เชียงราย – มทบ.37 สืบสาน “ศาสตร์พระราชา” ผ่านกิจกรรม “ปลูกวันแม่ เกี่ยววันพ่อ” แปลงนาสาธิตทหารพันธุ์ดี เชื่อมจิตอาสา–ชุมชน สร้างพื้นที่เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงอย่างเป็นรูปธรรม

เชียงราย,4 ธันวาคม 2568 – เสียงหัวเราะของเด็กนักเรียน เสียงทักทายของทหารผ่านศึก และจังหวะก้าวย่ำลงผืนนาอย่างพร้อมเพรียงของกำลังพลจิตอาสา คือภาพแรกที่ปรากฏขึ้น ณ แปลงนาสาธิต โครงการทหารพันธุ์ดี ค่ายเม็งรายมหาราช เมื่อบ่ายวันที่ 2 ธันวาคม 2568

ภายใต้บรรยากาศเรียบง่ายแต่เปี่ยมความหมาย ศูนย์อำนวยการจิตอาสาพระราชทาน มณฑลทหารบกที่ 37 (มทบ.37) จัดกิจกรรม “ปลูกวันแม่ เกี่ยววันพ่อ” เพื่อน้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ เนื่องในโอกาสวันคล้ายวันพระบรมราชสมภพ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ตรงกับวันชาติ และวันพ่อแห่งชาติ 5 ธันวาคม 2568

เบื้องหลังเพียงครึ่งวันของกิจกรรม คือ “เรื่องเล่า” ของการสืบสานพระราชปณิธานด้านการพัฒนา การยืนหยัดบนหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง และความพยายามเปลี่ยน “ผืนนาในค่ายทหาร” ให้เป็น “ห้องเรียนกลางแจ้ง” ของคนทั้งชุมชน

พลังจิตอาสาหลากหลายรุ่น จากทหาร ถึงนักเรียนอนุบาล

หัวใจสำคัญของกิจกรรมครั้งนี้ คือ “การรวมพลัง” ของเครือข่ายจิตอาสาหลายภาคส่วน ภายใต้การนำของ พล.ต. จักรวีร์ เสนีย์วรยุทธ์ ผู้อำนวยการศูนย์อำนวยการจิตอาสาพระราชทาน มณฑลทหารบกที่ 37 ซึ่งทำหน้าที่เป็นประธานในพิธีและนำกำลังพลลงแปลงนาอย่างเป็นตัวอย่าง

กิจกรรมได้รับความร่วมมือจากหน่วยงานหลากหลาย ได้แก่

• กำลังพลจิตอาสา 904
• กำลังพลมณฑลทหารบกที่ 37 ค่ายเม็งรายมหาราช
• โรงพยาบาลค่ายเม็งรายมหาราช
• หน่วยฝึกนักศึกษาวิชาทหาร
• สำนักงานสงเคราะห์ทหารผ่านศึกเขตเชียงราย–พะเยา
• โรงเรียนอนุบาลกองทัพบกอุปถัมภ์ บริบูรณ์ธนวัฒน์

การที่ “ทหารแนวหน้า – ทหารผ่านศึก – เยาวชน – บุคลากรทางการแพทย์ – ครูและนักเรียน” ลงมือทำนาเคียงบ่าเคียงไหล่กันในกิจกรรมเดียว ไม่ได้เป็นเพียงภาพเชิงสัญลักษณ์ หากยังสะท้อนแนวคิดสำคัญของงานครั้งนี้ คือ “การเรียนรู้ร่วมกัน” และ “การสืบสานวิถีเกษตรกรรมไทยอย่างมีส่วนร่วม”

แม้กิจกรรมจะใช้เวลาเพียงไม่กี่ชั่วโมง แต่ทุกขั้นตอนตั้งแต่การเตรียมแปลงนา การลงแขกดำนา ไปจนถึงการอธิบายขั้นตอนจัดการน้ำ ดิน และเมล็ดพันธุ์ ล้วนถูกออกแบบให้ผู้เข้าร่วมได้สัมผัสทั้ง “วิธีคิด” และ “วิธีปฏิบัติ” ตามแนวทางเกษตรทฤษฎีใหม่และศาสตร์พระราชาอย่างเป็นระบบ

“ปลูกวันแม่ เกี่ยววันพ่อ” วงจรเวลาที่ผูกหัวใจคนกับผืนนา

ชื่อกิจกรรม “ปลูกวันแม่ เกี่ยววันพ่อ” เป็นวลีที่คนไทยคุ้นหูมาหลายปี แต่ในบริบทของ มทบ.37 วลีนี้ถูกทำให้ “จับต้องได้จริง” ผ่านแปลงนาสาธิตของโครงการทหารพันธุ์ดี

แนวคิดหลักคือการใช้ “วงจรเวลา” จากเดือนสิงหาคม (วันแม่แห่งชาติ) จนถึงเดือนธันวาคม (วันพ่อแห่งชาติ) เป็นกรอบการเรียนรู้เรื่องข้าวและวิถีเกษตรกรรมแบบครบวงจร ตั้งแต่การเตรียมดิน ดำนา ดูแลรักษา ไปจนถึงการเก็บเกี่ยว

แม้ในปีนี้กิจกรรมที่รายงานจะจัดขึ้นในวันที่ 2 ธันวาคม 2568 ซึ่งเป็นช่วงใกล้วันพ่อแห่งชาติ แต่การลงแขกดำนาในแปลงนาสาธิตครั้งนี้ก็ถูกออกแบบให้เชื่อมโยงกับการ “เก็บเกี่ยวในอนาคต” อย่างชัดเจน

ข้าวที่ผู้เข้าร่วมปลูกร่วมกันในวันนี้ จะกลายเป็นผลผลิตที่สะท้อนให้เห็นว่า “การทำตามศาสตร์พระราชา” ไม่ใช่เพียงคำขวัญ หากคือกระบวนการเรียนรู้ระยะยาว ที่ต้องอาศัยความเพียร ความร่วมมือ และการวางแผนอย่างรอบคอบ

แปลงนาสาธิตโครงการทหารพันธุ์ดี ห้องเรียน “ศาสตร์พระราชา” ในค่ายทหาร

กิจกรรมทั้งหมดจัดขึ้น ณ แปลงนาสาธิต โครงการทหารพันธุ์ดี มณฑลทหารบกที่ 37 ซึ่งได้รับการพัฒนาให้เป็น “ศูนย์การเรียนรู้โครงการทหารพันธุ์ดี ค่ายเม็งรายมหาราช” ทำหน้าที่เป็นแหล่งสาธิตและถ่ายทอดองค์ความรู้ให้กับกำลังพล ส่วนราชการ นักเรียน และประชาชนทั่วไป

หน่วยได้ประกาศชัดว่า การดำเนินงานทั้งหมดอยู่ภายใต้ความคิด

“เรียนรู้จากผืนนา ในศาสตร์พระราชา ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง”

แนวคิดนี้สอดคล้องกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงที่ชี้ถึงแนวทางการดำรงอยู่และการพัฒนาที่ตั้งอยู่บน “ความพอประมาณ เหตุผล และภูมิคุ้มกัน” โดยอาศัยเงื่อนไขความรู้และคุณธรรมเป็นฐาน เพื่อให้ครอบครัว ชุมชน และประเทศสามารถยืนหยัดได้อย่างมั่นคงและยั่งยืนในระยะยาว

เมื่อหลักคิดดังกล่าวถูกถ่ายทอดลงสู่ “ผืนนาในค่ายทหาร” แปลงนี้จึงไม่ได้มีบทบาทเพียงเป็นพื้นที่ปลูกข้าว แต่กลายเป็น “สื่อการเรียนรู้” ที่ช่วยให้ผู้เข้าร่วมกิจกรรมเห็นภาพจริงของการบริหารจัดการทรัพยากรอย่างสมดุล ทั้งน้ำ ดิน พืช และแรงงานคน

เกษตรทฤษฎีใหม่ จากแนวพระราชดำริ สู่ผังการจัดการพื้นที่ของ มทบ.37

หนึ่งในหัวใจสำคัญของโครงการทหารพันธุ์ดี คือการน้อมนำ “เกษตรทฤษฎีใหม่” มาปรับใช้ในพื้นที่ของหน่วย เพื่อให้เกิดต้นแบบการจัดการพื้นที่เกษตรขนาดเล็กที่เหมาะสมกับสภาพของเกษตรกรไทย

เอกสารแนวทางเกษตรทฤษฎีใหม่ของสำนักงาน กปร. ระบุว่า ทฤษฎีใหม่นี้เสนอให้เกษตรกรที่มีที่ดินเฉลี่ยประมาณ 10–15 ไร่ แบ่งพื้นที่ออกเป็นส่วน ๆ เช่น แหล่งน้ำ พื้นที่ปลูกข้าว พื้นที่ปลูกพืชผสมผสาน และพื้นที่อยู่อาศัยหรือเลี้ยงสัตว์ เพื่อสร้างสมดุลระหว่างการผลิตอาหาร การกักเก็บน้ำ และการสร้างรายได้เสริมอย่างยั่งยืน

การที่มณฑลทหารบกที่ 37 นำแนวทางนี้มาปรับใช้ในแปลงนาสาธิตโครงการทหารพันธุ์ดี ไม่เพียงช่วยให้กำลังพลเข้าใจระบบเกษตรแบบบูรณาการ แต่ยังทำให้พื้นที่นี้ทำหน้าที่เป็น “ต้นแบบภาคปฏิบัติ” ให้ประชาชนในพื้นที่สามารถมาศึกษา เรียนรู้ และนำไปประยุกต์ใช้ในแปลงของตนเองได้

ในมุมของการสร้างความมั่นคงทางอาหาร แปลงทดสอบที่มีข้าวเป็นศูนย์กลาง และมีพืชอาหารอื่น ๆ รวมถึงการเลี้ยงสัตว์หรือปลูกพืชเศรษฐกิจเสริม ย่อมมีศักยภาพในการช่วยลดความเสี่ยงจากความผันผวนของราคา ตลอดจนรองรับสถานการณ์วิกฤตในอนาคตได้ดีกว่าระบบเกษตรเชิงเดี่ยว

จาก “หน้าที่ทหาร” สู่ “บทบาทครู” กองทัพกับภารกิจใหม่ในชุมชน

ตลอดหลายปีที่ผ่านมา กองทัพบกได้พยายามขยายบทบาทจาก “หน่วยงานด้านความมั่นคง” ไปสู่การเป็น “หุ้นส่วนการพัฒนา” กับชุมชน ผ่านโครงการด้านเกษตรและจิตอาสาต่าง ๆ หนึ่งในนั้นคือ “โครงการทหารพันธุ์ดี” ซึ่งถูกออกแบบให้เป็นแหล่งผลิตเมล็ดพันธุ์คุณภาพ และเป็นศูนย์การเรียนรู้ในคราวเดียวกัน

กิจกรรม “ปลูกวันแม่ เกี่ยววันพ่อ” ครั้งนี้จึงสะท้อนให้เห็นการปรับบทบาทดังกล่าวอย่างเป็นรูปธรรม เมื่อกำลังพลไม่ได้ทำหน้าที่เพียงป้องกันประเทศ แต่ยังลงมาสวมบท “ครู” ถ่ายทอดประสบการณ์ด้านการจัดการแปลงนา การอนุรักษ์น้ำดิน และการวางแผนปลูกข้าวตามฤดูกาลให้กับเยาวชนและประชาชน

ขณะเดียวกัน การมีส่วนร่วมของหน่วยงานอย่างโรงพยาบาลค่ายเม็งรายมหาราช และสำนักงานสงเคราะห์ทหารผ่านศึกเขตเชียงราย–พะเยา ยังช่วยให้ภาพของกิจกรรมครั้งนี้เชื่อมโยงกับการดูแล “คนในระบบ” อย่างครบวงจร ทั้งทหารประจำการ ทหารผ่านศึก และครอบครัว

กล่าวได้ว่า แปลงนาสาธิตแปลงเล็ก ๆ แห่งนี้ กลายเป็นพื้นที่ที่ “ภารกิจการพัฒนา คุณภาพชีวิต และการปลูกฝังคุณค่าจิตอาสา” เดินไปพร้อม ๆ กับภารกิจหลักด้านความมั่นคงของกองทัพ

เมื่อเด็ก ๆ ลงนา การปลูกเมล็ดพันธุ์ “คนรุ่นใหม่” ไปพร้อมกับเมล็ดข้าว

หนึ่งในภาพที่โดดเด่นของกิจกรรม คือการที่นักเรียนจากโรงเรียนอนุบาลกองทัพบกอุปถัมภ์ บริบูรณ์ธนวัฒน์ ได้มีโอกาสลงแปลงนา เรียนรู้ขั้นตอนการปลูกข้าว รู้จักอุปกรณ์การทำนา และฟังคำอธิบายเรื่อง “ศาสตร์พระราชา” ในภาษาที่เข้าใจง่าย

สำหรับเด็กในยุคดิจิทัลที่คุ้นเคยกับหน้าจอมากกว่าผืนนา การได้สัมผัสดินโคลนด้วยตนเอง ถือเป็นประสบการณ์สำคัญที่ช่วยเชื่อมโยง “อาหารในจาน” กับ “แรงงานของชาวนาและระบบนิเวศในท้องนา” อย่างจับต้องได้

เมื่อมองในระยะยาว การเปิดพื้นที่เช่นนี้ให้เด็กและเยาวชนได้เข้ามามีส่วนร่วม ย่อมช่วยปลูกฝังทัศนคติด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ การเห็นคุณค่าของแรงงานเกษตร และการเข้าใจหลักเศรษฐกิจพอเพียงตั้งแต่วัยเยาว์ ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดที่ว่าหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงสามารถประยุกต์ใช้ได้ตั้งแต่ระดับครอบครัว ชุมชน ไปจนถึงระดับชาติ

ความหมายเชิงสังคม ข้าวหนึ่งรวง สะท้อนเครือข่าย “จิตอาสา – เกษตร – ชุมชน”

แม้กิจกรรม “ปลูกวันแม่ เกี่ยววันพ่อ” จะเป็นเพียงหนึ่งในหลายกิจกรรมของศูนย์อำนวยการจิตอาสาพระราชทาน มทบ.37 แต่ความหมายในเชิงสังคมของกิจกรรมนี้มีความน่าสนใจในหลายมิติ

