภัย” มีความท้าทายเชิงโครงสร้างอย่างน้อย 4 เรื่อง

เรื่องแรก คือความสม่ำเสมอของปริมาณสินค้า หากมีเฉพาะช่วงกิจกรรม ผู้บริโภคจะกลับไปพฤติกรรมเดิมได้ง่าย

เรื่องที่สอง คือความเข้าใจเรื่องมาตรฐานของผู้บริโภค สัญลักษณ์และคำย่อจำนวนมากทำให้คนสับสนได้ หากสื่อสารไม่ดี ความตั้งใจดีอาจกลายเป็นความไม่มั่นใจรูปแบบใหม่

เรื่องที่สาม คือแรงจูงใจของผู้ประกอบการกลางน้ำ ร้านอาหารและโรงแรมต้องเห็นประโยชน์จริง ไม่ใช่ทำเพราะกระแส

เรื่องที่สี่ คือการตรวจสอบและความโปร่งใส ซึ่งเป็นหัวใจของความน่าเชื่อถือ เพราะเมื่อใดที่ผู้บริโภครู้สึกว่า “เชื่อไม่ได้” ระบบทั้งระบบจะเสียต้นทุนความไว้วางใจทันที

สิ่งที่ประชาชนทำได้ทันที เพื่อให้ MOU ไม่เป็นเพียงพิธี

ปลายทางของระบบนี้อยู่ที่การตัดสินใจของผู้บริโภคในทุกสัปดาห์ เพราะการซื้อหนึ่งครั้ง อาจเป็นเสียงโหวตให้เกษตรกรที่ลงทุนทำของปลอดภัยอยู่รอด และทำให้ร้านค้ามีกำลังใจเลือกของดีมากขึ้น

สิ่งที่ทำได้ทันทีมีไม่กี่อย่าง แต่มีพลังสูงมาก

เลือกซื้อจากตลาดที่ระบุแหล่งที่มาได้ชัด และกล้าถามวิธีผลิต
สนับสนุนตลาดสีเขียวอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่แค่ช่วงกิจกรรม
หากเป็นผู้ประกอบการร้านอาหาร เริ่มจากเมนูง่าย ๆ ที่ใช้วัตถุดิบปลอดภัยและบอกลูกค้าอย่างตรงไปตรงมา
ช่วยกันแชร์ข้อมูลตลาด วันเวลา และเรื่องราวของผู้ผลิต เพื่อขยายฐานผู้บริโภคให้กว้างขึ้น

เมื่อการกระทำเล็ก ๆ ถูกทำซ้ำมากพอ ระบบอาหารปลอดภัยจะไม่ใช่โครงการของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง แต่จะกลายเป็นวัฒนธรรมของเมือง

เมืองที่คนกินดีอยู่ดีอย่างเป็นรูปธรรม

เชียงรายกำลังส่งสัญญาณว่า การพัฒนาเมืองเพื่อสุขภาวะไม่จำเป็นต้องเริ่มจากโครงการใหญ่เสมอไป บางครั้งจุดเริ่มต้นคือการทำให้ “อาหารในจาน” ของคนธรรมดาปลอดภัยขึ้น และทำให้เกษตรกรในพื้นที่มีตลาดที่มั่นคงขึ้น

ในโลกที่ผู้คนถามหาคุณภาพชีวิตมากกว่าเดิม ระบบอาหารปลอดภัยจึงเป็นทั้งเรื่องสุขภาพ เศรษฐกิจฐานราก และความเชื่อมั่นร่วมกันของสังคม หากเครือข่ายที่ลงนามกันวันนี้เดินต่อเนื่อง และทำให้ประชาชนเห็นผลจริงผ่านตลาดที่มีของจริง มีข้อมูลจริง และเข้าถึงได้จริง เมืองแห่งสุขภาวะจะไม่ใช่แค่คำขวัญ แต่เป็นสิ่งที่สัมผัสได้ในทุกมื้ออาหาร

เชียงรายเดินหน้าโครงการผู้นำความปลอดภัยทางถนน 50 by 30 ดันมาตรการความเร็วไม่เกิน 30 กิโลเมตรต่อชั่วโมงในชุมชน หวังลดความสูญเสียเชิงระบบ

เชียงราย,13 กุมภาพันธ์ 2569 – ภาพห้องประชุมที่เต็มไปด้วยเครือข่ายภาครัฐ นักวิชาการ เยาวชน และภาคีในพื้นที่ กลายเป็นอีกสัญญาณว่าปัญหาอุบัติเหตุทางถนนไม่ใช่เรื่องเฉพาะของการบังคับใช้กฎหมายแบบเป็นครั้งคราวในช่วงเทศกาล แต่เป็นโจทย์เชิงโครงสร้างที่ต้องอาศัยผู้นำการเปลี่ยนแปลงในระดับชุมชนอย่างต่อเนื่อง

เมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2569 เวลา 13.00 น. จังหวัดเชียงรายเปิดโครงการผู้นำความปลอดภัยทางถนน Road Safety Leader 50 by 30 โดยมีนายประเสริฐ จิตต์พลีชีพ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย เป็นประธานในพิธีเปิด พร้อมประกาศจุดยืนสำคัญในการปลูกฝังวัฒนธรรมความปลอดภัยทางถนนอย่างยั่งยืน เน้นการสวมหมวกนิรภัยแบบร้อยเปอร์เซ็นต์ และการใช้ความเร็วที่ปลอดภัยไม่เกิน 30 กิโลเมตรต่อชั่วโมงในเขตชุมชนและพื้นที่เปราะบางอย่างโรงเรียน ตลาด และเขตมหาวิทยาลัย

โครงการดังกล่าวถูกออกแบบให้สอดรับกับทิศทางสากลภายใต้ทศวรรษแห่งการดำเนินการเพื่อความปลอดภัยทางถนน 2021 ถึง 2030 ซึ่งมีเป้าหมายหลักในการลดการเสียชีวิตและการบาดเจ็บจากอุบัติเหตุทางถนนลงอย่างมีนัยสำคัญภายในปี 2030 ขณะที่องค์การอนามัยโลกชี้ว่าอุบัติเหตุทางถนนยังเป็นหนึ่งในปัญหาสุขภาพสาธารณะสำคัญ โดยทั่วโลกมีผู้เสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนนราว 1.19 ล้านคนต่อปี

จุดตั้งต้นของเชียงรายเมื่ออุบัติเหตุลดลง แต่ความรุนแรงกลับเพิ่มขึ้น

สารตั้งต้นที่ทำให้โครงการในเชียงรายได้รับความสนใจ ไม่ได้มาจากการมองตัวเลขอุบัติเหตุเพียงมิติเดียว แต่เกิดจากการอ่านแนวโน้มที่ซับซ้อนยิ่งกว่า คือในหลายช่วงเวลา จำนวนครั้งของอุบัติเหตุอาจลดลงได้จากการรณรงค์และการตั้งด่าน แต่ความรุนแรงต่อครั้งกลับสูงขึ้นจนทำให้ยอดผู้เสียชีวิตไม่ลดลงตามคาด

ข้อมูลสรุปจากการเฝ้าระวังอุบัติเหตุช่วงปีใหม่ 10 วันอันตราย ระหว่างวันที่ 27 ธันวาคม 2567 ถึงวันที่ 5 มกราคม 2568 ที่หน่วยงานด้านความปลอดภัยทางถนนรายงานไว้ สะท้อนว่าเกิดอุบัติเหตุรวม 2,467 ครั้ง มีผู้เสียชีวิต 436 ราย และผู้บาดเจ็บอีกจำนวนมาก ตัวเลขดังกล่าวถูกใช้เป็นสัญญาณเตือนเชิงนโยบายว่า การลดอุบัติเหตุให้ได้มากขึ้นอย่างเดียวอาจยังไม่เพียงพอ หากไม่สามารถลดความรุนแรง ณ วินาทีปะทะได้

ในมุมของผู้กำหนดทิศทางงานความปลอดภัยทางถนนของเชียงราย โจทย์สำคัญจึงขยับจากการทำให้คนระมัดระวังในช่วงเทศกาล ไปสู่การสร้างวินัยและสภาพแวดล้อมที่ลดแรงปะทะตลอดทั้งปี และนี่คือเหตุผลที่มาตรการความเร็วไม่เกิน 30 กิโลเมตรต่อชั่วโมงในชุมชนถูกยกขึ้นเป็นแกนของโครงการ

ความเร็ว 30 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ไม่ใช่แค่ตัวเลข แต่คือเส้นแบ่งของชีวิต

บนเวทีเปิดโครงการ รศ.ดร.นาวิน พรมใจสา ประธานเครือข่ายรณรงค์ความปลอดภัยทางถนน ย้ำว่าแนวคิด Safe Speed ในพื้นที่ชุมชนคือหัวใจที่ทำให้ระบบถนน “ยอมรับความผิดพลาดของมนุษย์” ได้มากขึ้น เพราะเมื่อความเร็วสูงขึ้น ระยะเบรกยาวขึ้น และแรงปะทะเพิ่มขึ้นแบบก้าวกระโดด ส่งผลต่อโอกาสรอดชีวิตของผู้ใช้ถนนกลุ่มเปราะบางอย่างมีนัยสำคัญ

