ทำไมมาตรฐานนี้จึงสำคัญต่อเชียงรายและเชียงแสน

เชียงรายกำลังอยู่ในช่วงที่ต้องการ “คุณภาพการท่องเที่ยว” มากพอ ๆ กับ “ปริมาณนักท่องเที่ยว” เพราะเมื่อตลาดโลกผันผวน เมืองท่องเที่ยวที่ยืนระยะได้มักเป็นเมืองที่มีความสามารถในการบริหารจัดการผลกระทบ ไม่ใช่เพียงเมืองที่ขายวิวสวย

ข้อมูลภาพใหญ่ของภาคท่องเที่ยวไทยในช่วงก่อนหน้านี้สะท้อนความไม่แน่นอน ข้อมูลกระทรวงการท่องเที่ยวของไทยระบุว่าในปี 2025 จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติเข้าไทยสะสมในหลายช่วงเวลาลดลงเมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า และมีการปรับคาดการณ์ทั้งปีลง ซึ่งเป็นสัญญาณว่าการท่องเที่ยวไทยจำเป็นต้องสร้างความเชื่อมั่นและเพิ่มมูลค่าต่อหัวมากขึ้น ไม่ใช่พึ่งพาปริมาณเพียงอย่างเดียว

ในบริบทเชียงแสน การมีที่พักที่ผ่านมาตรฐานความยั่งยืนระดับชาติช่วยทำหน้าที่อย่างน้อยสามด้าน

ด้านแรก คือการเพิ่มความเชื่อมั่นของนักท่องเที่ยวกลุ่มคุณภาพ โดยเฉพาะกลุ่มที่ให้ความสำคัญกับสิ่งแวดล้อมและวัฒนธรรม ซึ่งมักเป็นกลุ่มที่มีการใช้จ่ายสูงและเคารพกติกาพื้นที่

ด้านที่สอง คือการยกระดับผู้ประกอบการรายอื่นในพื้นที่ผ่านการแข่งขันเชิงคุณภาพ เมื่อมีตัวอย่างที่จับต้องได้ ผู้ประกอบการรายย่อยจะเห็นภาพว่าความยั่งยืนไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นเรื่องที่ทำได้เป็นขั้นตอน ตั้งแต่การจัดการขยะ ลดพลาสติก จัดซื้อจัดจ้างในท้องถิ่น ไปจนถึงการออกแบบประสบการณ์ท่องเที่ยวที่ไม่รบกวนวิถีชีวิตชุมชน

ด้านที่สาม คือการเชื่อมเชียงแสนเข้าสู่เครือข่ายการเล่าเรื่องระดับประเทศและนานาชาติ ตามแนวทางที่คณะกรรมการคัดเลือกผู้ประกอบการไทยเพื่อส่งเข้าประกวดในเวทีสากล ซึ่งหากเชียงแสนมีเรื่องเล่าที่แข็งแรง เมืองจะได้ประโยชน์ทั้งด้านภาพลักษณ์และรายได้หมุนเวียนในท้องถิ่น

จากบูทีคโฮเทลสู่ Smart Heritage City เมื่อเมืองเก่าต้องฉลาดด้วยระบบ ไม่ใช่ฉลาดด้วยคำโฆษณา

คำว่า Smart Heritage City มักถูกพูดถึงในหลายพื้นที่ของโลก แต่แก่นแท้ไม่ใช่การติดตั้งเทคโนโลยีให้ดูทันสมัย หากคือการบริหารจัดการเมืองมรดกด้วยข้อมูล ระบบ และความร่วมมือ เพื่อให้เมือง “อยู่ได้” ทั้งสำหรับคนท้องถิ่นและผู้มาเยือน

การที่โรงแรมในเชียงแสนได้รับตราสัญลักษณ์ความยั่งยืน จึงไม่ควรถูกมองเป็นข่าวดีเฉพาะธุรกิจโรงแรม แต่เป็นสัญญาณต่อระบบเมืองท่องเที่ยวทั้งหมด ตั้งแต่การคมนาคม ร้านอาหาร ผู้ประกอบการหัตถกรรม ไปจนถึงผู้ให้บริการทัวร์ เพราะมาตรฐานความยั่งยืนมักดึงให้เกิดการปรับตัวเป็นลูกโซ่ เช่น โรงแรมต้องการวัตถุดิบที่มีแหล่งที่มาชัดเจน ร้านค้าในชุมชนต้องยกระดับบรรจุภัณฑ์และการจัดการขยะ การท่องเที่ยวเชิงประสบการณ์ต้องมีแนวปฏิบัติที่เคารพชุมชนและไม่สร้างภาระต่อโบราณสถาน

เมื่อเชื่อมกับกรอบ GSTC ที่เน้นทั้งการจัดการที่ยั่งยืน ผลกระทบทางสังคมและเศรษฐกิจ มิติทางวัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อม เมืองมรดกอย่างเชียงแสนจึงมี “แผนที่นำทาง” ที่ชัดขึ้นว่า การเติบโตควรเกิดพร้อมกับการปกป้องสิ่งที่เป็นรากของเมือง