1. มิติด้านจิตอาสา
   การรวมตัวของกำลังพลจิตอาสา 904 หน่วยทหาร หน่วยฝึกนักศึกษาวิชาทหาร และเครือข่ายทหารผ่านศึก สะท้อนให้เห็นว่าจิตอาสาในปัจจุบันไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการบรรเทาทุกข์ในภาวะวิกฤต แต่ยังขยายสู่ “การสร้างภูมิคุ้มกันเชิงโครงสร้าง” ผ่านการพัฒนาคุณภาพชีวิตและความมั่นคงทางอาหารของชุมชน
2. มิติด้านเศรษฐกิจฐานราก
   การส่งเสริมให้เกษตรกรและประชาชนทั่วไปเข้ามาเรียนรู้เกษตรทฤษฎีใหม่ ช่วยให้ครัวเรือนมีโอกาสปรับรูปแบบการเพาะปลูก ให้พึ่งพาตนเองได้มากขึ้น ลดความเสี่ยงจากราคาสินค้าเกษตรผันผวน และสร้างรายได้เสริมจากพืชผสมผสานตามแนวทางที่สำนักงาน กปร. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องผลักดันมายาวนาน
3. มิติด้านวัฒนธรรมและอัตลักษณ์
   ข้าวและผืนนาไม่ใช่เพียงทรัพยากรทางเศรษฐกิจ แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งของอัตลักษณ์ชุมชนไทย โดยเฉพาะในภาคเหนืออย่างจังหวัดเชียงราย ที่มีทั้งชาวไทยพื้นราบและกลุ่มชาติพันธุ์หลากหลายอาศัยอยู่ วิถีเกษตรที่เชื่อมโยงกับ “ศาสตร์พระราชา” จึงเท่ากับการรักษาทั้งภูมิปัญญาและความทรงจำร่วมของชุมชน

จากผืนนาสู่อนาคต พื้นที่ต้นแบบที่ขยายผลได้จริง

จุดแข็งของกิจกรรมในครั้งนี้ ไม่ได้อยู่ที่จำนวนผู้เข้าร่วม แต่อยู่ที่การวาง “โจทย์ระยะยาว” ให้แปลงนาสาธิตของโครงการทหารพันธุ์ดีทำหน้าที่ต่อไปในฐานะ “ต้นแบบการเรียนรู้” ที่ขยายผลไปยังครอบครัวและชุมชนอื่น ๆ ได้อย่างต่อเนื่อง

เมื่อเกษตรกรตัวจริงในพื้นที่ นักเรียน และประชาชนทั่วไป เห็นตัวอย่างของการจัดสรรพื้นที่ตามทฤษฎีใหม่ การวางระบบน้ำ การปลูกพืชระบบหมุนเวียน และการเชื่อมโยงกับตลาดอย่างพอเหมาะ พวกเขาสามารถนำแนวคิดไปปรับใช้ตามบริบทของตนเองได้ โดยไม่จำเป็นต้องลอกแบบทุกขั้นตอน

นอกจากนี้ การที่ มทบ.37 วางศูนย์การเรียนรู้แห่งนี้ให้เปิดรับส่วนราชการ สถานศึกษา และภาคประชาชน ยังช่วยให้ “องค์ความรู้จากศาสตร์พระราชา” ไม่ถูกจำกัดอยู่เฉพาะในกรม กอง หรือหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง แต่ถูกส่งต่อในรูปแบบความร่วมมือข้ามองค์กรอย่างแท้จริง

เมื่อ “ผืนนาในค่ายทหาร” กลายเป็นเวทีสืบสานศาสตร์พระราชา

หากมองเพียงผิวเผิน กิจกรรม “ปลูกวันแม่ เกี่ยววันพ่อ” ของศูนย์อำนวยการจิตอาสาพระราชทาน มณฑลทหารบกที่ 37 อาจถูกมองว่าเป็นเพียงกิจกรรมเชิงสัญลักษณ์ในช่วงวันสำคัญของชาติ

แต่เมื่อพิจารณาอย่างลึกซึ้ง จะเห็นว่า

• ผืนนาสาธิตโครงการทหารพันธุ์ดี คือ “ห้องเรียนกลางแจ้ง” ที่แปลงแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรทฤษฎีใหม่ให้จับต้องได้จริง
• การผนึกกำลังของทหาร จิตอาสา นักเรียน ทหารผ่านศึก และหน่วยงานด้านสังคมสงเคราะห์ คือ “รูปธรรมของความสามัคคี” ที่สะท้อนให้เห็นว่าการพัฒนาชุมชนไม่อาจเกิดขึ้นได้โดยลำพังฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง
• วงจรเวลา “ปลูกวันแม่ เกี่ยววันพ่อ” เป็นเครื่องเตือนใจให้สังคมเห็นคุณค่าของการวางแผนระยะยาว ความเพียร และการเรียนรู้จากธรรมชาติ ซึ่งล้วนเป็นแก่นสำคัญของศาสตร์พระราชา

ในโลกที่เผชิญทั้งความผันผวนทางเศรษฐกิจ ภัยพิบัติด้านสภาพภูมิอากาศ และความเหลื่อมล้ำทางโอกาส การมี “แปลงนาสาธิต” ที่ขับเคลื่อนบนหลักคิด “พอเพียง มั่นคง ยั่งยืน” ในทุกมณฑลทหารบก อาจไม่ใช่คำตอบทั้งหมดของปัญหา แต่ย่อมเป็น “จุดตั้งต้นที่สำคัญ” ในการสร้างภูมิคุ้มกันให้ชุมชนไทยยืนหยัดได้ด้วยตนเอง

สำหรับจังหวัดเชียงราย กิจกรรมในวันนั้นจึงไม่ได้ทิ้งไว้เพียงรอยเท้าบนผืนนา หากยังทิ้ง “เมล็ดพันธุ์ความคิด” ไว้ในหัวใจของผู้เข้าร่วม ว่าการเคารพสถาบันหลักของชาติ การรักถิ่นฐานบ้านเกิด และการดูแลทรัพยากรธรรมชาติ สามารถเดินไปด้วยกันได้อย่างกลมกลืน

และทุกครั้งที่ชาวบ้าน หรือเด็ก ๆ ได้กลับมาเห็นรวงข้าวที่เคยร่วมกันปลูกค่อย ๆ ตั้งท้องและสุกเหลืองพร้อมเก็บเกี่ยว พวกเขาย่อมตระหนักได้ว่า “วันที่เราลงนา” ไม่ได้เป็นเพียงภาพในอดีต แต่คือบทเรียนที่ต่อยอดไปสู่การตัดสินใจและการใช้ชีวิตในอนาคต

‘แก้ท่วม–แก้แล้ง–แก้จน’ มิติใหม่การจัดการน้ำเชียงราย อบจ.เชียงราย ผนึก นพค.35 – ทีมธนาคารน้ำใต้ดินหลวงพ่อสมาน ดันเทคโนโลยี TEMP TO GO นำร่อง 3 อำเภอ ดอยหลวง–เวียงเชียงรุ้ง–เชียงของ

เชียงราย, 29 พฤศจิกายน 2568 – องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงราย (อบจ.เชียงราย) ขยับสู่บทบาท “แม่งานด้านทรัพยากรน้ำ” อย่างเป็นรูปธรรม เมื่อจับมือกับ หน่วยพัฒนาการเคลื่อนที่ 35 (นพค.35) และ โครงการบริหารจัดการน้ำโดยชุมชนตามพระราชดำริ (ทีมธนาคารน้ำใต้ดิน หลวงพ่อสมาน สมศักดิ์) ลงพื้นที่สำรวจแหล่งน้ำและโครงสร้างดินในพื้นที่นำร่อง 3 อำเภอ ได้แก่ ดอยหลวง – เวียงเชียงรุ้ง – เชียงของ เพื่อเดินหน้าโครงการ “ธนาคารน้ำใต้ดิน” ควบคู่กับการบูรณาการเทคโนโลยีตรวจวัดชั้นดินแบบเรียลไทม์ TEMP TO GO

เป้าหมายสำคัญไม่ใช่เพียงการก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานด้านน้ำ หากแต่เป็นการวางระบบจัดการน้ำทั้ง “เหนือดิน–ใต้ดิน” ให้ตอบโจทย์ 3 มิติหลักของประชาชน คือ “แก้ท่วม – แก้แล้ง – แก้จน” เชื่อมโยงกับวิสัยทัศน์ ศูนย์บริหารจัดการสาธารณภัยแบบเบ็ดเสร็จ (PDOSS) ของ อบจ.เชียงราย ที่ต้องการสร้างระบบรับมือภัยพิบัติและบริหารทรัพยากรน้ำอย่างมีเอกภาพในระดับจังหวัด

จากแผนบนกระดาษสู่การอ่านชั้นดินจริง

การลงพื้นที่ครั้งนี้นำโดย นางอทิตาธร วันไชยธนวงศ์ นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงราย ร่วมกับเจ้าหน้าที่ นพค.35 และทีมผู้เชี่ยวชาญด้านธนาคารน้ำใต้ดินของ หลวงพ่อสมาน สมศักดิ์ โดยมีเป้าหมายเพื่อ “อ่าน” ศักยภาพของดิน–น้ำในพื้นที่จริง ก่อนตัดสินใจเลือกจุดขุด เจาะ หรือปรับโครงสร้างระบบน้ำ

ทั้งสามหน่วยงานร่วมกันสำรวจลักษณะภูมิประเทศ แนวทางน้ำหลาก พื้นที่รับน้ำ–ระบายน้ำ และพื้นที่เกษตรที่ได้รับผลกระทบจาก น้ำท่วมซ้ำซากในฤดูฝน และ ภัยแล้งเรื้อรังในฤดูแล้ง ข้อมูลภาคสนามเหล่านี้ถูกนำมาเชื่อมต่อกับข้อมูลเชิงเทคนิคจากระบบ TEMP TO GO เพื่อให้ได้ภาพ “ทั้งเชิงกายภาพและเชิงดิจิทัล” ของพื้นที่อย่างครบถ้วน

แนวคิดหลักของโครงการคือ “แก้ปัญหาน้ำอย่างเป็นระบบ ไม่ใช่แค่แก้เฉพาะหน้า” ผ่านการมองทรัพยากรน้ำทั้งผิวดิน–ใต้ดิน–ในไร่นา–และในระดับลุ่มน้ำ รวมถึงเชื่อมโยงกับมิติรายได้และคุณภาพชีวิตของเกษตรกรในพื้นที่นำร่อง

ภาพใหญ่ของปัญหา เมื่อเชียงรายต้องเผชิญทั้งน้ำท่วม–แล้ง–รายได้ไม่พอ

แม้จังหวัดเชียงรายจะถูกมองว่าเป็นเมืองต้นน้ำและภูเขาสลับซับซ้อน แต่หลายพื้นที่กลับเผชิญปัญหาซ้ำซ้อนทั้ง น้ำท่วมเฉียบพลัน ในช่วงฝนตกหนัก และ ขาดแคลนน้ำเพื่อการเกษตร ในช่วงแล้ง ขณะเดียวกันโครงสร้างรายได้ของเกษตรกรจำนวนมากยังพึ่งพาพืชเชิงเดี่ยวและราคาตลาดที่ผันผวน

ผลกระทบจึงไม่ได้หยุดเพียงมิติ “ทรัพยากรน้ำ” หากแต่ลุกลามไปสู่ ความมั่นคงทางเศรษฐกิจของครัวเรือนเกษตร ปัญหานี้ทำให้แนวคิด “แก้ท่วม–แก้แล้ง–แก้จน” ถูกนำมาใช้เป็นกรอบคิดสำคัญของโครงการ

ในบริบทนี้ การจัดการน้ำจึงต้องตอบโจทย์อย่างน้อย 3 มิติไปพร้อมกัน คือ

1. ลดความเสี่ยงน้ำท่วมซ้ำซาก – ผ่านการวางระบบระบายน้ำและโครงสร้างรองรับน้ำหลาก
2. เพิ่มความสามารถในการกักเก็บน้ำใต้ดิน – ให้น้ำที่มากในฤดูฝนกลายเป็นแหล่งน้ำสำรองในฤดูแล้ง
3. เชื่อมโยงกับรายได้เกษตรกร – ด้วยการออกแบบระบบน้ำที่สนับสนุนการเพาะปลูกอย่างมีประสิทธิภาพ และส่งเสริมพืชเศรษฐกิจที่มีตลาดรองรับ

การนำ TEMP TO GO และธนาคารน้ำใต้ดินมาจับคู่กัน จึงเป็น “แพ็กเกจเชิงยุทธศาสตร์” ที่ไม่เน้นเฉพาะการก่อสร้าง แต่เน้น การอ่าน–เข้าใจ–และบริหารจัดการน้ำบนฐานข้อมูลจริง

TEMP TO GO คืออะไร จากดินที่มองไม่เห็น สู่ข้อมูลเรียลไทม์ที่ใช้ตัดสินใจได้

จาก รายงานฉบับผู้เชี่ยวชาญว่าด้วยการบูรณาการเทคโนโลยี TEMP TO GO เทคโนโลยีนี้คือระบบตรวจวัดและสร้าง “โปรไฟล์” คุณสมบัติของดินทั้งในแนวดิ่งและแนวนอนแบบเรียลไทม์ ผ่านการบูรณาการเซ็นเซอร์หลายชนิดเข้ากับแพลตฟอร์มข้อมูลอัจฉริยะ (AI/IoT)

หัวใจของ TEMP TO GO มีอย่างน้อย 3 ส่วนสำคัญ

1. เซ็นเซอร์ความชื้น–อุณหภูมิดินหลายระดับความลึก
   • วัดค่าความชื้นและอุณหภูมิในชั้นดินลึก เช่น 6 ซม., 18 ซม., 54 ซม.
   • ข้อมูลเชิงลึกนี้ช่วยประเมินปริมาณน้ำในเขตรากพืช และอัตราการซึมลึกของน้ำใต้ผิวดิน
2. เทคนิคธรณีฟิสิกส์แบบไม่ทำลายดิน (Non-destructive)
   • เช่น Electrical Resistivity (ER) และ Electromagnetic Induction (EMI)
   • ใช้สร้างแผนที่ความแปรปรวนของดิน (Soil Variability) ทั้งในแนวกว้างและแนวลึก
   • ช่วยให้รู้ว่าพื้นที่ใดเหมาะแก่การทำ “ธนาคารน้ำใต้ดิน” พื้นที่ใดควรใช้มาตรการระบายน้ำ หรือเสริมโครงสร้างป้องกันน้ำท่วม
3. ระบบประมวลผลและแสดงผลแบบเรียลไทม์
   • ข้อมูลจากภาคสนามถูกส่งผ่านระบบ IoT เข้าสู่แดชบอร์ด หรือแพลตฟอร์มข้อมูล
   • รองรับการเชื่อมต่อกับแบบจำลองอุทกวิทยา เพื่อใช้วางแผนในระดับลุ่มน้ำ

