พรรคประชาชน เสนอใช้กรอบความร่วมมือล้านช้างแม่โขง และระบบตรวจสอบย้อนกลับเชิงโครงสร้าง

พรรคประชาชนพยายามทำให้ข้อเสนอ “จับต้องได้” โดยอธิบายกรอบความร่วมมือระดับภูมิภาคที่สามารถบังคับใช้ได้จริงในมุมมองของพรรค และเสนอให้ใช้กรอบความร่วมมือด้านสิ่งแวดล้อมล้านช้างแม่โขงซึ่งครอบคลุมประเทศในห่วงโซ่ เพื่อทำแผนปฏิบัติการร่วม ไม่ต้องเริ่มกฎหมายใหม่ทั้งหมด แต่ต้องทำให้การบังคับใช้จริงจัง

ตัวแทนพรรคยังยกโจทย์เชิงเทคนิคที่สื่อถึง “ช่องโหว่ระบบ” คือพิกัดศุลกากรของแร่ที่เป็นหมวดเดียว ทั้งที่แรร์เอิร์ธมีหลายชนิด ทำให้การตรวจสอบย้อนกลับอาจไม่ละเอียดพอ ข้อเสนอจึงไปที่การปรับระบบพิกัดและข้อมูล เพื่อให้มาตรการตรวจสอบในกฎหมายที่มีอยู่ทำงานได้จริง

ส่วนที่เป็นประเด็นทางสังคมมากที่สุดคือ “การเยียวยา” ตัวแทนพรรคกล่าวถึงตัวเลขความเสียหายทางเศรษฐกิจในภาคเกษตรและพื้นที่ริมแม่น้ำ พร้อมย้ำว่าคนที่รับผลกระทบส่วนใหญ่เป็นคนจน และตั้งคำถามว่าเหตุใดมาตรการเยียวยายังไม่จริงจัง

ในอีกมิติหนึ่ง พรรคประชาชนเสนอแนวทางสื่อสารความเสี่ยงแบบรวมศูนย์และรายงานต่อเนื่อง เช่น การตรวจสารในปลา น้ำ พืช และการสื่อสารเชิงปริมาณว่าควรบริโภคอย่างไรเพื่อลดผลกระทบ โดยยกตัวอย่างต่างประเทศเพื่อชี้ว่า “ข้อมูลต่อเนื่อง” ช่วยทั้งสุขภาพและเศรษฐกิจชุมชน เพราะลดการตื่นตระหนกแบบเหมารวม

พรรคกล้าธรรม เสนอศูนย์บัญชาการลุ่มน้ำโขงภาคเหนือ และตรวจสุขภาพฟรีแบบเชิงรุก

ข้อเสนอหลักของพรรคกล้าธรรมคือการตั้งศูนย์บัญชาการลุ่มน้ำโขงภาคเหนือ ให้เป็นศูนย์รวมหลายกระทรวงเพื่อจัดการปัญหาที่ซับซ้อนเกินกว่าหน่วยงานเดียว พร้อมเสนอเร่งชดเชยผู้ได้รับผลกระทบ และยกระดับการตรวจวัดแบบเรียลไทม์ รวมถึงการตรวจสุขภาพฟรีเพื่อค้นหาความเสี่ยงที่ประชาชนอาจไม่รู้ตัว

พรรคนี้ย้ำภาพการทำงานที่ “ทำมากกว่าพูด” ผ่านการอ้างถึงการลงพื้นที่ช่วยเหตุภัยพิบัติของแกนนำพรรคในอดีต ซึ่งเป็นการสื่อสารทางการเมืองที่พยายามแปลง “ความจริงใจ” ให้เป็นภาพจำเชิงปฏิบัติ

เสียงภาคประชาสังคม คำว่าความจริงใจและคำว่าเทาเทา

ช่วงที่ทำให้เวทีมีน้ำหนักเชิงสังคมมากขึ้นคือการเชิญ นิวัฒน์ ร้อยแก้ว ประธานกลุ่มคนรักเชียงของ ขึ้นสะท้อนความเห็นหลังฟังตัวแทน 4 พรรค