จุดที่ประชาชนและชุมชนได้ประโยชน์จริง อยู่ตรงไหน

มาตรฐานความยั่งยืนจะมีความหมายก็ต่อเมื่อชุมชนรู้สึกได้ถึงผลลัพธ์ในชีวิตประจำวัน ประเด็นที่ผู้เกี่ยวข้องในพื้นที่มักให้ความสำคัญมีตั้งแต่การจ้างงานท้องถิ่น การเพิ่มช่องทางรายได้ให้ผู้ผลิตรายย่อย ไปจนถึงการรักษาพื้นที่สาธารณะและทรัพยากรธรรมชาติ

ในกรณีโรงแรมบูทีคที่เน้นอัตลักษณ์ท้องถิ่น ประโยชน์ที่เกิดกับชุมชนมักอยู่ในรูปของการจ้างงานที่ใช้ทักษะบริการ การซื้อวัตถุดิบจากท้องถิ่น การจ้างช่างฝีมือและผู้ผลิตงานหัตถกรรม การสร้างดีมานด์สินค้าและประสบการณ์ในพื้นที่ เช่น เวิร์กช็อป งานคราฟต์ เส้นทางเดินเมืองเก่า และการท่องเที่ยวเชิงเรียนรู้

สิ่งเหล่านี้อาจดูเป็นรายละเอียด แต่เมื่อรวมกันเป็นระบบ จะช่วยทำให้รายได้ท่องเที่ยว “ไม่ไหลออก” ไปอยู่เฉพาะส่วนกลางหรือผู้ประกอบการรายใหญ่ หากกระจายสู่ห่วงโซ่เศรษฐกิจฐานรากของเชียงแสนมากขึ้น ซึ่งสอดรับกับทิศทางที่ภาครัฐพยายามผลักดันให้มาตรฐานเป็นเครื่องมือหนุนผู้ประกอบการไทยให้เติบโตอย่างสมดุล

ก้าวต่อไปของ Athita และโจทย์ร่วมของเชียงแสน

การได้ตราสัญลักษณ์ Thailand Good Travel เป็นเหมือน “จุดเริ่มต้นของภารกิจระยะยาว” มากกว่าปลายทาง เพราะความยั่งยืนเป็นงานที่ต้องทำต่อเนื่อง ไม่ใช่ทำครั้งเดียวแล้วจบ ในทางปฏิบัติ ความท้าทายหลังได้รับมาตรฐานมักอยู่ที่การรักษาวินัยของระบบ เช่น การติดตามผลด้านพลังงาน น้ำ ขยะ การยกระดับทักษะพนักงาน การทำงานกับชุมชนอย่างเคารพ และการสื่อสารอย่างโปร่งใส

สำหรับเชียงแสน โจทย์ร่วมคือการทำให้เมืองเก่ามี “สมดุล” ระหว่างความสงบที่เป็นเสน่ห์ กับการรองรับนักท่องเที่ยวที่เพิ่มขึ้น หากความสำเร็จของโรงแรมช่วยดึงผู้มาเยือนมากขึ้น เมืองต้องเตรียมพร้อมด้านโครงสร้างพื้นฐาน การจัดระเบียบการท่องเที่ยว และการดูแลโบราณสถาน เพื่อไม่ให้ความนิยมระยะสั้นกลายเป็นต้นทุนระยะยาว

ในอีกด้านหนึ่ง หากเชียงแสนทำได้ เมืองจะมีโอกาสสร้างชื่อในฐานะต้นแบบเมืองมรดกที่ใช้มาตรฐานความยั่งยืนเป็นเครื่องมือพัฒนา เฉกเช่นแนวทางที่ภาครัฐประกาศว่าจะผลักดันต้นแบบไทยสู่เวทีนานาชาติอย่างต่อเนื่อง

สิ่งที่ผู้อ่านนำไปใช้ได้ทันที

ผู้บริโภคและนักท่องเที่ยว
เลือกใช้บริการที่พักหรือผู้ประกอบการที่มีมาตรฐานความยั่งยืน และให้ความสำคัญกับการท่องเที่ยวที่เคารพชุมชน เช่น ลดการใช้พลาสติก เคารพกติกาพื้นที่เมืองเก่า และสนับสนุนสินค้าท้องถิ่นที่มีแหล่งที่มาชัดเจน

ผู้ประกอบการในเชียงราย
ใช้กรอบมาตรฐานความยั่งยืนเป็น “เช็กลิสต์” ปรับปรุงกิจการเป็นขั้นตอน เริ่มจากเรื่องที่ทำได้ทันที เช่น การจัดการขยะ การลดพลังงาน การจัดซื้อจากท้องถิ่น และการสื่อสารอัตลักษณ์อย่างไม่บิดเบือน

หน่วยงานท้องถิ่นและเครือข่ายเมืองมรดก
เตรียมระบบรองรับการเติบโตของการท่องเที่ยวคุณภาพ ทั้งการจัดการพื้นที่ การคมนาคม การดูแลโบราณสถาน และการสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชน เพื่อให้ความนิยมของเมืองไม่กระทบคุณภาพชีวิตคนในพื้นที่