รายงานเชิงวิชาการชี้ให้เห็นว่า การใช้ข้อมูลจาก TEMP TO GO ช่วยยกระดับจากการ “คาดเดา” บนค่าเฉลี่ยในอดีต ไปสู่การตัดสินใจจาก ข้อมูลดินจริง ณ จุด–ณ เวลา (Dynamic, Site-specific Data) ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของทั้ง การเกษตรแม่นยำ (Precision Agriculture) และ การบริหารจัดการน้ำแบบบูรณาการ

ธนาคารน้ำใต้ดิน + TEMP TO GO คู่ผสานจากภูมิปัญญาสู่ดิจิทัล

โครงการ ธนาคารน้ำใต้ดินตามแนวพระราชดำริ ที่หลวงพ่อสมาน สมศักดิ์ และทีมงานผลักดันในหลายพื้นที่ เป็นตัวอย่างของการใช้ภูมิปัญญาและวิธีคิดเชิงระบบในการ “ดึง” น้ำส่วนเกินในฤดูฝนเข้าใต้ดิน เพื่อเก็บกักไว้ใช้ในฤดูแล้ง ลดน้ำหลาก ลดน้ำเน่า และช่วยเติมน้ำบาดาลในระยะยาว

การจับคู่ธนาคารน้ำใต้ดินกับ TEMP TO GO ทำให้การเลือกตำแหน่งและออกแบบบ่อ–ระบบธนาคารน้ำใต้ดิน ไม่ใช่การเลือกจากประสบการณ์เพียงอย่างเดียว แต่มีข้อมูลธรณีฟิสิกส์มารองรับ เช่น

• โปรไฟล์ค่าความต้านทานไฟฟ้า (ER) ที่สัมพันธ์กับความชื้น–โครงสร้างดิน
• ข้อมูลความลึกของชั้นดินที่เหมาะสมต่อการซึมผ่านน้ำ
• การแยกโซนดินที่มีคุณสมบัติคล้ายกัน เพื่อลดความเสี่ยงในการก่อสร้างบ่อในพื้นที่ที่ซึมไม่ดี

ในมุมของ นพค.35 ซึ่งมีบทบาทด้านวิศวกรรมและพัฒนาพื้นที่ เทคโนโลยีนี้ช่วยให้การใช้ทรัพยากร เช่น เครื่องจักรหนักงบประมาณก่อสร้าง สามารถวาง “จุดลงทุน” ได้คุ้มค่าที่สุด ลดความเสี่ยงขุด–เจาะในพื้นที่ที่ไม่มีศักยภาพด้านการกักเก็บน้ำ

กล่าวได้ว่า ธนาคารน้ำใต้ดิน คือภูมิปัญญา / TEMP TO GO คือเครื่องมืออ่านดิน เมื่อทั้งสองจับคู่กัน จึงกลายเป็น “ระบบจัดการน้ำใต้ดินแบบแม่นยำ” ที่พึ่งพาทั้งความรู้ท้องถิ่นและข้อมูลวิทยาศาสตร์ร่วมกัน

จากดินและน้ำ สู่ปากท้อง ถั่วเหลือง–รายได้–ความมั่นคงของชุมชน

โครงการนำร่องไม่ได้หยุดเพียงมิติด้านเทคนิคของน้ำ แต่ยังออกแบบ “มิติรายได้” ควบคู่กัน โดย อบจ.เชียงราย สนับสนุนให้เกษตรกรในพื้นที่นำร่องปลูก ถั่วเหลือง เป็นพืชเศรษฐกิจ พร้อมทั้งประสาน สมาคมถั่วเหลืองเอกชน รับซื้อผลผลิตใน ราคาประกัน

เมื่อระบบน้ำมีความเสถียรและมีข้อมูลสนับสนุน เกษตรกรสามารถบริหารจัดการน้ำในแปลงปลูกได้ตรงตามความต้องการของพืช ลดความเสี่ยงจากฝนทิ้งช่วงหรือการขาดแคลนน้ำในช่วงวิกฤต รายงานเชิงเทคนิคชี้ให้เห็นว่า ระบบชลประทานที่ขับเคลื่อนด้วยข้อมูลเรียลไทม์สามารถ

• ลดการใช้น้ำรวมทั้งฤดูกาลลงได้ราว 15–30%
• ลดค่าใช้จ่ายด้านพลังงานจากการสูบน้ำ
• ลดแรงงานในการเฝ้าระวังและปรับตั้งระบบ
• เพิ่มโอกาสให้เกษตรกรเห็น ผลตอบแทนการลงทุน (ROI) ภายในเวลาประมาณ 1–3 ปี

เมื่อผูกเข้ากับสัญญาซื้อขายผลผลิตถั่วเหลืองในราคาประกัน จึงทำให้ “ระบบน้ำ” ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของทรัพยากรธรรมชาติ แต่กลายเป็น กลไกสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจของครัวเรือนเกษตร

นี่คือความหมายของ “แก้จน” ในเชิงโครงสร้าง ไม่ใช่การให้ความช่วยเหลือแบบชั่วคราว แต่คือการสร้างระบบน้ำ–ระบบปลูก–ระบบตลาด ที่เชื่อมถึงกันอย่างครบวงจร

มองไกลกว่านำร่อง จากข้อมูลจุด สู่การวางแผนระดับลุ่มน้ำ

รายงานเชิงผู้เชี่ยวชาญยังเสนอให้มองการใช้ TEMP TO GO ในเชียงรายเชื่อมโยงกับการวางแผนในระดับลุ่มน้ำในอนาคต ผ่านแนวคิดการสร้าง Digital Soil Map ความละเอียดสูง และการเชื่อมข้อมูลดินแบบเรียลไทม์เข้ากับแบบจำลองอุทกวิทยา เช่น SWAT หรือแบบจำลองลุ่มน้ำที่หน่วยงานรัฐใช้อยู่

โดยหลักการแล้ว ข้อมูลจาก TEMP TO GO สามารถช่วย

• ปรับปรุงค่าพารามิเตอร์สำคัญในแบบจำลอง เช่น สัมประสิทธิ์การนำน้ำอิ่มตัว (Ksat) และค่า Curve Number (CN) ให้สอดคล้องกับดินจริง
• ลด “ความไม่แน่นอน” ในการพยากรณ์น้ำหลาก น้ำท่า และการเติมน้ำใต้ดิน
• ทำให้การวางแผนระดับลุ่มน้ำ เช่น การจัดโซนเกษตร การสร้างแหล่งเก็บน้ำ หรือมาตรการป้องกันน้ำท่วม มีความแม่นยำขึ้น

หากในระยะต่อไป อบจ.เชียงราย และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถขยายเครือข่าย TEMP TO GO ไปยังพื้นที่อื่น ๆ ของจังหวัด และสร้างแพลตฟอร์มข้อมูลร่วมกับหน่วยงานด้านน้ำระดับประเทศได้ เชียงรายอาจกลายเป็น “ต้นแบบจังหวัดดิจิทัลด้านการบริหารจัดการน้ำ” ที่ใช้ทั้ง ข้อมูลดิน–น้ำ–เกษตร–เศรษฐกิจ เชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบ

จากโครงการรายพื้นที่สู่การบริหารจัดการน้ำแบบบูรณาการ

ในมุมมองด้านรัฐศาสตร์และนโยบายสาธารณะ การดำเนินการครั้งนี้มีนัยสำคัญอย่างน้อย 3 ประการ

1. การยกระดับบทบาท อบจ. ในฐานะ “ตัวกลางเชื่อมภาคส่วน”
   อบจ.เชียงรายไม่ได้เดินเพียงลำพัง แต่ใช้โมเดลความร่วมมือระหว่าง
   • หน่วยงานท้องถิ่น (อบจ., เทศบาล, อปท.)
   • หน่วยงานความมั่นคงและพัฒนา (นพค.35)
   • ภูมิปัญญาชุมชน (ธนาคารน้ำใต้ดิน)
   • ภาคธุรกิจ (สมาคมถั่วเหลืองเอกชน)
     ส่งผลให้การจัดการน้ำไม่ได้เป็นภาระของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง แต่เป็น “การทำงานแบบทั้งสังคม – Whole-of-Society Approach”
2. การพึ่งพาข้อมูลแทนการพึ่งพาเพียงความเคยชิน
   การใช้ TEMP TO GO ทำให้การตัดสินใจหลายเรื่อง เช่น
   • จะขุดบ่อธนาคารน้ำใต้ดินตรงไหน
   • จะออกแบบระบบระบายน้ำหรือเก็บน้ำตรงใด
   • จะจัดการน้ำเพื่อเกษตรในช่วงฤดูแล้งอย่างไร
     ถูกอิงกับข้อมูลที่วัดได้จริงมากกว่าความรู้สึกหรือค่าเฉลี่ยในอดีต ช่วยลดความเสี่ยงจากโครงการลงทุนที่ไม่ตอบโจทย์
3. การเชื่อมโยง “ภัยพิบัติ – ทรัพยากรน้ำ – ปากท้อง” เข้าด้วยกัน
   นโยบายภายใต้กรอบ PDOSS ทำให้การจัดการน้ำไม่ได้มีเป้าหมายแค่ลดความเสียหายจากอุทกภัย แต่ยังขยับไปสู่
   • การสร้างระบบน้ำเพื่อรองรับภัยแล้ง
   • การสร้างรายได้ผ่านพืชเศรษฐกิจที่สอดคล้องกับระบบน้ำ
   • การเพิ่มความมั่นคงของชุมชนในระยะยาว

กล่าวได้ว่า โครงการนี้เป็นตัวอย่างของการมอง “น้ำ” ไม่ใช่เพียงทรัพยากรธรรมชาติ หากแต่เป็น โครงสร้างพื้นฐานเชิงยุทธศาสตร์ ที่ผูกกับคุณภาพชีวิต เศรษฐกิจ และความสามารถของชุมชนในการรับมือกับวิกฤตภูมิอากาศในอนาคต

ก้าวต่อไปของเชียงราย จากผู้รับผลกระทบ สู่จังหวัดนำร่องด้านนวัตกรรมน้ำ

การพัฒนาใน 3 อำเภอนำร่อง ดอยหลวง – เวียงเชียงรุ้ง – เชียงของ จึงไม่ใช่เพียงการทดลองเชิงเทคนิค หากเป็น “ห้องทดลองมีชีวิต” (Living Lab) ที่ผสาน

• ภูมิปัญญาเรื่องธนาคารน้ำใต้ดิน
• ศักยภาพเชิงวิศวกรรมของ นพค.35
• สมรรถนะด้านดิจิทัลของเทคโนโลยี TEMP TO GO
• นโยบายเชิงบูรณาการด้านน้ำและภัยพิบัติของ อบจ.เชียงราย

หากโครงการสามารถยืนยันผลลัพธ์ได้ทั้งในเชิง

• ลดความเสี่ยงน้ำท่วม–ภัยแล้ง
• เพิ่มความคุ้มค่าการใช้น้ำและปุ๋ย
• เสริมสร้างรายได้และความมั่นคงของเกษตรกร

เชียงรายย่อมมีศักยภาพจะต่อยอดจาก “พื้นที่นำร่อง 3 อำเภอ” ไปสู่การขยายผลทั้งจังหวัด รวมทั้งแบ่งปันองค์ความรู้และบทเรียนให้พื้นที่อื่นของประเทศที่เผชิญโจทยะคล้ายคลึงกัน

ในโลกที่ภูมิอากาศไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป การมีเพียงเขื่อน ฝาย หรือบ่อเก็บน้ำอาจไม่เพียงพอ แต่ต้องมี ข้อมูลดิน–น้ำแบบเรียลไทม์ นโยบายที่มองทั้งระบบ และชุมชนที่เข้มแข็ง โครงการของ อบจ.เชียงรายครั้งนี้จึงสะท้อนให้เห็นว่า การ “แก้ท่วม–แก้แล้ง–แก้จน” ในยุคใหม่ ต้องอาศัยทั้ง เทคโนโลยี–ภูมิปัญญา–และการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน อย่างแท้จริง

เชียงราย–หาดใหญ่ เชื่อมใจเหนือ–ใต้ผู้ว่าฯ เชียงรายปล่อยแถว “อส. 36 นาย” ลุยอุทกภัยสงขลา ควบคู่คำสั่ง มท. ระดม 2,000 อส. ฟื้นเมืองหาดใหญ่ ซ่อมประปา จัด Big Cleaning Day หลังน้ำลด

เชียงราย, 27 พฤศจิกายน 2568 – ท่ามกลางบรรยากาศเมืองเหนือที่เริ่มเข้าสู่ฤดูหนาว จังหวัดเชียงรายได้กลายเป็นหนึ่งในหมุดหมายสำคัญของ “ภารกิจช่วยน้ำท่วมภาคใต้” เมื่อกองร้อยอาสาสมัครรักษาดินแดน (อส.) จังหวัดเชียงราย จำนวน 36 นาย เคลื่อนขบวนออกจากเมืองดอยสู่ปลายแหลมภาคใต้ เพื่อสมทบกำลังบรรเทาทุกข์ผู้ประสบอุทกภัยในจังหวัดสงขลา ขณะเดียวกัน กระทรวงมหาดไทยได้เดินหน้าปฏิบัติการฟื้นฟูเชิงรุกในอำเภอหาดใหญ่ ทั้งด้านการดำรงชีพของประชาชน การซ่อมระบบประปา และเตรียมปฏิบัติการ “Big Cleaning Day” โดยระดม อส. จากทั่วประเทศกว่า 2,000 นายลงพื้นที่

ภาพของรถขบวน อส. จากจังหวัดเหนือสุดของประเทศ มุ่งหน้าไปยังศูนย์ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย เขต 12 สงขลา จึงไม่ใช่เพียงภาพของกำลังพลในเครื่องแบบ แต่เป็นสัญลักษณ์ของ “พลังไทยช่วยใต้” ที่เชื่อมโยงความห่วงใยข้ามภูมิภาค ในขณะที่รัฐบาลกลาง ขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การฟื้นฟูเมืองใหญ่ที่ได้รับผลกระทบจากน้ำท่วมอย่างเป็นระบบ

พิธีปล่อยแถวที่เชียงราย จากลานกองร้อย สู่ภารกิจระยะไกล

เช้าวันที่ 27 พฤศจิกายน 2568 บริเวณกองร้อยอาสารักษาดินแดนจังหวัดเชียงราย เต็มไปด้วยบรรยากาศทั้งจริงจังและอบอุ่น เมื่อ นายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย เดินทางมาเป็นประธานในพิธีปล่อยแถวกำลังพลอาสาสมัครรักษาดินแดน (อส.) เพื่อออกปฏิบัติภารกิจช่วยเหลือผู้ประสบอุทกภัยในภาคใต้

