เชียงราย,24 มีนาคม 2569 – เมื่อคำว่าไฟฟ้าเพียงพอของประเทศ ยังไม่เท่ากับไฟฟ้าที่เข้าถึงทุกครัวเรือน ในช่วงเวลาที่สังคมไทยกำลังจับตาความมั่นคงด้านพลังงานจากแรงกดดันของสถานการณ์โลก ข้อเท็จจริงอีกด้านหนึ่งที่ปรากฏขึ้นจากจังหวัดเชียงราย กลับสะท้อนโจทย์สำคัญที่ลึกและใกล้ตัวกว่าการเคลื่อนไหวของราคาพลังงาน นั่นคือคำถามง่าย ๆ แต่สำคัญอย่างยิ่งว่า ในขณะที่ประเทศยืนยันว่าระบบไฟฟ้ายังมั่นคง ยังมีประชาชนจำนวนเท่าใดที่ยังเข้าไม่ถึงไฟฟ้าในชีวิตประจำวัน
ข้อมูลจากการประชุมที่ศาลากลางจังหวัดเชียงรายเมื่อวันที่ 24 มีนาคม 2569 ระบุว่า จังหวัดเชียงรายยังมีหมู่บ้านและบ้านเรือนในพื้นที่ 15 อำเภอ จำนวน 238 หมู่บ้าน รวม 2,870 ครัวเรือน ที่ยังไม่มีไฟฟ้าใช้ ซึ่งหมายความว่า ในช่วงเวลาที่สังคมกำลังพูดถึงความเสี่ยงด้านพลังงานในระดับโลก ยังมีประชาชนจำนวนไม่น้อยที่กำลังเผชิญปัญหาไฟฟ้าในระดับพื้นฐานที่สุดของชีวิตประจำวัน
ไม่ใช่เพียงรายงานความคืบหน้าของการประชุมราชการ แต่เป็นภาพสะท้อนของความจริงที่ซ่อนอยู่ใต้คำว่าโครงสร้างพื้นฐาน ว่าแม้ระบบไฟฟ้าของประเทศจะมีเสถียรภาพในเชิงเทคนิคเพียงใด ความหมายของพลังงานที่แท้จริงสำหรับประชาชนจำนวนมาก ยังคงอยู่ที่การมีแสงสว่างใช้ในบ้าน การมีไฟสำหรับตู้เย็น พัดลม การเรียนหนังสือของเด็ก และความปลอดภัยในยามค่ำคืน
ผู้ว่าฯ เชียงรายขยับแก้ปัญหาในระดับพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม
ที่ห้องประชุมพระญาพิภักดิ์ ชั้น 2 ศาลากลางจังหวัดเชียงราย นายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย เป็นประธานการประชุมหารือแนวทางแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยที่ไม่มีไฟฟ้าใช้ โดยมีหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้าร่วมประชุมอย่างพร้อมเพรียง การประชุมครั้งนี้ไม่ได้เกิดขึ้นอย่างฉับพลัน แต่เป็นผลสืบเนื่องจากการที่จังหวัดขับเคลื่อนนโยบายรัฐบาลและกระทรวงมหาดไทยสู่ระดับพื้นที่ในปีงบประมาณ 2569 และลงพื้นที่รับฟังปัญหาจากผู้นำท้องที่ ท้องถิ่น และประชาชนโดยตรง
จากการลงพื้นที่ดังกล่าว จังหวัดกำหนดเป้าหมายครอบคลุมทั้ง 18 อำเภอ โดยขณะนี้ดำเนินการแล้ว 11 อำเภอ และพบตรงกันว่า ปัญหาการไม่มีไฟฟ้าใช้ยังเป็นอุปสรรคสำคัญที่ต้องเร่งแก้ไข ข้อมูลนี้ชี้ให้เห็นว่าปัญหาดังกล่าวไม่ใช่เพียงข้อร้องเรียนรายจุด แต่เป็นปัญหาเชิงโครงสร้างในหลายพื้นที่ของจังหวัด และมีความจำเป็นต้องใช้ทั้งกลไกกฎหมาย งบประมาณ และเทคโนโลยีมาร่วมกันแก้ไข