แนวคิดนี้สอดคล้องกับทิศทางสากลด้าน Safe System ซึ่งเน้นการจัดการความเร็วให้สอดรับกับความสามารถในการรับแรงกระแทกของร่างกายมนุษย์ โดยเฉพาะบนถนนที่มีคนเดินเท้าและผู้ใช้ถนนเปราะบาง

เชียงรายจึงเลือก “ช้าลงเพื่อรอด” เป็นแกนสื่อสารที่จับต้องได้ และผูกเข้ากับพฤติกรรมที่ทำได้ทันที คือชุมชนและสถานศึกษากำหนดความเร็วไม่เกิน 30 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ควบคู่การสวมหมวกนิรภัยแบบจริงจัง

รถจักรยานยนต์ยังเป็นจุดเสี่ยงหลักของประเทศ และสะเทือนถึงท้องถิ่น

แม้โครงการจะเกิดขึ้นในจังหวัดเชียงราย แต่ประเด็นรถจักรยานยนต์เป็นภาพใหญ่ระดับประเทศที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ เพราะในประเทศไทย รถจักรยานยนต์ยังเป็นพาหนะหลักของครัวเรือนจำนวนมาก โดยเฉพาะพื้นที่นอกเมืองใหญ่ ซึ่งหมายความว่า “ความเสี่ยง” ถูกกระจายอยู่ในชีวิตประจำวัน ไม่ใช่เฉพาะถนนสายหลักหรือช่วงเดินทางไกล

รายงานและบทวิเคราะห์ด้านความปลอดภัยทางถนนของไทยจำนวนมากชี้ไปในทิศทางเดียวกันว่า กลุ่มผู้ขับขี่และผู้ซ้อนท้ายรถจักรยานยนต์เป็นกลุ่มที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุดจากการไม่ใช้อุปกรณ์นิรภัยและการใช้ความเร็วสูง

เมื่อความเป็นจริงเป็นเช่นนี้ นโยบายท้องถิ่นที่มุ่งสร้างผู้นำการเปลี่ยนแปลงในชุมชน จึงเป็นการวางกำลังคนในจุดที่สำคัญที่สุด คือจุดที่คนตัดสินใจว่าจะสวมหมวกหรือไม่ จะบิดคันเร่งแค่ไหน และจะเคารพสิทธิคนเดินเท้าหรือไม่

เชียงรายเลือกสร้างผู้นำมากกว่าสร้างกิจกรรม เพราะเป้าหมายคือวัฒนธรรม 365 วัน

นายประเสริฐ จิตต์พลีชีพ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย ระบุในพิธีเปิดว่า อุบัติเหตุทางถนนยังเป็นปัญหาสำคัญที่กระทบชีวิต สุขภาพ และเศรษฐกิจของประชาชน โครงการผู้นำความปลอดภัยทางถนน 50 by 30 จึงถูกวางให้เป็นกลไกขับเคลื่อนเชิงปฏิบัติ มุ่งสร้างต้นแบบในระดับพื้นที่ให้เห็นจริง ทำจริง และส่งต่อได้จริง ไม่ใช่เพียงการรณรงค์ที่เกิดขึ้นเป็นช่วง ๆ

สาระสำคัญของโครงการในเชิงการสื่อสารสาธารณะ คือการเปลี่ยนมุมมองจาก “ความปลอดภัยเป็นหน้าที่ตำรวจหรือหน่วยกู้ชีพ” ไปสู่ “ความปลอดภัยเป็นวัฒนธรรมร่วม” ซึ่งต้องมีผู้นำทางสังคมเป็นตัวตั้ง ไม่ว่าจะเป็นผู้นำชุมชน ครู อาจารย์ นักศึกษา อาสาสมัคร และเครือข่ายภาคีในพื้นที่

ในทางปฏิบัติ การยกระดับความปลอดภัยให้ยั่งยืนมักต้องทำพร้อมกันหลายชั้น ตั้งแต่การสื่อสารความเสี่ยงที่เข้าใจง่าย การกำหนดกติกาชุมชน การทำให้การสวมหมวกเป็นบรรทัดฐาน ไปจนถึงการออกแบบสภาพแวดล้อมให้ชะลอความเร็วโดยธรรมชาติ และการบังคับใช้กฎหมายที่สม่ำเสมอ

บทเรียนระดับประเทศชี้ว่าเพียงตั้งด่านไม่พอ หากไม่ลดแรงปะทะ

เหตุผลที่แนวคิด Safe Speed ถูกชูขึ้นอย่างจริงจัง สะท้อนจากบทเรียนช่วงปีใหม่ 10 วันอันตราย ที่สถิติสะสมชี้ว่าความสูญเสียยังสูง แม้จำนวนอุบัติเหตุรวมจะไม่ใช่ตัวเลขสูงที่สุดในทุกปีเสมอไป แต่จำนวนผู้เสียชีวิตยังเป็นสิ่งที่สังคมรับไม่ได้ และก่อภาระต่อระบบสาธารณสุข รวมถึงเศรษฐกิจครัวเรือนในระยะยาว