ในพิธีมี นายสุพจน์ แสนมี ปลัดจังหวัดเชียงราย พร้อมด้วยหัวหน้าส่วนราชการและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง มาร่วมให้กำลังใจแก่ อส. ทั้ง 36 นาย ซึ่งผ่านการเตรียมความพร้อมด้านยุทโธปกรณ์ อุปกรณ์ช่วยเหลือผู้ประสบภัย เครื่องมือปฏิบัติงาน และเสบียงสำหรับการเดินทางไกลอย่างรอบคอบ

ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย กล่าวกับกำลังพลในโอกาสนี้ว่า การส่งกำลัง อส. ลงพื้นที่ไม่ใช่เพียงการตอบสนองต่อคำสั่งราชการ แต่คือ “การส่งหัวใจของคนเชียงราย” ไปยืนอยู่เคียงข้างพี่น้องชาวภาคใต้ที่กำลังเผชิญสถานการณ์ยากลำบากจากน้ำท่วมรุนแรง พร้อมย้ำว่าภารกิจครั้งนี้เป็นส่วนหนึ่งของการสนับสนุนภารกิจเร่งด่วนของภาครัฐในการบรรเทาทุกข์และฟื้นฟูพื้นที่ประสบภัย

บรรยากาศในพิธีเต็มไปด้วยความมุ่งมั่นของกำลังพล และแรงใจจากครอบครัวหน่วยงานที่มาร่วมส่ง ก่อนที่ขบวนรถ อส. เชียงราย จะเคลื่อนตัวออกจากจังหวัด มุ่งหน้าไปยัง “กองอำนวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยกลาง (ส่วนหน้า)” ณ ศูนย์ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย เขต 12 สงขลา เพื่อสมทบกับหน่วยงานส่วนกลางในปฏิบัติการฟื้นฟูหาดใหญ่

ศูนย์บัญชาการที่หาดใหญ่ มหาดไทยใช้ข้อมูล ภาคี กำลังคน ขับเคลื่อนฟื้นฟู

เวลา 19.00 น. ของวันเดียวกันที่จังหวัดสงขลา บรรยากาศ ณ กองอำนวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยกลาง (ส่วนหน้า) ศูนย์ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย เขต 12 สงขลา ในอำเภอหาดใหญ่ เต็มไปด้วยการประชุมหารืออย่างเข้มข้น

นายอรรษิษฐ์ สัมพันธรัตน์ ปลัดกระทรวงมหาดไทย ลงพื้นที่ติดตามสถานการณ์ด้วยตนเอง นำ “ข้อเน้นย้ำ” ของ นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย มาประชุมร่วมกับ

• นายธีรพัฒน์ คัชมาตย์ อธิบดีกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.)
• นายธีรุตม์ ศุภวิบูลย์ผล อธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น
• นายอำเภอในพื้นที่จังหวัดสงขลา
• ผู้แทนส่วนราชการต่าง ๆ ผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์

สารหลักจากรัฐบาลกลางชัดเจนว่า “จะต้องเร่งดูแลทั้งด้านการดำรงชีพของประชาชน และการฟื้นฟูพื้นที่ที่สถานการณ์เริ่มคลี่คลายให้เร็วที่สุด” โดยใช้กลไกของกระทรวงมหาดไทยและภาคีที่เกี่ยวข้องบูรณาการร่วมกันในทุกระดับ

ดูแลปากท้องก่อน โรงครัวเคลื่อนที่ ที่พักชั่วคราวในโรงแรม

จากรายงานของ นายธีรพัฒน์ คัชมาตย์ อธิบดีกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย สะท้อนให้เห็นว่า แม้ระดับน้ำในบางพื้นที่ของอำเภอหาดใหญ่จะเริ่มลดลง แต่ยังมีหลายชุมชนที่ได้รับผลกระทบอย่างต่อเนื่อง จึงจำเป็นต้องใช้มาตรการดูแลด้านการดำรงชีพในเชิงรุก

มาตรการสำคัญด้านการครองชีพ ได้แก่

1. ปรับแผนโรงครัวเคลื่อนที่
   ปภ. ได้รับมอบหมายให้ “ย้ายจุดศูนย์กลาง” ของการจัดตั้งโรงครัวประกอบอาหารจากพื้นที่ส่วนกลาง ไปประจำในชุมชนต่าง ๆ เพื่อให้อาหารปรุงสุกเข้าถึงประชาชนผู้ประสบภัยได้สะดวกและครอบคลุมมากขึ้น ลดระยะทางการขนส่ง เพิ่มความรวดเร็วในการแจกจ่าย
2. ใช้โรงแรมเป็นที่พักชั่วคราว
   กรมการปกครอง ได้รับภารกิจในการประสานงานกับผู้ประกอบการโรงแรมในพื้นที่ ที่ยังมีระบบประปาใช้งานได้ตามปกติ เพื่อรองรับผู้ประสบภัยที่ต้องอพยพออกจากพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วม โดยจัดให้เข้าพักในโรงแรม “เป็นการชั่วคราว” ในช่วงวิกฤต เพื่อให้ประชาชนมีที่พักอาศัยที่ปลอดภัย สะอาด และเข้าถึงบริการพื้นฐานได้

การใช้โครงสร้างพื้นฐานด้านการท่องเที่ยว เช่น โรงแรม มาเป็นส่วนหนึ่งของระบบรองรับภาวะวิกฤต สะท้อนแนวคิดการบริหารจัดการสาธารณภัยแบบใหม่ ที่เน้นใช้ศักยภาพทุกภาคส่วนในพื้นที่ให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อประชาชน

ฟื้นฟูประปาหาดใหญ่น้ำสะอาดคือหัวใจของการกลับสู่ภาวะปกติ

หนึ่งในภารกิจฟื้นฟูเชิงโครงสร้างที่ได้รับการเน้นย้ำอย่างมากจากปลัดกระทรวงมหาดไทย คือ การเร่งซ่อมแซมระบบประปาในอำเภอหาดใหญ่ ซึ่งได้รับผลกระทบจากน้ำท่วมอย่างหนัก การขาดแคลนน้ำสะอาดไม่เพียงกระทบต่อการอุปโภค บริโภคเท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อสุขอนามัยของประชาชนและการฟื้นฟูเมืองโดยรวม

ปลัดกระทรวงมหาดไทยได้สั่งการให้ การประปาส่วนภูมิภาค สาขาหาดใหญ่

• เร่งซ่อมระบบจำหน่ายน้ำประปาให้กลับมาใช้งานได้โดยเร็วที่สุด
• ทำงานบูรณาการร่วมกับหน่วยงานตำรวจในพื้นที่ เพื่อเคลื่อนย้ายรถและสิ่งกีดขวางบนเส้นทาง จัดการเปิดทางให้รถปฏิบัติการขนาดใหญ่ของการประปาฯ สามารถเข้าถึงจุดซ่อมแซมได้รวดเร็ว

การจัดการระบบประปาถือเป็น “ด่านแรกของการฟื้นตัว” เพราะแม้น้ำท่วมจะลดลงแล้ว แต่หากประชาชนยังขาดแคลนน้ำสะอาดและระบบสาธารณูปโภคยังไม่กลับมา ความรู้สึกปลอดภัยและความเชื่อมั่นก็ยากจะฟื้นคืนได้เต็มที่

Big Cleaning Day เมื่อเมืองทั้งเมืองกลายเป็นพื้นที่ร่วมแรงฟื้นฟู

ในพื้นที่ที่ระดับน้ำลดลง ปลัดกระทรวงมหาดไทยได้กำชับให้ “เร่งยกเครื่องฟื้นฟูพื้นที่อยู่อาศัย ชุมชน และพื้นที่สาธารณะทันที” เพื่อไม่ให้ร่องรอยความเสียหายจากน้ำท่วมกลายเป็นบาดแผลยืดเยื้อของเมือง

เทศบาลนครหาดใหญ่ จึงได้กำหนดจัดกิจกรรม “Big Cleaning Day” ในวันที่ 28 พฤศจิกายน 2568 เพื่อระดมทุกภาคส่วนมาร่วมกันทำความสะอาดเมืองหลังน้ำลด ทั้งการเก็บขยะตะกอนโคลน ล้างทำความสะอาดถนน ทางเท้า สาธารณสถานต่าง ๆ

ในปฏิบัติการครั้งนี้ ปภ. จะนำ เครื่องจักรกลสาธารณภัย และเจ้าหน้าที่ลงพื้นที่สนับสนุนอย่างเต็มกำลัง ขณะที่ กรมการปกครอง จะระดมกำลัง อาสาสมัครรักษาดินแดน (อส.) จากทั่วประเทศกว่า 2,000 นาย มาร่วมภารกิจฟื้นฟูเมืองหาดใหญ่ ซึ่งในจำนวนนี้รวมถึงกำลัง อส. จากจังหวัดเชียงรายที่เพิ่งออกเดินทางจากกองร้อยในภาคเหนือไม่นานก่อนหน้า

ในอีกมิติหนึ่ง กรมโยธาธิการและผังเมือง จะจัดทีมสำรวจความเสียหายของอาคารทั้งในส่วนบ้านเรือนประชาชนและอาคารราชการ เพื่อรวบรวมข้อมูลเชิงวิศวกรรมในการออกแบบมาตรการเยียวยาและฟื้นฟูในระยะกลาง ยาวต่อไป

การบูรณาการทำงานของทุกหน่วยงานสะท้อนให้เห็นว่า การฟื้นฟูหลังน้ำท่วมไม่ได้มีเป้าหมายเพียงทำให้เมือง “น่าอยู่เหมือนเดิม” แต่ต้องทำให้โครงสร้างพื้นฐานกลับมาปลอดภัย และสร้างความเชื่อมั่นว่า เมืองสามารถรับมือเหตุการณ์ในอนาคตได้ดียิ่งขึ้น

บทบาท “อส.” ในสมรภูมิน้ำท่วม: จากด่านหน้าความมั่นคง สู่ด่านหน้าฟื้นฟูชุมชน

อาสาสมัครรักษาดินแดน (อส.) ถูกมองมายาวนานในฐานะกำลังพลด่านหน้าด้านความมั่นคงภายใน แต่ในสถานการณ์วิกฤตสาธารณภัย เช่น อุทกภัยครั้งนี้ บทบาทของ อส. กำลังถูกขยายให้เป็น “ด่านหน้าฟื้นฟูชุมชน” อย่างชัดเจน

การที่กรมการปกครองระดม อส. กว่า 2,000 นาย จากทั่วประเทศ เข้าสนับสนุนภารกิจ Big Cleaning Day และการฟื้นฟูพื้นที่ต่าง ๆ ในหาดใหญ่ สะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพของกำลังพลกลุ่มนี้ ที่สามารถทำงานได้ทั้งในเชิงระเบียบวินัยเช่นเดียวกับเจ้าหน้าที่รัฐ และในเชิงใกล้ชิดชุมชนเช่นเดียวกับอาสาสมัครท้องถิ่น

กรณีของจังหวัดเชียงรายซึ่งส่ง อส. จำนวน 36 นาย ลงพื้นที่ภาคใต้ จึงสะท้อนทั้ง “พลังของระบบ” และ “พลังของคน” ในเวลาเดียวกัน   ระบบในแง่ของการจัดสรรกำลังจากจังหวัดหนึ่งไปช่วยอีกจังหวัดหนึ่งอย่างเป็นทางการ และคนในแง่ของจิตอาสาและความพร้อมในการช่วยเหลือเพื่อนร่วมชาติ โดยไม่จำกัดว่าพื้นที่นั้นจะอยู่ห่างจากบ้านตนเองกี่ร้อยกิโลเมตร

ฟื้นหาดใหญ่ หนุนทั้งภาคใต้ เป้าหมายคือฟื้นความเชื่อมั่นและคุณภาพชีวิต

ท่ามกลางการประชุมวางแผนและปฏิบัติการที่ดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง เป้าหมายของกระทรวงมหาดไทยและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในครั้งนี้ชัดเจน คือ

• ให้ประชาชนทุกกลุ่มในพื้นที่ประสบภัย “ได้รับการช่วยเหลืออย่างทั่วถึง”
• ให้การฟื้นฟูเมือง “ตอบโจทย์ทั้งคุณภาพชีวิตและความปลอดภัยเชิงโครงสร้าง”
• ให้การทำงานของรัฐ “สร้างความเชื่อมั่นใหม่” ว่าประชาชนไม่ได้ถูกทิ้งไว้ลำพังในยามวิกฤต

การจัดตั้งโรงครัวเคลื่อนที่ประจำชุมชน การใช้โรงแรมที่ยังมีระบบประปาเป็นที่พักชั่วคราว การซ่อมแซมระบบประปาหาดใหญ่แบบเร่งด่วน การจัด Big Cleaning Day ขนาดใหญ่ และการลงพื้นที่สำรวจความเสียหายของอาคารอย่างเป็นระบบ ล้วนเป็นชิ้นส่วนของภาพใหญ่ที่มุ่งไปสู่เป้าหมายเดียวกัน คือ “ทำให้เมืองและผู้คนกลับมายืนได้อย่างมั่นคงอีกครั้ง”

เมื่อผสานเข้ากับภาพของขบวน อส. จากเชียงรายและจังหวัดอื่น ๆ ที่เดินทางลงมาสมทบกำลังในสงขลา ภาพของ “ความสามัคคีระดับชาติ” ยิ่งชัดเจนขึ้น   ไม่ใช่เพียงในเชิงคำขวัญ แต่ในรูปของการลงมือปฏิบัติจริงบนพื้นที่ที่ถูกน้ำท่วม

น้ำอาจท่วมเมือง แต่ความร่วมมือไม่เคยลดระดับ

สถานการณ์อุทกภัยภาคใต้ในครั้งนี้ แม้สร้างความเสียหายต่อพื้นที่อำเภอหาดใหญ่และพื้นที่ใกล้เคียง แต่ในอีกด้านหนึ่ง ก็ทำให้เห็นศักยภาพของระบบบริหารจัดการภาครัฐและพลังของประชาชนในรูปแบบที่จับต้องได้

จากลานกองร้อย อส. จังหวัดเชียงราย ที่ผู้ว่าราชการจังหวัดยืนส่งกำลังพล 36 นาย พร้อมคำย้ำถึงหน้าที่ต่อเพื่อนร่วมชาติ ไปจนถึงห้องประชุมที่ศูนย์ ปภ. เขต 12 สงขลา ที่ปลัดกระทรวงมหาดไทยและผู้บริหารระดับอธิบดีนั่งประชุมวางแผนฟื้นฟูเมืองหาดใหญ่ จากโรงครัวเคลื่อนที่ในชุมชน ไปจนถึง Big Cleaning Day ที่คนทั้งเมืองร่วมกันลุกขึ้นทำความสะอาดบ้านของตนเอง