เขาให้ความเห็นว่า นโยบายสำคัญ แต่เหนือกว่านโยบายคือ “ความจริงใจ” เพราะปัญหานี้รุนแรงและกระทบทั้งสุขภาพ เศรษฐกิจ ห่วงโซ่อาหาร และอนาคตคนรุ่นต่อไป พร้อมเสนอว่าควรแยกการแก้ปัญหาเป็นสองส่วนให้ชัด คือการแก้ภายในประเทศเพื่อดูแลสุขภาวะและอาชีพ และการแก้ข้ามพรมแดนที่ต้องยกระดับไปถึงความร่วมมืออนุภูมิภาคหรือระดับโลก

ประโยคที่สะเทือนที่สุดในเชิงการเมืองคือการกล่าวว่า เรื่องเหมืองและสารพิษ “สัมพันธ์กับเรื่องเทาเทา” และไป “เหยียบตีนใครมากมาย” ทำให้คำถามไม่ได้อยู่แค่เทคนิคการทูตหรือกฎหมาย แต่อยู่ที่ว่า รัฐบาลใหม่จะต้านแรงเสียดทานจากผลประโยชน์ทับซ้อนได้จริงแค่ไหน

ในความหมายทางข่าว นี่คือจุดที่ปมเรื่อง “มลพิษ” ถูกผูกเข้ากับปมเรื่อง “ธรรมาภิบาล” อย่างสมบูรณ์

ฝุ่น PM2.5 จากภาพพระจันทร์สวย สู่ตัวเลขที่ทำให้คนป่วยแบบผ่อนส่ง

เมื่อเวทีเข้าสู่ช่วงฝุ่น PM2.5 ผู้ดำเนินรายการใช้ภาพง่ายแต่แทงใจ คือพระจันทร์สวยที่เห็นด้วยตา แต่ฝุ่นพิษที่มองไม่เห็น และชวนผู้ชมต่างพื้นที่นึกถึงแจ้งเตือนบนมือถือในช่วงฤดูฝุ่น

สาระสำคัญของช่วงนี้ไม่ใช่การถกว่าฝุ่นมาจากไหนฝ่ายเดียว เพราะทุกคนยอมรับว่ามีทั้งในประเทศและข้ามแดน แต่คือ “เครื่องมือรัฐ” ที่จะทำให้การลดฝุ่นไม่เป็นแค่คำประกาศในฤดูข่าว

ปมร้อนเรื่องสินค้าเกษตรจากพื้นที่เผา เมื่อประกาศมีแล้ว แต่บังคับใช้จริงหรือไม่

แกนถกเถียงอยู่ที่มาตรการทางการค้า โดยเฉพาะข้าวโพดเลี้ยงสัตว์จากต่างประเทศ และวิธีตรวจสอบย้อนกลับ

ฝ่ายพรรคประชาชนย้ำว่า รัฐบาลก่อนหน้าประกาศหลายครั้งว่าจะไม่นำเข้า แต่ไม่ทำจริง พร้อมวิจารณ์ว่าแนวทางที่ให้ “ผู้นำเข้ารับรองตัวเอง” เป็นช่องโหว่ เพราะไม่มีใครรับรองว่าตัวเองผิด และตั้งคำถามว่าเอกสารรับรองจากประเทศต้นทางจะตรวจสอบอย่างไรในสถานการณ์การเมืองที่ซับซ้อน

ฝ่ายภูมิใจไทยชี้แจงว่า การรับรองไม่ใช่จบที่คำพูด แต่ต้องแนบข้อมูลพื้นที่และตรวจสอบด้วยดาวเทียมได้ หากไม่ตรงก็ไม่รับซื้อ พร้อมให้เหตุผลว่า หากไม่อนุญาตนำเข้าเลยอาจเกิดสินค้าหนีภาษีหรือสินค้าเถื่อน จึงต้องมี “รั้วและการเฝ้าระวัง” แทนการปิดประตูทั้งหมด

พรรคกล้าธรรมเสนอกรอบ “การทูตเชิงรุกแบบมีเงื่อนไข” กล่าวถึงการใช้แต้มต่อของไทย เช่น พลังงานหรือไฟฟ้า เป็นเครื่องต่อรอง เพื่อให้ประเทศต้นทางลดการเผาและลดฝุ่นที่ไหลเข้ามา

พรรคพลวัตเสนอภาพใหญ่ขึ้นไปอีก โดยพยายาม “รีเฟรม” PM2.5 ให้เป็นความเสี่ยงด้านภูมิอากาศเพื่อใช้เวทีพหุภาคีระดับโลก และพูดถึงการใช้เงินทุนด้านภูมิอากาศเพื่อช่วยประเทศต้นทางปรับตัว ลดการเผา โดยเน้นแนวทางเชิงบวก ไม่ข่มขู่ แต่ยกระดับเรื่องขึ้นสู่เวทีระหว่างประเทศควบคู่กลไกอาเซียน