จุดสำคัญของการขยับครั้งนี้อยู่ที่การที่จังหวัดไม่ได้หยุดอยู่แค่การสำรวจหรือรับทราบปัญหา แต่เริ่มวางกรอบดำเนินการชัดเจน โดยแบ่งแนวทางแก้ไขเป็น 2 กลุ่ม คือการดำเนินการตามกฎหมายจำนวน 89 ครัวเรือน และการสนับสนุนงบประมาณจำนวน 149 ครัวเรือน พร้อมเดินหน้าส่งเสริมการใช้พลังงานทดแทนด้วยระบบโซลาร์เซลล์ เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงไฟฟ้าได้อย่างทั่วถึงและยั่งยืนในระยะยาว
2,870 ครัวเรือนที่ยังไร้ไฟฟ้า คือโจทย์คุณภาพชีวิตที่จับต้องได้
ตัวเลข 2,870 ครัวเรือนใน 238 หมู่บ้าน 15 อำเภอ อาจดูเป็นเพียงสถิติในรายงานราชการ แต่สำหรับคนในพื้นที่ ตัวเลขดังกล่าวหมายถึงบ้านที่ยังต้องพึ่งพาแสงสว่างอย่างจำกัด หมายถึงเด็กที่อ่านหนังสือในเวลากลางคืนได้ยาก หมายถึงครอบครัวที่เก็บอาหารสดได้ลำบาก และหมายถึงผู้สูงอายุหรือผู้ป่วยที่ใช้ชีวิตในบ้านโดยไม่มีความสะดวกพื้นฐานที่คนส่วนใหญ่ในสังคมถือเป็นเรื่องปกติ
ปัญหานี้ยังสะท้อนให้เห็นด้วยว่า การพัฒนาด้านพลังงานไม่อาจวัดจากเพียงกำลังผลิตรวมของประเทศ หรือจำนวนหน่วยไฟฟ้าที่ผลิตได้ในระบบ หากแต่ต้องวัดจากการเข้าถึงจริงของประชาชนในทุกพื้นที่ด้วย เพราะตราบใดที่ยังมีบ้านเรือนจำนวนมากที่อยู่นอกระบบไฟฟ้า ความเหลื่อมล้ำทางพลังงานก็ยังคงเป็นเรื่องจริง
สำหรับเชียงราย ซึ่งมีภูมิประเทศซับซ้อนและมีพื้นที่ห่างไกลจำนวนมาก การขยายโครงข่ายไฟฟ้าย่อมมีข้อจำกัดทั้งด้านกฎหมาย เขตพื้นที่ การลงทุน และสภาพภูมิประเทศ การที่จังหวัดหยิบเรื่องนี้ขึ้นมาเป็นวาระเร่งด่วน จึงมีความหมายในเชิงนโยบายอย่างยิ่ง เพราะมันกำลังบอกว่า ความมั่นคงพลังงานที่แท้จริงต้องเริ่มจากความสามารถในการพาประชาชนทุกกลุ่มเข้าสู่ระบบ ไม่ใช่เพียงการรักษาเสถียรภาพของระบบส่วนกลางเท่านั้น
โซลาร์เซลล์ถูกวางเป็นคำตอบระยะยาวของพื้นที่เข้าถึงยาก
หนึ่งในประเด็นที่น่าสนใจที่สุดของข้อมูลชุดนี้ คือการที่จังหวัดเชียงรายไม่ได้มองการแก้ปัญหาไฟฟ้าเพียงในกรอบของการขยายสายส่งแบบเดิม แต่หันมาให้ความสำคัญกับ พลังงานทดแทนด้วยระบบโซลาร์เซลล์ อย่างชัดเจน โดยมองว่าเป็นแนวทางที่ช่วยให้ประชาชนเข้าถึงไฟฟ้าได้ทั่วถึงและยั่งยืนมากขึ้นในระยะยาว