ภาพเหล่านี้คือชิ้นส่วนของเรื่องเดียวกัน   เรื่องของ “ประเทศหนึ่งที่ยังเชื่อในพลังของการช่วยเหลือกัน”

เมื่อภารกิจฟื้นฟูคืบหน้าไปทีละขั้น ทั้งการดูแลด้านการดำรงชีพ การซ่อมระบบประปา การฟื้นฟูอาคารและพื้นที่สาธารณะ และการเยียวยาทางเศรษฐกิจในระยะต่อไป เมืองหาดใหญ่และจังหวัดสงขลาย่อมมีโอกาสกลับมายืนได้อย่างมั่นคงอีกครั้ง

และเมื่อถึงวันนั้น ขบวน อส. จากจังหวัดเชียงรายและอีกหลายจังหวัดจะไม่ได้ถูกจดจำเพียงในฐานะ “กำลังเสริม” แต่จะเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ความร่วมมือระหว่างเหนือ ใต้ ที่ยืนยันว่า ในยามวิกฤต “น้ำอาจท่วมเมือง แต่ความร่วมมือและกำลังใจของคนไทยไม่เคยลดระดับลงไปด้วย”

นครเชียงรายรุ่นที่ 2 ออกเดินทางถวายบังคมพระบรมศพ “สมเด็จพระพันปีหลวง” เปิดพื้นที่แห่งความอาลัยให้ประชาชนอย่างทั่วถึงและเป็นระบบ

เชียงราย, 25 พฤศจิกายน 2568 – ในห้วงเวลาแห่งความโศกอาดูรที่แผ่คลุมไปทั่วประเทศ เทศบาลนครเชียงรายได้ขยับบทบาทสำคัญในการเป็น “สะพานเชื่อม” ระหว่างประชาชนในพื้นที่ห่างไกลกับพระบรมมหาราชวัง กรุงเทพมหานคร ด้วยการจัดขบวนพสกนิกรชาวนครเชียงราย “รุ่นที่ 2” เดินทางไปกราบถวายบังคมพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนได้ร่วมแสดงความอาลัยและน้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณอย่างทั่วถึง

ภายใต้บริบทที่ประชาชนจำนวนมากในต่างจังหวัดอาจมีข้อจำกัดด้านระยะทาง ค่าใช้จ่าย และการจัดการเดินทางด้วยตนเอง การที่เทศบาลนครเชียงรายลุกขึ้นมาจัดระบบการเดินทางอย่างเป็นรูปธรรมจึงสะท้อน “บทบาทของท้องถิ่น” ในการแปลงความจงรักภักดีให้กลายเป็นโอกาสและการเข้าถึงอย่างเป็นธรรมสำหรับทุกกลุ่มประชาชน

ขบวนรุ่นที่ 2 จากอาคารเทิดพระเกียรติฯ สู่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท

เมื่อเวลา 17.00 น. วันอังคารที่ 25 พฤศจิกายน 2568 ณ อาคารเทิดพระเกียรติ 90 ปี สมเด็จพระศรีนครินทร์ เทศบาลนครเชียงรายได้จัดพิธีปล่อยขบวนรถอย่างเป็นทางการ บรรยากาศในช่วงเย็นเต็มไปด้วยความสงบ สำรวม และเปี่ยมด้วยความหมาย

ขบวนพสกนิกรชาวนครเชียงราย “รุ่นที่ 2” จำนวน 230 คน ถูกจัดลำดับอย่างเป็นระเบียบ ก่อนทยอยขึ้นรถบัสที่เตรียมไว้ 5 คัน เพื่อออกเดินทางสู่กรุงเทพมหานคร เป้าหมายคือการเข้าเฝ้าฯ ถวายบังคมพระบรมศพสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ในพระบรมมหาราชวัง

พิธีปล่อยขบวนได้รับเกียรติจาก
– นายวันชัย จงสุทธานามณี นายกเทศมนตรีนครเชียงราย
– ร.ต.อ.ดร. ธนรัช จงสุทธานามณี อดีตเลขานุการรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ และเลขานุการรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
– คณะผู้บริหารเทศบาล
– สมาชิกสภาเทศบาลนครเชียงราย
– ข้าราชการและเจ้าหน้าที่เทศบาลจำนวนหนึ่ง

ทุกคนร่วมยืนส่งขบวนด้วยความสำรวม สะท้อนถึงความพร้อมทั้งด้าน “จิตใจ” และ “การบริหารจัดการ” ในการนำคณะพสกนิกรออกเดินทางในครั้งนี้

ระบบการเดินทางที่วางแผนล่วงหน้า เมื่อความอาลัยต้องเดินคู่กับความปลอดภัย

เพื่อให้การเดินทางของประชาชนเป็นไปอย่างราบรื่นและปลอดภัย เทศบาลนครเชียงรายได้ให้ความสำคัญกับรายละเอียดเชิงปฏิบัติการอย่างรอบด้าน ตั้งแต่การจัดสรรยานพาหนะไปจนถึงการดูแลตลอดเส้นทาง

เทศบาลนครเชียงรายจัดเตรียมรถบัสจำนวน 5 คัน พร้อมจัดเจ้าหน้าที่ประจำรถทุกคัน เพื่อทำหน้าที่
– อำนวยความสะดวกในการเดินทาง
– ดูแลความปลอดภัยของผู้ร่วมเดินทาง
– ประสานงานในกรณีเกิดเหตุฉุกเฉิน

นอกจากนี้ ในระดับการควบคุมขบวน นายภาธร์ รังษีกุลพิพัฒน์ รองนายกเทศมนตรีนครเชียงราย พร้อมด้วยสมาชิกสภาเทศบาล นางสาวปภาวินี คำโพนงาม ผู้อำนวยการกองสวัสดิการสังคม ข้าราชการ และเจ้าหน้าที่ ได้รับมอบหมายให้เป็นผู้ดูแลและนำขบวนประชาชนตลอดการเดินทางไปยังพระบรมมหาราชวัง

การมีผู้บริหารระดับรองนายกเทศมนตรี และหัวหน้าส่วนราชการร่วมเดินทางไปกับประชาชน ไม่เพียงเป็นสัญลักษณ์ของการ “ลงพื้นที่เคียงข้างประชาชน” แต่ยังช่วยให้การตัดสินใจในสถานการณ์ต่าง ๆ ระหว่างการเดินทางสามารถทำได้อย่างทันท่วงทีและมีประสิทธิภาพ

กำหนดการแบบรอบ เปิดทางให้ประชาชนเข้าถึงอย่างต่อเนื่อง

เพื่อให้การเปิดโอกาสแก่ประชาชนมีความทั่วถึง ไม่ใช่เพียงการจัดครั้งเดียว เทศบาลนครเชียงรายได้ออกแบบ “ระบบรอบการเดินทาง” อย่างชัดเจนในเดือนพฤศจิกายน 2568 ได้แก่

• รอบที่ 2 ระหว่างวันที่ 25–28 พฤศจิกายน 2568
• รอบที่ 3 ระหว่างวันที่ 29 พฤศจิกายน – 2 ธันวาคม 2568

การแบ่งรอบลักษณะนี้ช่วยให้ประชาชนจากหลายชุมชน หลายเขตในพื้นที่นครเชียงราย สามารถทยอยลงทะเบียนและเข้าร่วมได้ตามความพร้อม ลดความแออัด ลดความเสี่ยงด้านสาธารณสุข และเพิ่มประสิทธิภาพในการจัดการด้านโลจิสติกส์ของเทศบาล

แม้ตัวเลข 230 คนในรุ่นที่ 2 อาจดูไม่ใช่ตัวเลขมหาศาล หากมองในมุมสถิติระดับประเทศ แต่ในเชิงพื้นที่ ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนถึง “ความตั้งใจเชิงนโยบาย” ที่ต้องการให้กลุ่มประชาชนจำนวนมากที่สุดเท่าที่เป็นไปได้ มีโอกาสเดินทางไปถวายบังคมพระบรมศพ โดยไม่ถูกจำกัดด้วยต้นทุนและข้อจำกัดส่วนบุคคล

ความหมายเชิงสังคม พื้นที่แห่งความอาลัยที่ไม่จำกัดแค่คนเมืองหลวง

การเดินทางของขบวนพสกนิกรนครเชียงรายรุ่นที่ 2 ครั้งนี้ มีความหมายเกินกว่า “ภารกิจหนึ่งทริป” เนื่องจากสะท้อนมิติสำคัญอย่างน้อยสามประการ ดังนี้

การสร้างความเสมอภาคในการเข้าถึงพระราชพิธีสำคัญ
ประชาชนในจังหวัดชายขอบหรือจังหวัดห่างไกลจากศูนย์กลางมักมีข้อจำกัดด้านระยะทาง เวลา และค่าใช้จ่าย การที่เทศบาลนครเชียงรายเข้ามามีบทบาทในการจัดการเดินทางอย่างเป็นระบบ ทำให้ประชาชนกลุ่มต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นผู้สูงอายุ คนทำงาน หรือคนที่ไม่คุ้นเคยกับการเดินทางไกล สามารถเข้าถึงพระราชพิธีสำคัญได้อย่างเท่าเทียมมากขึ้น

การแปร “ความอาลัยส่วนบุคคล” สู่ “การร่วมไว้อาลัยในฐานะชุมชน”
เมื่อประชาชนเดินทางเป็นขบวนในนาม “นครเชียงราย” การแสดงความอาลัยจึงมีมิติของความเป็นชุมชนเข้ามาเสริม ไม่ใช่เพียงเรื่องของบุคคลและครอบครัว แต่สะท้อนถึงการรวมพลังของคนทั้งเมืองที่มีต่อสถาบันพระมหากษัตริย์

การยืนยันบทบาทขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในช่วงเหตุการณ์ระดับชาติ
การจัดการครั้งนี้แสดงให้เห็นว่า เทศบาลไม่ได้มีบทบาทเพียงด้านสาธารณูปโภคหรือโครงการพัฒนาเมือง แต่ยังมีภารกิจด้าน “จิตวิญญาณสาธารณะ” ในการออกแบบช่องทางให้ประชาชนได้แสดงออกถึงความผูกพันและความสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณร่วมกัน

ภาพสะท้อนเชิงบริหารจัดการ เมื่อสวัสดิการสังคมเดินคู่กับศักดิ์ศรีประชาชน

บทบาทของกองสวัสดิการสังคม เทศบาลนครเชียงราย ซึ่งมีนางสาวปภาวินี คำโพนงาม เป็นผู้อำนวยการ มีความสำคัญอย่างยิ่งในกระบวนการนี้ เพราะต้องทำงาน “สองมิติ” ควบคู่กันไป ได้แก่

1. การบริหารจัดการด้านสวัสดิการ เช่น การดูแลผู้สูงอายุ ผู้มีโรคประจำตัว การจัดเตรียมยา การกำหนดเวลาแวะพัก และการจัดการความปลอดภัยตลอดเส้นทาง
2. การรักษาศักดิ์ศรีและความรู้สึกของผู้ร่วมเดินทาง ให้ทุกคนรู้สึกว่าไม่ได้เป็น “ผู้รับความช่วยเหลือ” แต่เป็น “ตัวแทนของนครเชียงราย” ที่เดินทางไปแสดงความอาลัยในฐานะพสกนิกรของพระองค์ท่าน

การผสมผสานสองมิตินี้ทำให้การเดินทางไม่ได้เป็นเพียง “ทริป” แต่เป็นการเดินทางที่มีความหมาย มีการออกแบบเชิงสังคม และมีระบบรองรับประชาชนอย่างเหมาะสมในทุกขั้นตอน

เชื่อมเหตุการณ์สู่การตัดสินใจในอนาคต บทเรียนจากการจัดขบวนรุ่นที่ 2

จากการจัดขบวนพสกนิกรรุ่นที่ 2 ครั้งนี้ เทศบาลนครเชียงรายย่อมได้รับ “บทเรียนเชิงระบบ” ที่สามารถนำไปใช้ในการจัดการเหตุการณ์สำคัญอื่นในอนาคต ทั้งในด้านพิธีการ การเดินทางระยะไกล และการดูแลกลุ่มประชาชนขนาดใหญ่

ในเชิงปฏิบัติ การกำหนดรอบการเดินทางที่ชัดเจน การจัดสรรยานพาหนะและเจ้าหน้าที่ประจำรถ การมีผู้บริหารระดับสูงร่วมกำกับการเดินทาง และการเตรียมข้อมูลให้ประชาชนทราบล่วงหน้า ล้วนเป็นองค์ประกอบที่ช่วยเพิ่มความเชื่อมั่นให้กับผู้เข้าร่วม และสร้างมาตรฐานในการทำงานขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

ในเชิงสังคม การเปิดพื้นที่ให้ประชาชนได้แสดงออกถึงความอาลัยต่อสมเด็จพระพันปีหลวงอย่างเป็นระบบ ช่วยตอกย้ำความผูกพันระหว่างประชาชนกับสถาบันหลักของชาติ และสะท้อนให้เห็นว่า แม้ระยะห่างทางภูมิศาสตร์จะไกล แต่ “ระยะห่างทางจิตใจ” สามารถถูกย่นย่อได้ ผ่านการบริหารจัดการที่ตั้งอยู่บนหลักการ “ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง”

นครเชียงรายในห้วงเวลาแห่งการไว้อาลัยของชาติ

การจัดขบวนพสกนิกรนครเชียงรายรุ่นที่ 2 เดินทางไปถวายบังคมพระบรมศพสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ในครั้งนี้ จึงไม่ใช่เพียงการ “เดินทางจากเชียงรายสู่กรุงเทพฯ” หากแต่เป็นการเดินทางที่เชื่อมต่อ “หัวใจของผู้คนในท้องถิ่น” เข้ากับ “หัวใจของชาติ”

ภายใต้จำนวน 230 คน รถบัส 5 คัน เจ้าหน้าที่ประจำรถทุกคัน ผู้บริหารที่ร่วมดูแลอย่างใกล้ชิด และการกำหนดรอบการเดินทางที่ครอบคลุมตลอดช่วงปลายเดือนพฤศจิกายน 2568 สิ่งที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า แต่สัมผัสได้จากบรรยากาศ คือความตั้งใจของเทศบาลนครเชียงรายในการทำให้ “คำว่าโอกาสอย่างทั่วถึง” เกิดขึ้นจริง