ในทางข่าว จุดที่ต้องจับตาคือ ทุกแนวทางจะชนะหรือแพ้ที่ “การตรวจสอบย้อนกลับ” และ “การบังคับใช้” เพราะหากมาตรการมีช่องโหว่ ความเชื่อมั่นของสังคมจะพัง และแรงกดดันจะไหลย้อนกลับมาที่เกษตรกรชายแดนไทยซึ่งไม่ใช่ต้นเหตุ

ภัยพิบัติแม่สาย ความทรงจำที่ยังไม่จาง และความกลัวที่นอนไม่หลับ

จากมลพิษที่ค่อยๆ สะสม เวทีพาเข้าสู่ภัยพิบัติที่ “มาแบบฉับพลัน” และทำลายทุกอย่างในเวลาไม่กี่ชั่วโมง กรณีแม่สายถูกยกเป็นภาพจำของน้ำหลากและโคลนถล่มที่ทำให้การฟื้นฟูกินเวลายาวนาน

คำถามกลางเวทีถูกตั้งแบบไม่อ้อมค้อม ปีนี้จะโดนอีกหรือไม่ และรัฐบาลจะทำอะไรที่ใหม่กว่าเดิม ไม่ใช่แค่เยียวยาหลังน้ำลด แต่ต้องป้องกันไม่ให้ซ้ำรอย

พรรคกล้าธรรมเสนอสามแกนหลัก คือการช่วยเหลือทันทีด้วยศูนย์บัญชาการที่มีอำนาจจริง การแก้ระบบระบายน้ำ ลอกคูคลอง และระบบเตือนภัยเรียลไทม์ พร้อมเสนอระบบเยียวยาดิจิทัลที่ติดตามได้ เพื่อเลิกยุคเอกสารกระดาษในวันที่ผู้ประสบภัยแทบไม่มีแรงทำเรื่อง

พรรคภูมิใจไทยชี้ไปที่ “ช่องว่างเชิงกฎหมาย” ในช่วงก่อนเกิดภัย โดยอธิบายว่า หากท้องถิ่นเตรียมศูนย์อพยพหรือจัดซื้อเพื่อป้องกันภัย แต่ภัยไม่เกิด อาจถูกตรวจสอบภายหลัง ทำให้ท้องถิ่นไม่กล้าลงมือ จึงเสนอให้ปรับกฎหมายหรือระเบียบให้รองรับการเตรียมการล่วงหน้าอย่างถูกต้อง พร้อมยกภาพการพัฒนาระบบบริการฉุกเฉินเป็นตัวอย่างว่าการเตรียมพร้อมเชิงระบบทำได้ หากรัฐออกแบบให้ถูก

พรรคประชาชนชู “เจตจำนงทางการเมือง” และการจัดลำดับความสำคัญ โดยยืนยันว่าการรับมือโลกรวนและภัยพิบัติถูกยกเป็นหนึ่งในภารกิจสำคัญของทีมบริหาร และเน้นว่าช่วงเกิดภัย นายกรัฐมนตรีต้องนั่งหัวโต๊ะเพื่อสั่งการข้ามกระทรวง ลดไซโลราชการ พร้อมย้ำเรื่อง “ความเชื่อใจ” ระหว่างรัฐกับประชาชน เพราะการเตือนภัยจะมีค่าเมื่อคนเชื่อว่าข้อมูลจริง ไม่มั่ว และสื่อสารเข้าใจง่าย

พรรคพลวัตเสนอภาพจากประสบการณ์ภาคใต้ ชี้ว่ากฎหมายและโครงสร้างมีอยู่แล้ว แต่ที่ล้มเหลวคือการบริหารแบบครอบงำจากส่วนกลาง ส่งหลายหน่วยลงพื้นที่จนซ้ำซ้อน เละในภาคปฏิบัติ และจึงเสนอแนวทางกระจายอำนาจถึงขั้นให้เลือกตั้งผู้ว่าราชการจังหวัดเพื่อให้ผู้บริหารพื้นที่มีความชอบธรรมสูงและรู้ปัญหาจริง

