ครบหนึ่งปีตึก สตง. ถล่ม ACT จี้รัฐเปิดรายงานข้อเท็จจริงเต็มฉบับ ชี้คดีนี้ไม่ใช่แค่ซากอาคาร แต่คือบททดสอบทั้งระบบรัฐ

กรุงเทพฯ, 27 มีนาคม 2569 – แรงสะเทือนที่ยังไม่หยุดแม้เวลาผ่านไปหนึ่งปี ก่อนถึงวันที่ 28 มีนาคม 2569 เพียงหนึ่งวัน เหตุอาคารสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินแห่งใหม่ถล่มจากแรงสั่นสะเทือนแผ่นดินไหวเมื่อวันที่ 28 มีนาคม 2568 ยังกลับมาเป็นประเด็นร้อนอีกครั้ง เมื่อองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน ประเทศไทย ออกมาเรียกร้องให้รัฐบาลเปิดเผยรายงานของคณะกรรมการสืบสวนข้อเท็จจริงอย่างเป็นทางการ โดยชี้ว่าเหตุการณ์นี้ไม่ได้ทำให้เกิดเพียงซากปรักหักพังของอาคารมูลค่ากว่า 2.1 พันล้านบาทเท่านั้น แต่ยังทำให้ความไว้วางใจของสังคมที่มีต่อหน่วยงานตรวจสอบการใช้เงินภาษีของรัฐสั่นคลอนอย่างรุนแรงด้วย

ความหนักของเรื่องนี้ไม่ได้อยู่แค่ชื่อของหน่วยงานหรือวงเงินก่อสร้าง แต่อยู่ที่ความสูญเสียของชีวิตคน และข้อสงสัยที่ยังไม่จบ แม้แต่ตัวเลขความสูญเสียที่ถูกอ้างถึงในพื้นที่สาธารณะก็ยังไม่ตรงกัน โดยบทความของ ACT ใช้ตัวเลขผู้เสียชีวิต 93 คน และผู้สูญหาย 3 คน ขณะที่ไทยพีบีเอสรายงานล่าสุดว่ามีผู้เสียชีวิต 95 คน สูญหาย 1 คน ความคลาดเคลื่อนของข้อมูลสาธารณะในเรื่องที่ใหญ่และละเอียดอ่อนเช่นนี้ ยิ่งทำให้ข้อเรียกร้องเรื่องการเปิดเผยรายงานข้อเท็จจริงเต็มฉบับมีน้ำหนักขึ้น เพราะเมื่อข้อมูลพื้นฐานยังไม่ลงรอย ความสงสัยของสังคมย่อมไม่อาจคลี่คลายได้ง่าย

จุดที่ ACT ต้องการจากรัฐบาลไม่ใช่คำชี้แจงย่อย แต่คือเอกสารฉบับเต็ม

นายมานะ นิมิตรมงคล ประธานองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน ประเทศไทย ระบุผ่านบทความที่เผยแพร่เมื่อ 27 มีนาคม 2569 ว่า คดีนี้ควรถูกมองให้ใหญ่กว่าการพังลงของอาคารหนึ่งหลัง เพราะสิ่งที่สังคมกำลังตั้งคำถามคือระบบกำกับดูแลของรัฐล้มเหลวตรงจุดใดบ้าง เขาเรียกร้องให้รัฐบาลเปิดเผยรายงานของคณะกรรมการสืบสวนข้อเท็จจริง โดยให้เหตุผลว่า ยิ่งปิดบัง สังคมยิ่งสงสัย และการปล่อยให้คนไทยรับรู้เพียงข้อมูลบางส่วนจากการแถลงเป็นครั้งคราว ไม่เพียงพอต่อการคลี่คลายข้อกังขาที่สะสมมาตลอดหนึ่งปี