แนวคิดนี้มีนัยสำคัญอย่างยิ่งในบริบทของจังหวัดที่มีพื้นที่กระจายตัวและเข้าถึงยาก เพราะในหลายกรณี การขยายโครงข่ายไฟฟ้าแบบสายส่งอาจใช้ต้นทุนสูงมากเมื่อเทียบกับจำนวนครัวเรือน ขณะที่โซลาร์เซลล์สามารถตอบโจทย์ได้ดีกว่าสำหรับบางพื้นที่ที่อยู่ห่างไกลและมีข้อจำกัดในการก่อสร้างระบบถาวร
ในเชิงนโยบายจึงน่าสนใจไม่ใช่แค่เพราะมีจำนวนครัวเรือนที่ยังไม่มีไฟฟ้า แต่เพราะมันสะท้อนทิศทางใหม่ของการแก้ปัญหาพลังงานในพื้นที่ชนบท ว่ารัฐกำลังเริ่มผสมผสานระหว่างการแก้ปัญหาตามกฎหมาย การจัดสรรงบประมาณ และการใช้เทคโนโลยีพลังงานสะอาดเข้าด้วยกันมากขึ้น ซึ่งอาจกลายเป็นต้นแบบให้หลายจังหวัดที่เผชิญปัญหาคล้ายคลึงกันในอนาคต
จังหวัดเชียงรายย้ำเดินหน้าบูรณาการทุกภาคส่วนเพื่อเร่งช่วยเหลือ
คำยืนยันจากจังหวัดเชียงรายว่า พร้อมบูรณาการทุกภาคส่วนเพื่อเร่งรัดการช่วยเหลือประชาชนให้เข้าถึงไฟฟ้าใช้อย่างทั่วถึง พร้อมยกระดับคุณภาพชีวิตและสร้างความมั่นคงด้านพลังงานในพื้นที่อย่างต่อเนื่องตลอด 24 ชั่วโมง
แม้ประโยคเช่นนี้อาจดูคล้ายถ้อยแถลงเชิงนโยบายทั่วไป แต่เมื่อประกอบกับข้อมูลเชิงสถิติและแนวทางปฏิบัติที่วางไว้ก่อนหน้า ก็ทำให้เห็นว่าจังหวัดกำลังพยายามวางเรื่องไฟฟ้าไว้ในกรอบที่กว้างกว่าการบริการสาธารณูปโภคทั่วไป นั่นคือมองไฟฟ้าในฐานะฐานของคุณภาพชีวิต ความมั่นคงชุมชน และโอกาสทางเศรษฐกิจในระยะยาว
ในมุมของประชาชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ห่างไกล การเข้าถึงไฟฟ้าไม่ได้หมายถึงเพียงการเปิดไฟได้ แต่ยังหมายถึงโอกาสในการประกอบอาชีพ การเก็บรักษาผลผลิต การเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร และการเรียนรู้ของเยาวชน เมื่อไฟฟ้าเข้าไม่ถึง การพัฒนาหลายด้านก็จะเดินช้ากว่าพื้นที่อื่นโดยอัตโนมัติ
กกพ. ยืนยันระบบไฟฟ้าไทยยังมั่นคง แม้โลกพลังงานผันผวน
ขณะที่จังหวัดเชียงรายกำลังแก้โจทย์การเข้าถึงไฟฟ้าในระดับพื้นที่ ภาพใหญ่ของประเทศก็ยังถูกตั้งคำถามจากสถานการณ์พลังงานโลกที่ผันผวน โดยเฉพาะความกังวลเรื่องก๊าซ LNG ในช่วงที่ความขัดแย้งระหว่างประเทศกดดันทั้งปริมาณและราคาเชื้อเพลิง
ในประเด็นนี้ นายพูลพัฒน์ ลีสมบัติไพบูลย์ เลขาธิการสำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน หรือ กกพ. ยืนยันว่า ระบบไฟฟ้าของประเทศไทยยังมีความมั่นคง และไทยยังสามารถบริหารจัดการพลังงานให้เพียงพอต่อความต้องการของประชาชนได้ แม้จะเข้าสู่ช่วงเดือนเมษายนถึงพฤษภาคม ซึ่งเป็นช่วงที่มีสถิติการใช้ไฟฟ้าสูงของปี
