เชียงรายเร่งปูทางรถโดยสาร EV รับสงกรานต์ เชื่อมพลังงานสะอาดกับความมั่นใจการเดินทาง

เชียงราย, 1 เมษายน 2569 – จากห้องประชุมพลังงานสู่โจทย์ใหญ่ของการเดินทางทั้งจังหวัด ในห้วงเวลาที่เชียงรายกำลังเตรียมต้อนรับนักท่องเที่ยวช่วงเทศกาลสงกรานต์ ท่ามกลางความผันผวนของราคาพลังงานโลกและแรงกดดันจากปัญหาฝุ่นควัน จังหวัดไม่ได้มองเรื่องน้ำมันเป็นเพียงปัญหาการเติมเชื้อเพลิงระยะสั้นอีกต่อไป หากเริ่มขยับไปสู่การวางรากฐานใหม่ของระบบเดินทางทั้งจังหวัด โดยการประชุมคณะกรรมการติดตามสถานการณ์ด้านพลังงานจังหวัดเชียงรายเมื่อวันที่ 31 มีนาคม 2569 ซึ่งมีนายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย เป็นประธาน สะท้อนชัดว่าภาครัฐกำลังใช้สถานการณ์พลังงานเป็นจุดเริ่มต้นในการจัดระเบียบทั้งการกระจายเชื้อเพลิง การประเมินความต้องการใช้พลังงานในแหล่งท่องเที่ยว และการมองหาโครงสร้างขนส่งทางเลือกที่ลดการพึ่งพาน้ำมันลงในระยะยาว

จุดที่น่าสนใจคือ ในช่วงไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา จังหวัดเชียงรายไม่ได้หยุดอยู่แค่การเฝ้าระวังสถานการณ์ แต่ลงมือกำกับตรวจสอบคลังน้ำมันและสถานีบริการจริง โดยสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดเชียงรายรายงานเมื่อ 30 มีนาคม 2569 ว่าผู้ว่าราชการจังหวัดนำทีมพลังงานจังหวัด ชั่งตวงวัดจังหวัด และพาณิชย์จังหวัด ลงพื้นที่สุ่มตรวจคลังน้ำมันและสถานีบริการ เพื่อตรวจสต๊อก ป้องกันการกักตุน และย้ำไม่ให้มีการปฏิเสธการจำหน่ายแก่ประชาชน นั่นสะท้อนว่ารัฐต้องการสร้างความเชื่อมั่นให้ผู้ใช้รถ ภาคเกษตร ภาคขนส่ง และผู้ประกอบการท่องเที่ยว ว่าเชียงรายจะไม่ปล่อยให้ปัญหาพลังงานลุกลามไปกระทบเศรษฐกิจสงกรานต์แบบไร้ทิศทาง

Fuel Now กับการบริหารความเชื่อมั่นในภาวะตึงตัว

ในภาพระดับประเทศ รัฐบาลและกระทรวงพลังงานได้เปิดใช้ระบบ Fuel Now เมื่อวันที่ 23 มีนาคม 2569 เพื่อให้ประชาชนตรวจสอบสถานะสถานีบริการน้ำมันทั่วประเทศแบบเรียลไทม์ผ่านข้อมูลเปิดปิดของปั๊มและปริมาณน้ำมันคงเหลือ โดยกรมธุรกิจพลังงานระบุว่าประเทศไทยยังมีน้ำมันสำรองรวมประมาณ 103 วัน แยกเป็นน้ำมันสำรองเพื่อการค้า 1,504 ล้านลิตร น้ำมันสำรองตามกฎหมาย 3,389 ล้านลิตร น้ำมันระหว่างขนส่งอีกประมาณ 4,200 ล้านลิตร และมีสัญญาจัดหาน้ำมันเพิ่มเติมอีกประมาณ 3,700 ล้านลิตร แต่ปัญหาจริงอยู่ที่ความต้องการใช้น้ำมันที่เพิ่มสูงขึ้นอย่างผิดปกติจนระบบขนส่งเชื้อเพลิงปรับตัวไม่ทัน รัฐจึงต้องผ่อนผันให้รถบรรทุกน้ำมันวิ่งได้ตลอด 24 ชั่วโมง และเร่งอัดฉีดน้ำมันเข้าสู่ระบบเพื่อลดปัญหาคอขวดในบางพื้นที่