สำหรับผู้อ่านที่ติดตามข่าวสารเชิงลึก เหตุการณ์นี้อาจเป็นตัวอย่างชัดเจนของการที่ “นโยบายเชิงสัญลักษณ์” ด้านความจงรักภักดี สามารถถูกออกแบบและขับเคลื่อนผ่านกลไกของท้องถิ่นได้อย่างเป็นรูปธรรม และเมื่อการจัดการครั้งนี้เดินหน้าไปพร้อมกับความสำรวม ความเคารพ และการบริหารสาธารณะอย่างมืออาชีพ ก็ยิ่งทำให้ภาพของนครเชียงรายในฐานะเมืองที่ไม่ทอดทิ้งประชาชนในห้วงเวลาแห่งความสูญเสีย ปรากฏชัดเจนยิ่งขึ้น

อบจ.เชียงราย Kick Off “85 คัน 16 ชุดปฏิบัติการ” กระจายเครื่องจักรกลสู่ชุมชน ขับเคลื่อนนโยบาย 7 เรือธงพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและรับมือภัยพิบัติ

เชียงราย, 25 พฤศจิกายน 2568 – เสียงเครื่องยนต์ของรถแบ็กโฮ รถเกรดเดอร์ และรถบรรทุกหลากหลายขนาด ดังก้องไปทั่วบริเวณศูนย์ซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงราย เช้าวันที่ 24 พฤศจิกายน 2568 เวลา 09.09 น. เป็นสัญญาณเริ่มต้นของ “ปฏิบัติการเชิงรุก” ครั้งสำคัญของ อบจ.เชียงราย

ภายใต้กิจกรรม Kick Off ขับเคลื่อนนโยบายกระจายจักรกลและบุคลากรสู่ชุมชน ประจำปีงบประมาณ 2569 นางอทิตาธร วันไชยธนวงศ์ นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงราย เป็นประธานในพิธี ท่ามกลางผู้บริหาร อบจ. สมาชิกสภา ข้าราชการ และบุคลากรที่มาร่วมเป็นสักขีพยานต่อการประกาศ “เดินเครื่อง” นโยบายสำคัญที่ถูกวางไว้เป็นหนึ่งใน “7 เรือธง” ของการพัฒนาจังหวัด

นโยบายดังกล่าวไม่ใช่เพียงการนำเครื่องจักรกลออกให้บริการตามคำร้องขอ แต่ถูกวางให้เป็น “เครื่องมือยุทธศาสตร์” ในการพัฒนาด้านโครงสร้างพื้นฐาน และการแก้ไขปัญหาเร่งด่วนในระดับหมู่บ้านและตำบล ให้ครอบคลุมทั่วทั้งจังหวัดเชียงราย

นโยบาย 7 เรือธง และแกนคิด “กระจายเครื่องจักรกลสู่ชุมชน”

ในพิธีเปิด นายรามิล พัฒนมงคลเชฐ ปลัดองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงราย ได้กล่าวรายงานถึงที่มาที่ไปของนโยบาย “กระจายเครื่องจักรกลและบุคลากรสู่ชุมชน” ว่า เป็นหนึ่งในนโยบาย 7 เรือธงของ อบจ.เชียงราย ที่มุ่งจัดสรรเครื่องจักรกลและบุคลากรที่มีคุณภาพให้ครอบคลุมทุกพื้นที่

เป้าหมายสำคัญ คือ การจัดระบบบริการสาธารณะให้ตอบโจทย์ประชาชนในท้องถิ่นของตนเอง โดยเฉพาะการพัฒนาด้านโครงสร้างพื้นฐาน และการแก้ไขปัญหาเร่งด่วนในพื้นที่ห่างไกล ซึ่งหลายกรณีเกินศักยภาพขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นขนาดเล็ก

นโยบายนี้ยังถูกออกแบบให้ “สอดประสาน” กับยุทธศาสตร์ในหลายระดับ

• ในระดับประเทศ สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติที่มุ่งเร่งพัฒนาระบบสาธารณูปโภคที่มีคุณภาพ ตามนโยบายรัฐบาล
• ในระดับจังหวัด สอดคล้องกับยุทธศาสตร์การพัฒนาเศรษฐกิจสร้างสรรค์ด้านการค้า การลงทุน การบริการ และโลจิสติกส์
• ในระดับสิ่งแวดล้อม เชื่อมโยงกับยุทธศาสตร์การจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมให้ดำรงความสมบูรณ์ และยั่งยืน

ภายใต้กรอบคิดนี้ เครื่องจักรกลจึงไม่ได้ถูกมองเป็นเพียง “อุปกรณ์” หากแต่เป็น “กำลังทัพเชิงยุทธศาสตร์” ที่จะขับเคลื่อนทั้งโครงสร้างพื้นฐาน เศรษฐกิจ และคุณภาพชีวิตไปพร้อมกัน

85 คัน 16 ชุดปฏิบัติการ กำลังทัพเครื่องจักรกลที่ลงไปถึงระดับหมู่บ้าน

หนึ่งในตัวเลขที่สะท้อนความพร้อมของ อบจ.เชียงราย อย่างชัดเจน คือ “ชุดปฏิบัติการเครื่องจักรกลรวม 16 ชุด และเครื่องจักรกลทั้งหมด 85 คัน” ซึ่งถูกจัดเตรียมและบริหารจัดการให้สามารถรองรับภารกิจครอบคลุมพื้นที่ทั้งจังหวัดเชียงราย

ปัจจุบัน จังหวัดเชียงรายมีพื้นที่การบริหารในระดับ

• 18 อำเภอ
• 124 ตำบล
• 1,753 หมู่บ้าน

การจัดวางกำลังเครื่องจักรกล 85 คัน ให้ทำงานเป็น 16 ชุดปฏิบัติการ จึงเป็นโจทย์ที่ต้องอาศัยทั้งการวางแผน การจัดลำดับความสำคัญ และการบริหารจัดการเชิงระบบ เพื่อให้บริการสาธารณะด้านโครงสร้างพื้นฐานลงไปถึงระดับชุมชนได้อย่างทั่วถึงและเท่าเทียมมากที่สุด

นางอทิตาธร วันไชยธนวงศ์ นายก อบจ.เชียงราย ได้เน้นย้ำในเวที Kick Off ว่า การลงทุนด้านเครื่องจักรกลและบุคลากรจะต้อง “บริหารจัดการอย่างคุ้มค่า” เพื่อให้เกิดประสิทธิผลสูงสุด ลดการซ้ำซ้อนของงาน และทำให้การพัฒนากระจายไปสู่ชนบทได้อย่างแท้จริง

ภารกิจด้านโครงสร้างพื้นฐาน ถนน แหล่งน้ำ และความปลอดภัยในการสัญจร

หัวใจสำคัญของนโยบายกระจายเครื่องจักรกลและบุคลากรสู่ชุมชน คือ ภารกิจด้านโครงสร้างพื้นฐานซึ่งสัมพันธ์โดยตรงกับคุณภาพชีวิตของคนในพื้นที่

ภารกิจหลักในด้านนี้ประกอบด้วย

• งานปรับปรุงและซ่อมแซมถนน โดยเฉพาะถนนเข้าสู่พื้นที่ทางการเกษตรและพื้นที่แหล่งท่องเที่ยว ซึ่งเป็นเส้นเลือดสำคัญในการขนส่งผลผลิตและรองรับผู้มาเยือน หากถนนอยู่ในสภาพชำรุดหรือเข้าออกยาก ย่อมส่งผลต่อทั้งรายได้ของเกษตรกรและศักยภาพด้านการท่องเที่ยวของชุมชน
• งานพัฒนาและขุดลอกแหล่งน้ำ เป็นอีกหนึ่งภารกิจที่มีความสำคัญต่อทั้งการเกษตร การอุปโภคบริโภค และการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ ภายใต้บริบทที่หลายพื้นที่เผชิญทั้งปัญหาน้ำหลากและน้ำแล้งในช่วงเวลาที่ต่างกัน
• การแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนด้านการสัญจร หลายพื้นที่ในจังหวัดเชียงรายมีภูมิประเทศซับซ้อน การเดินทางในฤดูฝนหรือช่วงที่ถนนชำรุดสร้างความลำบากต่อประชาชน การมีเครื่องจักรกลที่สามารถเข้าพื้นที่ได้อย่างรวดเร็ว จึงช่วยเพิ่มความปลอดภัยในการเดินทาง และลดผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันของประชาชนได้อย่างเป็นรูปธรรม

ด้วยกำลังทัพ 85 คัน 16 ชุดปฏิบัติการ ภารกิจเหล่านี้จึงถูกวางให้ดำเนินงานเป็นระบบและต่อเนื่อง มากกว่าการเร่งแก้ปัญหาเฉพาะหน้าเป็นครั้งคราว

อบจ.เชียงรายเปิด “วาระน้ำเร่งด่วน” ลงมือแก้ปัญหาอ่างเก็บน้ำห้วยส้านพัฒนา จุดเชื่อมโยงแหล่งน้ำร่วมแม่สรวย แม่ลาว ขับเคลื่อนจากนโยบายสู่ผลลัพธ์ “ถึงมือประชาชน”

เชียงราย, 24 พฤศจิกายน 2568 – องค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) เชียงราย ประกาศยกระดับ “วาระน้ำเร่งด่วน” เป็นภารกิจสำคัญของจังหวัด เดินหน้าจัดการทรัพยากรน้ำอย่างเป็นระบบ เพื่อลดปัญหาขาดแคลนน้ำทั้งเพื่ออุปโภคบริโภคและการเกษตร โดยเริ่มปฏิบัติการที่ อ่างเก็บน้ำห้วยส้านพัฒนา ตำบลแม่สรวย อำเภอแม่สรวย ซึ่งเป็นแหล่งน้ำที่ ประชาชนสองอำเภอ แม่สรวยและแม่ลาว ใช้ร่วมกัน สะท้อนโจทย์ใหญ่ของ “การจัดการน้ำข้ามเขต” ที่ต้องการกลไกเชิงนโยบายและการบูรณาการหน่วยงานอย่างจริงจัง

การขับเคลื่อนครั้งนี้อยู่ภายใต้บทบาทของ นางอทิตาธร วันไชยธนวงศ์ นายก อบจ.เชียงราย ในฐานะ รองประธานคณะกรรมการติดตามและขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาที่ดิน แหล่งน้ำ และเกษตรกรรม ระดับจังหวัด ซึ่งทำหน้าที่เชื่อม “นโยบาย” กับ “การลงมือทำ” ให้เป็นเนื้อเดียวกัน โดยได้มอบหมายให้ นายจิราวุฒิ แก้วเขื่อน รองนายก อบจ.เชียงราย ลงพื้นที่ร่วมกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ผู้นำชุมชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน 2568 เพื่อสำรวจสภาพแหล่งน้ำ รับฟังปัญหา และหารือแนวทางพัฒนาอย่างเป็นรูปธรรม

บทนำแบบเรื่องเล่า แหล่งน้ำเดียวกัน แต่ความต้องการต่างกัน

เช้าตรู่ปลายพฤศจิกายน หมอกบางๆ ลอยต่ำเหนือน้ำในอ่างห้วยส้านพัฒนา เสียงเครื่องสูบน้ำจากไร่นาใกล้เคียงดังสลับกับการพูดคุยของชาวบ้านสองฝั่ง ฝั่งหนึ่งอยู่เขตแม่สรวย อีกฝั่งอยู่เขตแม่ลาว ทุกสายตาจับจ้องไปยังคันอ่างและท่อส่งน้ำที่เป็นเส้นเลือดหลักของชุมชน หลายคนกังวลว่าพอถึงหน้าแล้งน้ำจะพอหรือไม่ ขณะที่อีกหลายคนห่วงระบบระบายน้ำหน้าแล้ง หน้าฝนที่ผันผวนหนักขึ้นตามสภาพอากาศ

ภาพเล็กๆ ตรงคันอ่างห้วยส้านสะท้อน “โจทย์ใหญ่ของจังหวัดเชียงราย” อย่างชัดเจน ทรัพยากรน้ำที่ใช้ร่วมกัน หากไร้กติกาและกลไกดูแลที่ดี ย่อมนำไปสู่ความขัดแย้งได้ง่าย ในทางกลับกัน หากมีกระบวนการประสานงานที่เป็นธรรมและโปร่งใส แหล่งน้ำเดียวกันก็จะแปลงเป็น “ความมั่นคงทางน้ำ” ของทั้งสองอำเภอร่วมกันได้

จากนโยบาย 7 เรือธง สู่ภารกิจ “ถึงมือชุมชน”

นโยบาย “7 เรือธง” ของ อบจ.เชียงราย โดยเฉพาะ เรือธงที่ 1 กระจายเครื่องจักรกลและบุคลากรสู่ชุมชน เป็นกลไกสำคัญที่ทำให้การแก้ไขปัญหาเกิดขึ้นได้เร็วและตรงจุด หลักคิดคือ “ไม่รอให้ปัญหาลุกลาม” แต่เข้าถึงจุดวิกฤตด้วยเครื่องจักร บุคลากร และกระบวนการตัดสินใจที่ชัดเจน เพื่อเปลี่ยนการแก้เฉพาะหน้าให้เป็นการซ่อมแบบถาวรตามหลักวิศวกรรม

กรณี ห้วยส้านพัฒนา จึงถูกวางเป้าหมายเป็น 3 ระดับต่อเนื่องกัน ได้แก่

1. ปรับปรุงตัวอ่างเก็บน้ำ เพื่อความมั่นคงแข็งแรงของโครงสร้าง,
2. ยกเครื่องระบบส่งน้ำ ลดการสูญเสียและความคับคังในท่อ คลอง เพื่อจ่ายน้ำถึงเกษตรกรอย่างทั่วถึง, และ
3. เพิ่มศักยภาพการกักเก็บ ผ่านการขุดลอก เสริมคันดินในแนวทางที่ไม่กระทบสิ่งแวดล้อมและชุมชน

แนวทางดังกล่าวสอดรับกับบทเรียนที่ อบจ.เคยทำในหลายพื้นที่ อาทิ การซ่อมเร่งด่วนคันอ่างห้วยสัก ที่มีการวางแผนซ่อมแบบถาวรตามหลักวิศวกรรม เพื่อป้องกันการสูญเสียน้ำปริมาณมากในช่วงรอยต่อฤดูกาล และ ปฏิบัติการกู้ชีพหนองหลวง อำเภอเวียงชัย ที่ระดมเครื่องจักรกำจัดวัชพืชน้ำกว่า 9,800 ไร่ เพื่อฟื้นระบบนิเวศและเตรียมพื้นที่รองรับกิจกรรมท่องเที่ยวระดับจังหวัด ทั้งหมดนี้คือ “รูปธรรมของความเร็วและความละเอียด” ที่ อบจ.ต้องการนำมาปรับใช้กับห้วยส้าน