สารสำคัญของคำยืนยันนี้อยู่ที่การชี้ว่า ไทยไม่ได้พึ่งพาการนำเข้าก๊าซ LNG จากตะวันออกกลางเพียงแหล่งเดียว แต่สามารถจัดหาได้จากแหล่งอื่นทั่วโลก จึงยังไม่มีความเสี่ยงขาดแคลนเชื้อเพลิงสำหรับการผลิตไฟฟ้าในภาพรวมของประเทศ ข้อเท็จจริงนี้มีน้ำหนักต่อความเชื่อมั่นอย่างมากในช่วงที่ประชาชนกำลังติดตามวิกฤตพลังงานต่างประเทศอย่างใกล้ชิด
แผนรับมือถูกวางล่วงหน้า ก่อนฤดูใช้ไฟสูงจะมาถึง
ข้อมูลจาก กกพ. ยังระบุด้วยว่า ก่อนเกิดสถานการณ์ตึงเครียดในตะวันออกกลาง ไทยได้ประเมินความเสี่ยงล่วงหน้าไว้แล้ว และกำหนดมาตรการรองรับด้วยการเตรียมนำเข้าก๊าซ LNG จำนวน 3 ลำเรือ โดยในเดือนเมษายนนี้สามารถจัดหามาได้แล้ว 2 ลำเรือ ขณะเดียวกันยังเพิ่มการผลิตไฟฟ้าจากถ่านหิน พลังน้ำ และก๊าซจากอ่าวไทย เพื่อช่วยลดการพึ่งพา LNG ลงในบางช่วงเวลา
ตัวเลขที่ถูกระบุไว้ในข้อมูลชิ้นนี้ถือว่าน่าสนใจมาก เพราะสะท้อนการบริหารสมดุลเชื้อเพลิงในระดับประเทศ โดยระบุว่า ในเดือนมีนาคม ไทยสามารถลดการนำเข้า LNG ได้ร้อยละ 70 ต่อ 1 ลำเรือ และเพิ่มการใช้ก๊าซในประเทศได้ร้อยละ 50 ต่อ 1 ลำเรือ ข้อมูลนี้ทำให้เห็นว่าการบริหารระบบไฟฟ้าไทยไม่ได้ขึ้นอยู่กับเชื้อเพลิงชนิดเดียว หากแต่เป็นการจัดสมดุลระหว่างเชื้อเพลิงหลายแหล่งเพื่อประคองเสถียรภาพของระบบ
ประเทศไทยกำลังทำงานกับโจทย์พลังงาน 2 ระดับพร้อมกัน ระดับหนึ่งคือการรักษาเสถียรภาพของระบบใหญ่ทั้งประเทศ และอีกระดับคือการทำให้ประชาชนในพื้นที่ปลายทางได้รับประโยชน์จากระบบนั้นอย่างแท้จริง
โครงสร้างเชื้อเพลิงไทยยังพึ่งก๊าซธรรมชาติเป็นฐานหลัก
อีกหนึ่งข้อมูลที่ควรจับตา คือสัดส่วนเชื้อเพลิงในการผลิตพลังงานของประเทศในปี 2568 ซึ่ง กกพ. ระบุว่า ไทยยังพึ่งพาก๊าซธรรมชาติเป็นหลักถึงร้อยละ 56 โดยแหล่งก๊าซธรรมชาติมาจาก 3 ส่วนสำคัญ คือจากอ่าวไทยร้อยละ 50 การนำเข้าทางท่อจากเมียนมาร้อยละ 10 และก๊าซในรูปแบบ LNG อีกร้อยละ 40
ตัวเลขนี้สะท้อนทั้งความแข็งแรงและความเปราะบางของระบบในเวลาเดียวกัน ด้านหนึ่ง ไทยยังมีแหล่งพลังงานในประเทศและแหล่งนำเข้าหลายทาง ไม่ได้พึ่งพาตะวันออกกลางเพียงจุดเดียว แต่อีกด้านหนึ่ง การที่ก๊าซธรรมชาติยังเป็นฐานหลักของระบบ ก็หมายความว่า ความผันผวนของตลาดก๊าซโลกยังส่งผลต่อไทยได้เสมอ ไม่ว่าจะผ่านต้นทุนการนำเข้า หรือการจัดสรรเชื้อเพลิงในช่วงที่ความต้องการใช้ไฟเพิ่มสูงขึ้น