แกนสำคัญของข้อเรียกร้องจึงไม่ใช่เพียงการเปิดเผยเอกสารเพื่อสนองแรงกดดันทางสังคม แต่เป็นการทำให้การตรวจสอบทั้งระบบเดินไปข้างหน้าอย่างมีหลักฐานรองรับ หากรายงานดังกล่าวมีรายละเอียดครบถ้วนและทำขึ้นอย่างตรงไปตรงมา ก็จะช่วยชี้ได้ชัดขึ้นว่าใครเป็นผู้มีส่วนรับผิดชอบในระดับใด ทั้งในฝั่งรัฐและเอกชน และยังอาจช่วยป้องกันไม่ให้ข้อถกเถียงในอนาคตวนซ้ำอยู่กับการโยนความผิดกันไปมาโดยไม่มีฐานข้อเท็จจริงร่วมกัน

สามแนวคดีที่ถูกจับตาเพราะสะท้อนปัญหาคนละชั้นของระบบ

ACT ชี้ให้สังคมจับตา 3 แนวคดีหลักที่กำลังดำเนินอยู่ แนวแรกคือคดีตัวแทนอำพรางในการทำธุรกิจหรือคดีนอมินี ซึ่งบทความของ ACT ระบุว่ามีผู้ต้องหา 6 ราย แนวที่สองคือคดีออกแบบ ควบคุม และก่อสร้างอาคารไม่เป็นไปตามหลักเกณฑ์จนเป็นเหตุให้มีผู้เสียชีวิต รวมถึงความผิดเกี่ยวกับเอกสารปลอม โดยมีผู้ถูกกล่าวหา 23 ราย และแนวที่สามคือคดีเจ้าหน้าที่ของรัฐร่วมกันกระทำทุจริตหรือฮั้วประมูล ซึ่ง ACT ระบุว่าดีเอสไอได้ส่งรายชื่อเจ้าหน้าที่รัฐ 72 ราย ให้ ป.ป.ช. ดำเนินการต่อ

ในฝั่งข้อมูลทางการ ดีเอสไอเคยเปิดเผยเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2568 ว่า คดีที่เกี่ยวกับการเสนอราคาต่อหน่วยงานของรัฐพบพฤติการณ์ใช้ชื่อบุคลากรที่ไม่เป็นไปตามเงื่อนไขเสนอราคา และมีการดำเนินคดีกับบริษัท PKW รวม 6 คน ขณะเดียวกัน ดีเอสไอยังระบุด้วยว่า มีข้อกล่าวหาเจ้าพนักงานของรัฐที่เกี่ยวข้องกับโครงการนี้แบ่งออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ ได้แก่ กลุ่มผู้บริหารองค์กรอิสระ กลุ่มคณะกรรมการที่เกี่ยวข้องกับการจ้างออกแบบ จ้างก่อสร้าง และจ้างควบคุมงาน รวม 10 คณะ และกลุ่มคณะกรรมการวินิจฉัยปัญหาการจัดซื้อจัดจ้าง โดยคดีส่วนนี้อยู่ในอำนาจของ ป.ป.ช. และจะส่งสำนวนไปดำเนินการต่อ

เมื่อวางข้อมูลของ ACT เคียงกับข้อมูลทางการของดีเอสไอ จะเห็นว่าคดีนี้ไม่ได้มีแค่ชั้นของ “ผู้ก่อสร้างผิดพลาดหรือไม่” แต่เชื่อมโยงไปถึงโครงสร้างการคัดเลือกคู่สัญญา การกำกับควบคุมงาน การใช้คุณสมบัติบุคลากรเพื่อเข้าประมูล และความรับผิดของเจ้าหน้าที่รัฐที่เกี่ยวข้องกับขั้นตอนต่าง ๆ ของโครงการ นี่จึงเป็นเหตุผลที่ ACT พยายามย้ำว่าเหตุการณ์ครั้งนี้ต้องถูกอ่านในฐานะคดีเชิงระบบ ไม่ใช่เพียงอุบัติเหตุทางวิศวกรรมอย่างเดียว

สิ่งที่ สตง. เปิดเผยแล้วมีอะไร และอะไรที่สังคมยังไม่เห็น

ในด้านของสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินเอง หน่วยงานได้เผยแพร่รายงานความคืบหน้าเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2569 ผ่านเว็บไซต์อย่างเป็นทางการ และก่อนหน้านั้นเมื่อวันที่ 26 ธันวาคม 2568 ก็ชี้แจงว่าได้ให้ความร่วมมือกับคณะกรรมการสืบสวนข้อเท็จจริง พนักงานสอบสวน ดีเอสไอ ป.ป.ช. และคณะผู้ตรวจสอบของกรมบัญชีกลางมาโดยตลอด