“น้ำร่วม” ข้ามเขต ความท้าทายเชิงธรรมาภิบาล

จุดสำคัญของห้วยส้านคือเป็น แหล่งน้ำร่วม (Joint-use Resource) ของสองอำเภอ ดังนั้นความสำเร็จจึงไม่ได้วัดเพียงตัวเลขปริมาณน้ำ แต่ต้องวัดจาก “ข้อตกลงร่วมกัน” ที่ทำให้การใช้น้ำยุติธรรมและยั่งยืน อบจ.เชียงรายจึงผลักดันข้อเสนอเชิงนโยบาย 3 ประการ เพื่อจัดวางรากฐานธรรมาภิบาล ได้แก่

1. MOU ระดับจังหวัดสำหรับแหล่งน้ำร่วม   กำหนดโควตาการใช้น้ำช่วงปกติ หน้าแล้ง บทบาทการบำรุงรักษา และการจัดสรรงบประมาณร่วมของ อปท. แต่ละฝ่าย เพื่อป้องกันข้อขัดแย้ง และสร้างความชัดเจนตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ
2. มาตรฐานความปลอดภัยทางวิศวกรรม   พื้นที่แม่ลาว แม่สรวยเคยเผชิญเหตุแผ่นดินไหวปี 2557 จึงต้องออกแบบ ซ่อมแซมอ่างให้ทนทานต่อแรงสั่นสะเทือน การทรุดตัว รวมถึงระบบระบายน้ำ (Drainage & Relief) และการป้องกันการพังทลายของคันอ่าง (Piping) เพื่อความเชื่อมั่นของประชาชนท้ายน้ำ
3. กลไกสนับสนุนทางเทคนิคหลังถ่ายโอน   เมื่อแหล่งน้ำขนาดเล็กถูกถ่ายโอนให้ อปท. ระดับล่างที่งบจำกัด อบจ.ควรตั้งหน่วยสนับสนุนถาวร (เครื่องจักร ช่าง แผนบำรุงรักษา) เพื่อไม่ให้สินทรัพย์เสื่อมโทรมกลับไปที่เดิม

ข้อเสนอทั้งสามเป็น “จิ๊กซอว์” ที่เติมเต็มนโยบายการกระจายอำนาจของรัฐ ซึ่งมุ่งให้การดูแลแหล่งน้ำขนาดเล็กอยู่ใกล้ชิดชุมชนมากขึ้น แต่ขณะเดียวกันก็ต้องอาศัยกำลังเสริมจาก อบจ.ในเชิงเทคนิคและงบประมาณ เพื่อให้การถ่ายโอนภารกิจเดินหน้าอย่างมีคุณภาพ

เติมเต็ม “ช่องว่างระยะสุดท้ายของน้ำ” (Last Mile Water Gap)

แม้โครงการขนาดใหญ่ระดับชาติ เช่น การก่อสร้างอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ในพื้นที่ใกล้เคียง หรือกรอบงบประมาณด้านน้ำระดับจังหวัด จะเพิ่ม “แหล่งน้ำต้นทุน” ให้ระบบโดยรวม แต่ในความเป็นจริง ชุมชนจำนวนมากยัง “ไกลกว่าที่น้ำจะไปถึง” ช่องว่างจึงอยู่ที่ “ระยะสุดท้ายของการส่งน้ำ” ท่อ คลอง ระบบกระจายน้ำ และความพร้อมของผู้ดูแลในพื้นที่

งานของ อบจ.เชียงรายที่ห้วยส้าน จึงเปรียบเหมือน “ตัวเร่งถ่ายทอดประโยชน์” จากการลงทุนก้อนใหญ่ให้เปลี่ยนเป็นน้ำที่ไหลถึงก๊อกและไร่นาจริง โดยตั้งเป้า เพิ่มความสามารถกักเก็บและลดการสูญเสียน้ำในระบบส่ง ซึ่งจะทำให้ประชาชนได้ประโยชน์ทั้งในฤดูแล้ง (มีน้ำสำรอง) และฤดูฝน (ระบายน้ำได้ดี ลดน้ำท่วมขัง)

สาระสำคัญ โครงการใหญ่ทำหน้าที่ “สร้างต้นทุน” ขณะที่ อบจ.ทำหน้าที่ “แปลงต้นทุนให้เป็นน้ำถึงมือ” เมื่อสองชั้นงานทำงานร่วมกัน “ความมั่นคงทางน้ำ” จึงเกิดจริง

การทำงานเชิงบูรณาการ “สามพี่น้องท้องถิ่น” บวกหน่วยงานกลาง

จากประสบการณ์ภาคสนามของ อบจ.ในหลายพื้นที่ การทำงานที่ได้ผลต้องอาศัย “การผนึกกำลังของสามพี่น้องท้องถิ่น” อบจ., เทศบาล/อบต., และชุมชน ร่วมกับหน่วยงานกลางที่เกี่ยวข้อง เช่น สำนักจัดการทรัพยากรป่าไม้ กรมทรัพยากรน้ำ กรมพัฒนาที่ดิน และกรมชลประทาน

โมเดลนี้ทำให้

• ข้อมูลพื้นที่ จากชุมชน ผู้นำท้องถิ่น ถูกยกขึ้นมาใช้กำหนดแบบ ขนาดงานอย่างเหมาะสม,
• ข้อจำกัดทางกฎหมาย แนวเขต ได้รับการคลี่คลายร่วมกับหน่วยงานป่าไม้และที่ดิน, และ
• ทรัพยากรเครื่องจักร บุคลากร ของ อบจ. ถูกนำไปวางให้ตรงจุดวิกฤตได้รวดเร็ว

เมื่อหันกลับมาที่ห้วยส้าน กระบวนการลงพื้นที่วันที่ 23 พฤศจิกายน 2568 จึงไม่ใช่เพียง “การไปดูงาน” แต่เป็น “การตั้งต้นข้อมูลจริง” เพื่อขับเคลื่อนขั้นตอนถัดไป การออกแบบ การประมาณการงบประมาณ การจัดลำดับความสำคัญ และการสื่อสารทำความเข้าใจกับชุมชน ให้เดินหน้าอย่างมีส่วนร่วม

มิติความปลอดภัย ภูมิอากาศ ออกแบบวันนี้ เพื่อรับมือความเสี่ยงพรุ่งนี้

เชียงรายเป็นจังหวัดที่ต้องรับมือทั้ง ความเสี่ยงแผ่นดินไหว และ ความผันผวนของอากาศ ที่ทำให้วงรอบน้ำท่วม แล้งเข้มข้นขึ้น การเพิ่มศักยภาพกักเก็บ ระบายน้ำที่ห้วยส้าน จึงเป็นการลงทุนที่ป้องกันความเสียหายในอนาคต ขณะเดียวกันการออกแบบต้องคำนึงถึง

• วัสดุ โครงสร้างคันอ่าง ให้ทนต่อแรงสั่นสะเทือน,
• ระบบระบายน้ำสำรอง เพื่อคลายแรงดันตอนน้ำหลาก, และ
• การป้องกันการกัดเซาะ เพื่ออายุใช้งานยาวขึ้น

มาตรฐานเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของแนวทาง “ซ่อมถาวร” ที่ อบจ.ใช้กับอ่างน้ำอื่นๆ และต้องถูกยกระดับเป็นมาตรฐานเดียวกันที่ห้วยส้าน เพื่อให้ประชาชนท้ายน้ำมั่นใจอย่างยั่งยืน

การเงินท้องถิ่น ลงทุนครั้งเดียว แต่ต้องดูแลระยะยาว

ประเด็นที่ผู้กำหนดนโยบายต้องจับตาคือ ภาระทางการคลังหลังการถ่ายโอน แหล่งน้ำขนาดเล็กไปยัง อปท. ระดับล่าง หากไม่มี หน่วยสนับสนุนทางเทคนิคถาวร จาก อบจ. งานซ่อมบำรุงประจำปี ขุดลอกใหญ่ ซ่อมคันดิน ซ่อมคอนกรีต อาจเกินกำลังของเทศบาล/อบต. ขนาดเล็ก นำไปสู่การเสื่อมโทรมซ้ำ การวางแผน แบ่งเขตรับผิดชอบบำรุงรักษา (Maintenance Zoning) และ บัญชีสินทรัพย์ดิจิทัล ที่บันทึกสภาพ ประวัติซ่อม รอบบำรุง จะช่วยให้การดูแลเกิดความต่อเนื่องและโปร่งใส

เสียงจากภาคสนาม “เร็ว จริง ร่วม”

ระหว่างการหารือกับชุมชน รองนายก อบจ.เชียงราย ย้ำหลักคิดสั้นๆ แต่ชัดเจนว่า “อบจ.พร้อมสนับสนุนทุกแนวทางที่แก้ปัญหาได้จริง และต้องเร็วพอที่ประชาชนสัมผัสได้” ประโยคนี้ไม่ใช่ถ้อยคำสวยหรู หากแต่สะท้อน “วัฒนธรรมการทำงาน” ที่ อบจ.ต้องการสถาปนา การตัดสินใจบนข้อมูลจริง การสื่อสารโปร่งใส และการลงมือทำโดยเร็วที่สุดเท่าที่กฎหมายและงบประมาณเอื้ออำนวย

สรุปภาพใหญ่ เมื่อ “นโยบาย” วิ่งถึง “คันอ่าง”

กรณีห้วยส้านพัฒนาคือจุดตัดระหว่าง “นโยบายระดับจังหวัด” กับ “ความต้องการระดับชุมชน” อย่างแท้จริง ด้านหนึ่ง เรามีกรอบการกระจายอำนาจและการถ่ายโอนแหล่งน้ำขนาดเล็กที่รัฐผลักดัน อีกด้านหนึ่ง เรามีความเป็นจริงภาคสนามที่ต้องการการประสานงาน เครื่องจักร บุคลากรและมาตรฐานวิศวกรรม การที่ อบจ.เชียงรายลงมือในจุดที่เป็น “ระยะสุดท้ายของน้ำ” จึงทำให้ภาพใหญ่ของการลงทุนด้านน้ำมีความหมายต่อชีวิตคนมากขึ้น

เมื่อกระบวนการ MOU แหล่งน้ำร่วมเกิดขึ้น มาตรฐานความปลอดภัยถูกยกระดับ หน่วยสนับสนุนบำรุงรักษาถูกจัดตั้ง และระบบข้อมูลสินทรัพย์ถูกทำให้โปร่งใส น้ำหนึ่งอ่าง จะหล่อเลี้ยง สองอำเภอ อย่างเป็นธรรม ลดความขัดแย้ง เพิ่มคุณภาพชีวิต และเสริมภูมิคุ้มกันเศรษฐกิจฐานรากให้แข็งแรง

ในระยะกลาง ยาว หากโมเดลห้วยส้านประสบผลสำเร็จ เชียงรายจะได้ “แบบเรียน” สำหรับแหล่งน้ำร่วมอื่นๆ ทั่วจังหวัด และอาจกลายเป็น ตัวอย่างระดับประเทศ ของการทำงานร่วมกันระหว่าง อบจ. อปท. หน่วยงานกลาง ที่เปลี่ยนแปลงได้จริงตั้งแต่ระดับคันอ่างไปจนถึงโต๊ะประชุม

กลไก ข้อเสนอเชิงปฏิบัติ

1. ทำ MOU แหล่งน้ำร่วม แม่สรวย–แม่ลาว ระบุโควตาน้ำ ฤดูแล้ง/ฤดูฝน บทบาทบำรุงรักษา และการแบ่งภาระงบ
2. สำรวจ ออกแบบซ่อมถาวรตามมาตรฐานแผ่นดินไหว (Geo-Hydro-Structural) ครอบคลุมคันอ่าง ระบายน้ำ ป้องกันพังทลาย
3. บัญชีสินทรัพย์ดิจิทัลแหล่งน้ำ  เก็บข้อมูลสภาพ ประวัติซ่อม รอบบำรุง เพื่อความโปร่งใสในการถ่ายโอนและตั้งงบระยะยาว
4. Maintenance Zoning โดย อบจ. เป็น “แบ็กอัพเทคนิค” ให้ อปท. ที่รับโอน มีทีม เครื่องจักรช่วยงานหนักตามรอบ
5. เวทีสื่อสารสาธารณะ รายไตรมาสกับชุมชนสองอำเภอ เพื่ออัปเดตความคืบหน้า ปัญหา ตัวชี้วัดผลสัมฤทธิ์ (เช่น ปริมาณกักเก็บที่เพิ่มขึ้น ระยะเวลาจ่ายน้ำเฉลี่ยต่อครัวเรือนในหน้าแล้ง)

น้ำคือชีวิตของคนเชียงราย และก็เป็นนโยบายที่ต้องจับต้องได้ ห้วยส้านพัฒนาเผยให้เห็นว่า เมื่อ นโยบาย คน เครื่องมือ ถูกจัดวางบนฐานข้อมูลจริงและความร่วมมือที่เป็นธรรม ปมเรื่องน้ำร่วม ก็สามารถคลี่คลายได้อย่างยั่งยืน “วาระน้ำเร่งด่วน” ของ อบจ.เชียงราย จึงไม่ใช่เพียงแผนงานบนกระดาษ หากเป็น สัญญาประชาคม ที่เริ่มต้นแล้ว ณ คันอ่างเล็กๆ แห่งนี้

ปลดล็อกเหล้า–เบียร์บ่าย เศรษฐกิจคึกหรือสังคมเสี่ยง? ส.อ.ท.หนุนรายได้ท่องเที่ยว–แต่เตือน “วินัยการทำงาน” ขณะเชียงรายเผชิญวิกฤตคู่ขนาน นักดื่มสูงอันดับ 4 ประเทศ–อุบัติเหตุหนักช่วงเทศกาล

เชียงราย/กรุงเทพฯ, 18 พฤศจิกายน 2568 — เสียงเฮรับไฮซีซันของธุรกิจท่องเที่ยวและบริการดังรับมติ “ปลดล็อกเวลาห้ามขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์” ช่วง 14.00–17.00 น. ที่ภาครัฐผลักดันโดยคณะกรรมการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ภาคเอกชนมองเป็น “สวิทช์ความสะดวก” ให้ผู้ประกอบการเดินเกมการตลาดและบริการนักท่องเที่ยวได้คล่องตัวขึ้น ขณะที่นักเดินทางรู้สึกถึงเสรีภาพในการจับจ่ายช่วงบ่ายที่เคยถูกปิดไว้ แต่ในอีกฟากหนึ่งของสังคม เสียงเตือนเรื่อง “วินัยคนทำงาน” และ “ความปลอดภัยบนท้องถนน” ดังขึ้นพร้อมกัน โดยเฉพาะในพื้นที่เสี่ยงอย่างเชียงรายที่ตัวเลข “ผู้ดื่มสุรา” สูงถึง 53.7% และเคยขึ้นแท่น “ความรุนแรงอุบัติเหตุช่วงเทศกาล” ของประเทศ