สำหรับเชียงราย ความสำคัญของ Fuel Now ไม่ได้อยู่แค่การบอกว่าปั๊มไหนเปิดหรือปิด แต่อยู่ที่การลดความไม่แน่นอนในชีวิตประจำวันของคนเดินทาง จังหวัดอยู่ในฐานะพื้นที่ปลายทางของเชื้อเพลิงและเป็นจังหวัดท่องเที่ยวชายแดน เมื่อเกิดความตื่นตระหนก ผู้คนมักออกไปต่อคิวเติมน้ำมันพร้อมกันจนยิ่งเร่งปัญหาให้หนักขึ้น การมีระบบตรวจสอบสถานะน้ำมันทั้งจากแพลตฟอร์มระดับประเทศและระบบเช็กสถานะน้ำมันในจังหวัดที่สำนักงานพลังงานจังหวัดเชียงรายผลักดันผ่านข้อมูลแบบเรียลไทม์ จึงมีบทบาทเหมือนเครื่องมือคุมความตื่นตระหนกทางสังคมไปพร้อมกัน ช่วยให้ประชาชนวางแผนการเดินทางได้ดีขึ้น และช่วยให้จังหวัดบริหารจุดเสี่ยงด้านพลังงานได้แม่นขึ้นในช่วงเทศกาลที่การใช้รถหนาแน่นกว่าปกติ

วิกฤตราคาน้ำมัน กลายเป็นแรงผลักให้เชียงรายคิดเรื่องรถสาธารณะใหม่ทั้งระบบ

ภายใต้แรงกดดันจากต้นทุนพลังงานและปัญหาฝุ่น PM 2.5 นางอทิตาธร วันไชยธนวงศ์ ในฐานะนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงราย จึงเริ่มขยับจากการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า ไปสู่การคิดเรื่องระบบรับส่งสาธารณะใหม่ในระดับจังหวัด โดยข้อมูลจากองค์การบริหารส่วนจังหวัดและสื่อท้องถิ่นเมื่อ 30 มีนาคม 2569 ระบุว่า มีการหารือความเป็นไปได้ในการจัดหารถรับส่งสาธารณะหรือรถยนต์ไฟฟ้ามาให้บริการประชาชน เพื่อช่วยลดภาระค่าเดินทางในช่วงเศรษฐกิจฝืดเคืองและลดควันพิษในระยะยาว ประเด็นสำคัญของการขยับครั้งนี้คือการมองรถสาธารณะในฐานะบริการสาธารณประโยชน์ ไม่ใช่เพียงเรื่องยานพาหนะ แต่เป็นเครื่องมือพยุงค่าครองชีพและคุณภาพอากาศของคนทั้งจังหวัด

แม้แนวคิดดังกล่าวยังอยู่ในขั้นหารือเชิงนโยบาย แต่เมื่อวางทับกับแผนแม่บทระบบขนส่งสาธารณะของสำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร จะพบว่าจังหวัดเชียงรายมีฐานทางวิชาการและแผนลงทุนรองรับอยู่แล้ว รายงานแผนแม่บทซึ่งเผยแพร่เมื่อ 13 มีนาคม 2569 กำหนดเป้าหมายให้สัดส่วนการเดินทางด้วยระบบขนส่งสาธารณะในพื้นที่ชุมชนต้องไม่น้อยกว่าร้อยละ 20 ภายในปี 2580 และกำหนดโครงการพัฒนาเส้นทางรถโดยสารประจำทางไฟฟ้า 6 สายทาง รวมระยะทาง 253.4 กิโลเมตร ครอบคลุมเส้นทางยุทธศาสตร์ตั้งแต่มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง วัดร่องขุ่น เซ็นทรัลเชียงราย สิงห์ปาร์ค เวียงชัย วัดห้วยปลากั้ง ไปจนถึงพื้นที่ชุมชนและสถานศึกษาในเขตเมืองและเมืองต่อเนื่อง

ในเชิงตัวเลข แผนแม่บทระบุงบจัดซื้อรถ EV ระยะแรก 62 คัน ประมาณ 465 ล้านบาท ก่อสร้างป้ายรถโดยสารสาธารณะ 314 ป้าย ประมาณ 314 ล้านบาท และก่อสร้างศูนย์ซ่อมบำรุงรถโดยสารพลังงานไฟฟ้าอีก 1 แห่ง วงเงินประมาณ 100 ล้านบาท ชุดตัวเลขนี้ทำให้เห็นชัดว่าเชียงรายไม่ได้กำลังคิดเรื่องรถไฟฟ้าในระดับทดลองเล็ก ๆ แต่กำลังพูดถึงการวางโครงสร้างพื้นฐานขนส่งใหม่ทั้งระบบ ซึ่งหากเดินตามแผนได้จริง จะเปลี่ยนวิธีเดินทางของคนเมืองเชียงรายในระดับโครงสร้าง ไม่ใช่เพียงเพิ่มรถไม่กี่คันบนถนนเท่านั้น