ที่สำคัญ ในคำชี้แจงของ สตง. เมื่อปลายปี 2568 มีการสรุปสาระของผลตรวจสอบสาเหตุการพังถล่มที่แถลงต่อสาธารณะแล้วไว้ 4 ประเด็นหลัก ได้แก่ การพังถล่มเริ่มที่ส่วนล่างของอาคารชั้น 1 ถึง 4 จากแรงเฉือนที่กระทำต่อผนังรับแรงเฉือน ผลทดสอบเฉลี่ยของก้อนตัวอย่างคอนกรีตจากผนังรับแรงเฉือนได้ต่ำกว่าเกณฑ์ แบบรายละเอียดที่ใช้ก่อสร้างไม่เป็นไปตามกฎหมายที่บังคับใช้ และระยะฝังของเหล็กเสริมที่จุดต่อระหว่างคานเชื่อมกับผนังรับแรงเฉือนน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนด ซึ่งทำให้บริเวณดังกล่าวอ่อนแอลง

ข้อมูลชุดนี้ถือเป็นสาระสำคัญที่สังคมได้รับรู้แล้วจากฝั่งหน่วยงาน แต่ข้อเรียกร้องของ ACT อยู่ถัดจากจุดนี้ออกไป นั่นคือการเปิด “รายงานคณะกรรมการสืบสวนข้อเท็จจริง” ฉบับเต็ม ไม่ใช่เพียงบทสรุปบางส่วน เพราะเอกสารฉบับเต็มย่อมมีคุณค่าในแง่การตรวจสอบเหตุผล วิธีวิเคราะห์ ขอบเขตความรับผิด และบริบทของการตัดสินใจตลอดห่วงโซ่โครงการมากกว่าข้อสรุปย่อที่เผยแพร่ต่อสาธารณะ

คดีอาญาเดินหน้าแล้ว แต่คำถามทางสังคมยังไม่ปิดแฟ้ม

อีกด้านหนึ่ง ความคืบหน้าในกระบวนการยุติธรรมก็ขยับไปพอสมควรแล้ว ไทยพีบีเอสรายงานเมื่อวันที่ 27 มีนาคม 2569 ว่า พนักงานสอบสวน สน.บางซื่อ ทำสำนวนคดีมากกว่า 90,000 หน้า และได้ส่งสำนวนไปเมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม 2568 ก่อนที่อัยการจะส่งฟ้องต่อศาลอาญาในช่วงเดือนธันวาคม 2568 ในความผิดเกี่ยวกับการออกแบบ ควบคุม และก่อสร้างอาคารโดยไม่ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ เป็นเหตุให้เกิดอันตรายแก่ผู้อื่นจนถึงแก่ความตาย รวมถึงความผิดฐานร่วมกันปลอมและใช้เอกสารปลอม โดยศาลอาญานัดสืบพยานโจทก์นัดแรกวันที่ 23 กรกฎาคม 2569 และกำหนดนัดสืบพยานโจทก์ 62 นัด ขณะที่ฝ่ายจำเลยเตรียมพยานมากกว่า 180 ปาก

ความคืบหน้านี้บอกชัดว่าคดีไม่ได้หยุดนิ่ง แต่ในอีกมุมหนึ่ง มันยืนยันสิ่งที่ ACT เตือนเช่นกันว่า คดีจะใช้เวลาอีกยาวนาน และระหว่างที่กระบวนการศาลดำเนินไป สังคมยังต้องการคำอธิบายเชิงนโยบายและเชิงโครงสร้างควบคู่กันไปด้วย เพราะต่อให้ศาลตัดสินลงโทษบุคคลบางรายในอนาคต ก็ยังไม่เท่ากับการตอบคำถามครบถ้วนว่า ระบบจัดซื้อจัดจ้าง ระบบตรวจรับงาน ระบบกำกับวิชาชีพ และระบบตรวจสอบภายในของรัฐบกพร่องตรงไหนบ้างตั้งแต่ต้นทาง