ด้วยเหตุนี้ กกพ. จึงย้ำว่าจะติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิด เพื่อกำกับดูแลต้นทุนให้เหมาะสม รักษาเสถียรภาพของระบบ และสร้างความเป็นธรรมแก่ผู้บริโภคทุกภาคส่วน
สองภาพจากเชียงรายและส่วนกลาง สะท้อนโจทย์เดียวกันเรื่องความเป็นธรรมด้านพลังงาน
สำคัญที่ลึกกว่าคำว่าไฟฟ้าพอหรือไม่พอ เพราะสิ่งที่เชียงรายกำลังเผชิญ และสิ่งที่ กกพ. กำลังยืนยัน ล้วนชี้กลับไปยังคำถามเดียวกัน คือ พลังงานของประเทศถูกจัดการอย่างไรให้มั่นคง และเข้าถึงอย่างเป็นธรรม
ในภาพส่วนกลาง ไทยยังมีความพร้อมที่จะบริหารความเสี่ยงด้านเชื้อเพลิงการผลิตไฟฟ้า และยังไม่เผชิญภาวะขาดแคลน แต่ในภาพพื้นที่ยังมีครัวเรือนอีกหลายพันหลังที่รอคอยแสงสว่างพื้นฐาน นี่จึงเป็นความจริง 2 ด้านที่ต้องถูกเล่าควบคู่กัน หากเล่าเพียงด้านใดด้านหนึ่ง
เชียงรายจึงกำลังทำให้สังคมเห็นว่า ความมั่นคงทางพลังงานไม่ได้จบลงที่ระดับโรงไฟฟ้าหรือคลังเชื้อเพลิง แต่จบลงที่หน้าบ้านของประชาชนแต่ละครัวเรือน ว่าพวกเขามีไฟฟ้าใช้จริงหรือไม่ และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นจากระบบที่รัฐบริหารอยู่จริงเพียงใด
ไฟฟ้าไม่ใช่แค่พลังงาน แต่คือโอกาสของชีวิต
รายงานผลประชุมหรือการชี้แจงสถานะระบบไฟฟ้า เพราะมันเปิดให้เห็นรอยต่อระหว่างนโยบายระดับประเทศกับชีวิตจริงของประชาชนในพื้นที่ห่างไกลอย่างชัดเจน
ด้านหนึ่ง ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงรายกำลังเร่งขับเคลื่อนการแก้ปัญหาบ้านไม่มีไฟฟ้าใช้ให้ครอบคลุม 15 อำเภอ 238 หมู่บ้าน 2,870 ครัวเรือน ผ่านทั้งกฎหมาย งบประมาณ และโซลาร์เซลล์ อีกด้านหนึ่ง กกพ. กำลังยืนยันต่อสังคมว่า ระบบไฟฟ้าของไทยยังมั่นคง มีแผนเชื้อเพลิงรองรับ และพร้อมรับมือกับช่วงการใช้ไฟสูงในเดือนเมษายนถึงพฤษภาคม
เมื่อมองภาพรวมนี้จึงไม่ได้มีตอนจบแบบคลี่คลายสมบูรณ์ แต่เริ่มเห็นทิศทางที่ชัดขึ้นว่า ประเทศไทยกำลังพยายามประคองทั้งความมั่นคงของระบบ และความเป็นธรรมในการเข้าถึงพลังงานไปพร้อมกัน และสำหรับประชาชนที่ยังไม่มีไฟฟ้าใช้ในเชียงราย อาจไม่ใช่เพียงคำประกาศจากภาครัฐ แต่เป็นสัญญาณว่าปัญหาที่พวกเขาเผชิญมานาน กำลังถูกยกขึ้นมาเป็นวาระสำคัญที่ต้องได้รับคำตอบอย่างจริงจังเสียที
เครดิตภาพและข้อมูลจาก :