ส.อ.ท. ผลบวกชัดต่อท่องเที่ยว–บริการ แต่ต้องมีกติกาในที่ทำงาน

นายเกรียงไกร เธียรนุกุล ประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) ให้สัมภาษณ์มองนโยบายปลดล็อกบ่ายว่า “ช่วยกระตุ้นบรรยากาศการท่องเที่ยวได้อย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะปลายปี” ภาคบริการ ตั้งแต่ร้านอาหาร บาร์ โรงแรม ไปจนถึงผู้จัดแพ็กเกจ มี “อิสระเชิงเวลา” ให้กำหนดข้อเสนอแบบต่อเนื่อง กลุ่มนักท่องเที่ยวต่างชาติที่มักกินเวลาหลังอาหารกลางวัน จะได้ประสบการณ์ที่สอดคล้องกับรูปแบบการพักผ่อน ขณะที่ร้านค้าลด “คอขวด” ของช่วงงดขาย เปลี่ยนเป็นจังหวะทำรายได้

อย่างไรก็ดี ส.อ.ท.วางเงื่อนไข “วินัยองค์กร” ไว้อย่างชัดเจน เนื่องจากช่วงเวลา 14.00–17.00 น. เป็น “เวลาทำงานปกติ” ของหลายภาคส่วน บริษัทจึงควรมี นโยบายภายใน ที่รัดกุม เช่น การสื่อสารข้อห้าม การกำหนดแนวปฏิบัติ (เช่น เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ห้ามในเวลางาน/ห้ามก่อนขับรถภารกิจ) และระบบตรวจสอบตามบริบท เพื่อคงประสิทธิภาพและภาพลักษณ์ความเป็นมืออาชีพ พร้อมทั้งเน้นย้ำ “ความปลอดภัยสาธารณะ” โดยเฉพาะการป้องกัน เมาแล้วขับ และการส่งเสริม “การดื่มอย่างรับผิดชอบ”

เชียงราย “วิกฤตคู่ขนาน” ที่ต้องคิดให้จบตั้งแต่วันแรกที่ปลดล็อก

หากมองผ่านแว่นเศรษฐกิจอย่างเดียว ภาคเหนือที่เป็นเมืองท่องเที่ยวธรรมชาติและวัฒนธรรม เช่น เชียงราย จะได้รับแรงส่งจากการผ่อนกติกาช่วงบ่ายอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่ข้อมูล สำนักงานสถิติแห่งชาติ (สสช.) ปี 2567 ระบุว่า เชียงรายมีอัตราผู้ดื่มสุรา 53.7% อยู่อันดับ 4 ของประเทศ รองจากขอนแก่น (64.1%), ลำปาง (59.5%) และมหาสารคาม (56.0%) สัญญาณนี้ชี้ว่า “ความเสี่ยงสุขภาพเรื้อรัง (NCDs)” และ “ความเสี่ยงเฉียบพลันบนถนน” อาจขยับขึ้น หากการบริโภคขยายตัวในช่วงเวลาทำงานและก่อนการเดินทาง

ด้านความปลอดภัยทางถนน เชียงรายถูกบันทึกว่า “รุนแรง” ในช่วงเทศกาลบางปี โดยใน สงกรานต์ 2567 เคยครองสถิติผู้เสียชีวิตสะสมสูงสุดของประเทศ และในการประเมินภาพรวมระดับชาติ เมาแล้วขับ มีสัดส่วนต่ออุบัติเหตุสูงประมาณ 20.47–23.92% ของคดีสะสมช่วงเทศกาล ขณะที่กลุ่มอายุ 20–29 ปี ถูกชี้ว่าเป็น “ฮอตสปอตทางพฤติกรรม” ทั้งการดื่มและการใช้รถจักรยานยนต์ ยานพาหนะที่สัมพันธ์กับการบาดเจ็บจาก DUI สูงที่สุด

กล่าวอีกนัยหนึ่ง การปลดล็อกเวลาขายช่วงบ่ายในพื้นที่ที่ “ฐานผู้ดื่มสูงอยู่แล้ว” ยิ่งต้องการ กรอบควบคุมเสริม ที่ประคองให้ “ผลบวกทางเศรษฐกิจ” เดินคู่กับ “ความปลอดภัยสาธารณะ” โดยเฉพาะจังหวัดที่มีภูมิประเทศซับซ้อน เส้นทางภูเขา และการเดินทางท่องเที่ยวข้ามอำเภอ

เศรษฐกิจ vs สังคม จะเอาเพียงด้านเดียวไม่ได้

ด้านเศรษฐกิจ ผู้ประกอบการท่องเที่ยว บริการได้รับ 3 แต้มหลักทันที (1) เพิ่ม “ช่วงขาย” ช่วงบ่าย ลดการสะดุดขององศารายได้ (2) ทำแพ็กเกจประสบการณ์ต่อเนื่อง อาหารกลางวัน/ทัวร์ระยะสั้น/บาร์คาเฟ่ ให้สอดรับพฤติกรรมนักเที่ยว และ (3) เพิ่มความพึงพอใจของลูกค้าต่างชาติที่คาดหวังความยืดหยุ่นเรื่องเวลา
ด้านสังคม–แรงงาน บริษัทต้องรักษาประสิทธิภาพงาน โดยมีนโยบายห้ามดื่มในเวลางาน/ก่อนขับรถภารกิจ และการตรวจวัดแอลกอฮอล์แบบสุ่มในงานที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัย (เช่น โลจิสติกส์/ช่างภาคสนาม)
ด้านความปลอดภัยสาธารณะ จังหวัดเสี่ยงอย่างเชียงรายต้องเสริม “กรอบคุม” ทั้งปี ไม่ใช่เฉพาะ 7–10 วันอันตราย

แผนที่เสี่ยงของเชียงราย วัยทำงานตอนต้น รถจักรยานยนต์ ถนนภูเขา

1. วัยทำงานตอนต้น (20–29 ปี) กลุ่มอายุที่มีอัตราถูกส่งตรวจแอลกอฮอล์ในเลือดจากอุบัติเหตุสูงสุด หากเปิดจำหน่ายช่วงบ่าย ปฏิทินสังคมหลังเลิกงานอาจขยับมาเร็วขึ้น เป็นช่องให้ “ดื่มก่อนขับ” เกิดขึ้น
2. รถจักรยานยนต์ ในภาพรวมของประเทศ ยานพาหนะนี้ครองสัดส่วนหลักของการบาดเจ็บจาก DUI ความเสี่ยงจะทวีคูณบนถนนชนบท/เส้นรองที่มีไฟส่องสว่างจำกัด
3. ภูมิประเทศภูเขา เส้นทางคดเคี้ยว ภูมิอากาศและทัศนวิสัย (หมอก/ฝน) บวกกับความชันและโค้ง ทำให้ “อุบัติเหตุหนึ่งครั้ง” มีโอกาสรุนแรงสูงกว่าพื้นที่ราบ

ถอดบทเรียนเพื่อ “ปลดล็อกอย่างปลอดภัย” ในเชียงราย

เพื่อไม่ให้เศรษฐกิจไปต่อบนความเสี่ยงสังคม ข้อเสนอเชิงระบบต่อเชียงราย ที่สอดคล้องความเห็น ส.อ.ท. และหน่วยงานด้านสาธารณสุข ความปลอดภัย ควรประกอบด้วย 4 ชั้นเชื่อมโยงกัน

ชั้นที่ 1 นายจ้าง–สถานประกอบการ (Workplace Governance)

• นโยบายห้ามดื่มในเวลางาน/ก่อนไปภารกิจ เขียนเป็นลายลักษณ์อักษร สื่อสารซ้ำทุกไตรมาส
• สุ่มตรวจแอลกอฮอล์เฉพาะตำแหน่งเสี่ยง (ขับรถ/โลจิสติกส์/ซ่อมบำรุง/งานบนที่สูง) พร้อมมาตรการทางวินัยที่เป็นธรรม
• จัดสิทธิพนักงานสำหรับ “ผู้เสี่ยง” เช่น คูปองรถโดยสาร/แท็กซี่ในวันสังสรรค์องค์กร ลดแรงจูงใจขับรถหลังดื่ม

ชั้นที่ 2 ผู้ประกอบการท่องเที่ยว–บริการ (Responsible Seller)

• โปรโตคอล “เสิร์ฟอย่างรับผิดชอบ” ฝึกอบรมพนักงานคัดกรองอายุ ภาวะเมา และมีสิทธิ “ปฏิเสธเสิร์ฟ” อย่างปลอดภัย
• ดีลร่วมขนส่ง สร้างแพ็กเกจ “กิน เที่ยว กลับ” จับมือแท็กซี่/รถรับจ้างท้องถิ่น เพื่อให้ลูกค้ามีทางกลับโดยไม่ต้องขับเอง
• สื่อสารเชิงบวก ใช้ป้าย/คิวอาร์โค้ดเตือน “ดื่มไม่ขับ ขับไม่ดื่ม” ตั้งแต่หน้าร้าน (ภาษไทย อังกฤษ จีน) รับฤดูกาลทัวร์ข้ามแดน

ชั้นที่ 3 จังหวัด ท้องถิ่น (Road Safety & Health)

• จุดตรวจยืดหยุ่นตลอดปี โฟกัสช่วง 18.00–21.00 น. บนเส้นรอง/รอบสถานบันเทิง/จุดท่องเที่ยว มากกว่ารอเฉพาะเทศกาล
• DUI Hotspot Mapping ใช้ข้อมูล ศูนย์อำนวยการความปลอดภัยทางถนน สาธารณสุข ตำรวจ ทำแผนที่จุดเสี่ยงรายสัปดาห์
• ทีมชุมชน–อสม. สอดส่องการขายผิดกฎหมาย (ขายให้ <20 ปี/นอกเวลาที่กำหนด) และประสานงานการเตือนภัยท้องถิ่น

ชั้นที่ 4 สาธารณสุข–ป้องกันระยะยาว (Chronic Risk)

• คลินิกลดเสี่ยง NCDs เจาะกลุ่ม “นักดื่มประจำ” ด้วยการคัดกรองความดัน เบาหวาน ตับ และโปรแกรมงด/ลดแบบสมัครใจ
• การสื่อสารกับเยาวชน ลดอายุกลุ่มเริ่มดื่มผ่านกิจกรรมโรงเรียน อาชีวะ มหาวิทยาลัย และเข้มบังคับใช้ห้ามขายให้ผู้มีอายุต่ำกว่า 20 ปี

จากสถิติสู่การตัดสินใจ ตัวเลขที่ควรจำเมื่อถกนโยบาย

• 53.7% สัดส่วนผู้ดื่มสุราของประชากรเชียงราย (ปี 2567)   สูงอันดับ 4 ประเทศ
• 20.47–23.92% สัดส่วนอุบัติเหตุจากเมาแล้วขับในช่วงเทศกาลระดับชาติ รองจากการขับรถเร็ว
• กลุ่ม 20–29 ปี กลุ่มอายุที่ถูกส่งตรวจแอลกอฮอล์ในเลือดจากอุบัติเหตุสูงสุด สัมพันธ์กับรถจักรยานยนต์

ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้บอกให้ “หยุด” นโยบายปลดล็อกบ่าย หากแต่บอกให้ “ออกแบบราวกันตก” ที่ชัดเจนตั้งแต่วันแรก โดยเฉพาะในจังหวัดที่เสี่ยงทั้ง “เรื้อรัง” และ “เฉียบพลัน” อย่างเชียงราย

เสียงของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย สมดุลที่ทุกฝ่ายต้องช่วยกันสร้าง

ภาคธุรกิจ ต้องกล้าประกาศกติกาในองค์กรและลงทุนกับความปลอดภัยของลูกค้า (เช่น ส่วนลดค่ารถกลับบ้าน/ดีลร่วมแท็กซี่)
เจ้าหน้าที่รัฐ ต้องทำ “งานปกติ” ให้เป็น “งานตลอดปี” ขยายจุดตรวจตามจังหวะพฤติกรรมจริง ไม่ใช่รอเฉพาะเทศกาล
ชุมชน มีบทบาทสำคัญในการเฝ้าระวังหน้าร้าน หลังร้าน ลดการขายผิดกฎหมาย และสร้างวัฒนธรรม “เพื่อนเตือนเพื่อน”
ประชาชน เป็นคีย์เวิร์ดสุดท้าย ดื่มอย่างรับผิดชอบ รู้ทางกลับ ปฏิเสธการขับขี่เมื่อมีแอลกอฮอล์ในเลือด

คำถามสำคัญที่ต้องตอบใน 3 เดือนแรกของการปลดล็อก

1. ตัวเลขอุบัติเหตุ/เมาแล้วขับช่วงเย็น–ค่ำ เปลี่ยนไปหรือไม่ เมื่อเทียบกับช่วงก่อนปลดล็อก?
2. ธุรกิจบริการ–ท่องเที่ยว สร้างมาตรฐาน “เสิร์ฟอย่างรับผิดชอบ” ได้ครอบคลุมแค่ไหน และมีผลต่อพฤติกรรมจริงหรือไม่?
3. เชียงราย สามารถทำ Hotspot Mapping และปรับจุดตรวจให้ตรงจังหวะ “เส้นรอง เวลาเสี่ยง” ได้เร็วเพียงใด?

การตอบคำถามด้วย “ข้อมูลจริง” จะเป็นตัวชี้ว่าประเทศไทยกำลังเดินบนทางที่สมดุลระหว่าง “เศรษฐกิจที่เติบโต” และ “สังคมที่ปลอดภัย” หรือไม่

ปลดล็อกไม่ใช่ปล่อยไหล เชียงรายต้องปลดล็อกบนรางเหล็กของข้อมูล

ปลดล็อกบ่ายคือ “นโยบายเศรษฐกิจ” ที่มองเห็นประโยชน์ได้ทันที แต่สำหรับเชียงราย จังหวัดนักท่องเที่ยวที่มีฐานผู้ดื่มสูงและภูมิประเทศท้าทาย ทุกก้าวต่อไปควรเดินบน “รางเหล็กของข้อมูล” และ “กติกาที่วัดผลได้” หากทุกฟันเฟือง ผู้ว่าฯ อปท. ตำรวจ สาธารณสุข ผู้ประกอบการ สถานศึกษา ชุมชน ขันแน่นเป็นวงเดียวกัน เม็ดเงินที่ไหลเข้าจะไม่ถูกแลกด้วยชีวิตบนท้องถนน

ประโยคชวนคิด “เศรษฐกิจดีขึ้นหนึ่งก้าว มีค่าก็ต่อเมื่อความปลอดภัยไม่ถอยหลังสองก้าว เชียงรายทำได้ ถ้าขับเคลื่อนด้วยข้อมูลและความรับผิดชอบร่วมกัน”