ข้อมูลระดับโลกขององค์การอนามัยโลกย้ำว่า การบาดเจ็บจากอุบัติเหตุทางถนนไม่ได้เป็นเพียงเหตุการณ์ฉับพลัน แต่เป็นภาระต่อระบบสุขภาพและความเหลื่อมล้ำ เพราะผู้สูญเสียจำนวนมากอยู่ในวัยทำงานและเป็นเสาหลักทางเศรษฐกิจของครอบครัว

เมื่อแปลโจทย์กลับมายังเชียงราย การคุมความเร็วในเขตชุมชนจึงไม่ใช่เรื่อง “ทำให้รถวิ่งช้า” เท่านั้น แต่คือการตัดวงจรความสูญเสียตั้งแต่ก่อนเกิดเหตุ เป็นการลดแรงปะทะให้เหลือระดับที่มนุษย์มีโอกาสรอด และลดโอกาสที่อุบัติเหตุหนึ่งครั้งจะกลายเป็นโศกนาฏกรรมของทั้งบ้าน

จุดเปลี่ยนที่ประชาชนสัมผัสได้จริง คือทำให้กติกาใหม่เป็นเรื่องปกติ

ในภาพรวม โครงการ Road Safety Leader 50 by 30 จะเดินหน้าได้จริงก็ต่อเมื่อประชาชนรู้สึกว่า “กติกาใหม่” ไม่ใช่ภาระเพิ่ม แต่เป็นความคุ้มครองชีวิตของทุกคน โดยเฉพาะเด็ก ผู้สูงอายุ คนเดินเท้า และผู้ใช้รถจักรยานยนต์ที่เป็นคนส่วนใหญ่ของพื้นที่

สิ่งที่ทำได้ทันทีในระดับครัวเรือนและชุมชนมีไม่กี่อย่าง แต่ทรงพลังอย่างยิ่ง

เริ่มจากการสวมหมวกนิรภัยทุกครั้งแม้ระยะทางสั้น เพราะอุบัติเหตุจำนวนมากเกิดในถนนใกล้บ้านและถนนชุมชน

ลดความเร็วให้เหลือระดับที่ควบคุมได้ โดยเฉพาะหน้าโรงเรียน ตลาด และทางแยกที่มีคนข้ามถนน

ไม่ดื่มแล้วขับ และไม่ปล่อยให้คนในบ้านดื่มแล้วขับ เพราะการตัดสินใจเพียงครั้งเดียวอาจแลกด้วยชีวิต

ชุมชนร่วมกันกำหนดพื้นที่ความเร็ว 30 กิโลเมตรต่อชั่วโมง และช่วยกันสอดส่องอย่างเป็นมิตรควบคู่การบังคับใช้กฎหมาย

เมื่อพฤติกรรมเหล่านี้ถูกทำซ้ำมากพอ สิ่งที่เปลี่ยนจะไม่ใช่แค่สถิติ แต่คือวัฒนธรรมถนนที่ปลอดภัยขึ้นในระยะยาว

เชียงรายกับเป้าหมาย 2573 งานยากแต่จำเป็น และวัดผลได้จากชีวิตที่ไม่หายไป

เป้าหมาย 50 by 30 ฟังดูเป็นภาษานโยบาย แต่ในความเป็นจริงคือคำถามง่าย ๆ ว่า เราจะทำอย่างไรให้คนที่ออกจากบ้านในตอนเช้า ได้กลับถึงบ้านในตอนเย็นมากขึ้นเท่าเดิมทุกวัน

เชียงรายเลือกเริ่มจากการสร้างผู้นำการเปลี่ยนแปลง เพราะการลดความสูญเสียไม่สามารถอาศัยความเข้มข้นเพียงช่วงเทศกาลได้อีกต่อไป หากต้องเป็นงานตลอดปี และต้องฝังอยู่ในพฤติกรรมของผู้ใช้ถนน

ในวันที่สังคมเริ่มรับรู้ว่าอุบัติเหตุทางถนนไม่ใช่ดวง แต่เป็นผลของความเร็ว วินัย และการออกแบบระบบ การเริ่มต้นของเชียงรายในครั้งนี้จึงเป็นมากกว่าพิธีเปิด แต่คือการส่งสัญญาณว่า จังหวัดพร้อมขยับจากการแก้ปัญหาแบบปลายเหตุ ไปสู่การป้องกันเชิงระบบ และวัดผลด้วยตัวชี้วัดสำคัญที่สุด คือจำนวนชีวิตที่ลดการสูญเสียลงจริง