ฐานประชากรและทิศทางเมือง บอกชัดว่าระบบขนส่งใหม่จำเป็นมากขึ้นทุกปี

เหตุผลที่เชียงรายไม่อาจเลื่อนโจทย์นี้ออกไปได้เรื่อย ๆ อยู่ที่โครงสร้างเมืองเอง รายงานของ สนข. อ้างข้อมูลกรมการปกครองพบว่า ช่วงปี 2555 ถึง 2566 จังหวัดเชียงรายมีประชากรเพิ่มขึ้นเฉลี่ยร้อยละ 0.72 ต่อปี โดยอำเภอเมืองเชียงราย แม่สาย และพาน เป็น 3 อำเภอที่มีจำนวนประชากรมากที่สุด การเติบโตของเมือง ศูนย์การศึกษา การค้าชายแดน และการท่องเที่ยว ทำให้ความต้องการเดินทางในแต่ละวันเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง และหากปล่อยให้การเดินทางพึ่งรถส่วนบุคคลเป็นหลัก เมืองย่อมเผชิญต้นทุนซ้ำซ้อน ทั้งรถติด มลพิษ และค่าใช้จ่ายเชื้อเพลิงที่ถ่ายลงสู่ครัวเรือนมากขึ้นทุกปี

เมื่อเมืองมีประชากรหนาแน่นขึ้นและนักท่องเที่ยวเดินทางเข้ามาเพิ่มขึ้น การวางระบบขนส่งสาธารณะที่เชื่อมระหว่างสนามบิน ศูนย์การค้า มหาวิทยาลัย สถานที่ราชการ วัด และแหล่งท่องเที่ยว จึงไม่ใช่เรื่องหรูหรา แต่เป็นเงื่อนไขพื้นฐานของเมืองท่องเที่ยวคุณภาพ เพราะต่อให้เชียงรายมีงานใหญ่ มีวัดระดับโลก มีเมืองชายแดน และมีเทศกาลสงกรานต์ระดับสามแผ่นดิน หากนักท่องเที่ยวและประชาชนต้องแบกรับความไม่แน่นอนเรื่องน้ำมัน ค่าเดินทาง และเวลารอรถ เมืองก็ย่อมสูญเสียความสามารถในการแข่งขันอย่างเงียบ ๆ ในทุกฤดูกาลท่องเที่ยว

ภาคเอกชนเริ่มทดสอบแล้ว และผลลัพธ์ชี้ว่ารถ EV ไม่ใช่เรื่องไกลตัว

สัญญาณที่สำคัญอีกด้านคือ ภาคเอกชนในภาคเหนือได้เริ่มพิสูจน์แล้วว่ารถโดยสารไฟฟ้าไม่ได้เป็นเพียงภาพจำในงานแสดงเทคโนโลยี แต่ใช้งานจริงได้ในเชิงพาณิชย์ สำนักข่าวนครเชียงรายนิวส์เคยได้รายงานเมื่อ 30 พฤศจิกายน 2568 ว่า กรีนบัสเปิดตัวรถโดยสารไฟฟ้า 12 คันแรกของภาคเหนือ พร้อมสถานีชาร์จ โดยให้บริการในเส้นทางเชียงใหม่–เชียงราย และเชียงใหม่–พะเยา ด้วยเงินลงทุนประมาณ 100 ล้านบาท บริษัทประเมินว่ารถชุดแรกจะให้บริการรวม 3,066,864 กิโลเมตรต่อปี ลดการใช้น้ำมันดีเซลได้กว่า 1,076,093 ลิตรต่อปี ประหยัดค่าใช้จ่ายได้มากถึงร้อยละ 50 และลดการปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ประมาณ 960 ตันต่อปี

ที่สำคัญกว่านั้นคือ รถโดยสารไฟฟ้าชุดดังกล่าวมีระบบกรองอากาศภายในห้องโดยสาร ซึ่งในบริบทของภาคเหนือที่เผชิญปัญหาฝุ่นควันทุกปี เรื่องนี้มีน้ำหนักเชิงสาธารณสุขอย่างมาก เพราะเท่ากับว่ารถสาธารณะไม่ได้ทำหน้าที่แค่ขนคนจากจุดหนึ่งไปอีกจุดหนึ่ง แต่กลายเป็นพื้นที่เดินทางที่ปลอดภัยกว่าเดิมสำหรับผู้โดยสาร โดยเฉพาะผู้สูงอายุ นักเรียน ผู้ป่วย และแรงงานที่ต้องเดินทางประจำ หากภาครัฐเชียงรายสามารถต่อยอดแนวคิดนี้เข้ากับแผนแม่บทของตนเองได้ การมีระบบขนส่ง EV จะไม่ใช่เพียงภาพลักษณ์สีเขียว แต่จะเป็นนโยบายคุณภาพชีวิตที่จับต้องได้จริงในชีวิตประจำวัน