ในเชิงข่าว นี่คือการถกกันระหว่างแนวคิด “รวมศูนย์เพื่อสั่งการเร็ว” กับ “กระจายอำนาจเพื่อรู้พื้นที่จริง” ซึ่งทั้งสองฝ่ายต่างอ้างเหตุผลด้านประสิทธิภาพ แต่ผลลัพธ์จริงจะตัดสินที่การออกแบบระบบบัญชาการร่วม การจัดงบประมาณ และความโปร่งใสในการใช้เงินภัยพิบัติ

เมื่อชายแดนไม่ใช่ชายขอบอีกต่อไป

เวทีเชียงแสนทำให้เห็นภาพชัดว่า “ชายแดน” ถูกยกระดับเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์ของประเทศในสามมิติพร้อมกัน

มิติแรก สุขภาพและสิ่งแวดล้อม น้ำปนเปื้อนและฝุ่นพิษไม่หยุดที่เส้นแดน แต่เข้าถึงปอดและจานข้าวของคนไทย

มิติที่สอง เศรษฐกิจฐานราก เมื่อข่าวปนเปื้อนกระจาย ราคาสินค้าเกษตรและสัตว์น้ำถูกกดลงทันที แม้ความเสี่ยงจริงจะยังต้องตรวจพิสูจน์ในเชิงวิทยาศาสตร์อย่างต่อเนื่อง

มิติที่สาม ความมั่นคง ชายแดนเชื่อมกับอาชญากรรมข้ามชาติ สแกมเมอร์ ยาเสพติด และเศรษฐกิจเงา ซึ่งทำให้การแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมไม่ใช่แค่เรื่องเทคนิค แต่เป็นเรื่องอำนาจรัฐและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ

สิ่งที่เวทีไม่ปิดบังคือความจริงที่ว่า ปัญหาเหล่านี้แก้ยาก เพราะต้องไปแตะผลประโยชน์ ทั้งในและนอกประเทศ และต้องอาศัยการทูตแบบมีพลังต่อรอง ขณะเดียวกันก็ต้องดูแลคนในพื้นที่แบบไม่ปล่อยให้เป็นผู้รับกรรมเงียบๆ

ประเด็นเด่นและประเด็นรองที่ต้องจับตาหลังเวที

ประเด็นเด่นอันดับหนึ่ง การทำให้มลพิษข้ามแดนเป็นวาระแห่งชาติ ไม่ใช่ข่าวฤดูกาล
ทุกพรรคพูดถึงการทูตและความร่วมมือ แต่ต่างกันที่เครื่องมือ บางพรรคเน้นกฎหมายใหม่ บางพรรคเน้นกรอบความร่วมมือเดิม บางพรรคเน้นเงื่อนไขต่อรอง

ประเด็นเด่นอันดับสอง ระบบข้อมูลและการสื่อสารความเสี่ยงแบบต่อเนื่อง
ข้อเสนอเรื่องการตรวจวัดแบบเรียลไทม์ การบูรณาการข้อมูลหลายหน่วยงาน และการสื่อสารเชิงปริมาณต่อประชาชน เป็นจุดที่หากทำได้จริงจะลดทั้งความเสี่ยงสุขภาพและความเสียหายเศรษฐกิจจากความตื่นตระหนก

ประเด็นเด่นอันดับสาม ภัยพิบัติและการเตรียมพร้อมก่อนเกิดเหตุ
การถกเถียงชี้ชัดว่า ประเทศยังติดปัญหาโครงสร้างในช่วงก่อนเกิดภัย ทั้งระเบียบงบประมาณ อำนาจท้องถิ่น และระบบบัญชาการร่วม

ประเด็นรองที่สำคัญ ความโปร่งใสและผลประโยชน์ทับซ้อน
คำว่าเทาเทาถูกพูดบนเวทีโดยภาคประชาสังคม ทำให้รัฐบาลใหม่หากเกิดขึ้นต้องตอบด้วยความโปร่งใส ไม่เช่นนั้นทุกนโยบายจะถูกตั้งข้อสงสัยทันที

ประเด็นรองอีกด้าน ความชอบธรรมของมาตรการการค้า
การห้ามนำเข้าสินค้าจากพื้นที่เผา หากทำไม่รัดกุม อาจกระทบผู้ประกอบการและเกิดตลาดมืด แต่หากทำแบบหลวม ก็ไม่ต่างจากการประกาศเพื่อภาพลักษณ์