ปฏิบัติการที่ 2 เชียงของ   “กระเป๋าโฮงยาใกล้บ้าน” ไปถึง 4 ตำบล

ต่อเนื่องในวันอังคารที่ 20 มกราคม 2569 เวลา 13.30 น. นางอทิตาธร วันไชยธนวงศ์ นายก อบจ.เชียงราย ลงพื้นที่ อำเภอเชียงของ พร้อมคณะผู้บริหาร สมาชิกสภา อบจ. และเจ้าหน้าที่กองสาธารณสุข เพื่อมอบครุภัณฑ์ทางการแพทย์ในรูปแบบ “กระเป๋าโฮงยาใกล้บ้าน” ซึ่งประกอบด้วยเครื่องมือคัดกรองสำคัญ ได้แก่ เครื่องวัดความดันโลหิต และเครื่องเจาะน้ำตาลในเลือดพร้อมแถบตรวจ ให้แก่ รพ.สต. ในสังกัด อบจ.เชียงราย ครอบคลุม 4 ตำบล ได้แก่

• ต.ห้วยซ้อ
• ต.ครึ่ง
• ต.ศรีดอนชัย
• ต.สถาน

โดยมี นายทวี ครึ่งธิ ผอ.รพ.สต.บ้านห้วยซ้อ พร้อมคณะผู้อำนวยการ รพ.สต. ผู้นำท้องที่ท้องถิ่น และ อสม. ร่วมให้การต้อนรับและร่วมรับมอบ (ข้อมูลตามที่ผู้ใช้จัดเตรียม)

หากเวียงป่าเป้าเป็นภาพของการเสริมกำลัง “ฐานบริการปฐมภูมิ” เชียงของคือภาพของการเน้น “เข้าถึงเป็นเครือข่าย” เพราะบริบทพื้นที่มีการกระจายตัวของชุมชน และความจำเป็นต้องพึ่งพา “ระบบส่งต่อและติดตาม” ที่ทำงานร่วมกันได้ระหว่าง รพ.สต.–อสม.–ผู้นำชุมชน

NCDs ในมุมของคนทำงาน ทำไม “เครื่องวัดความดัน” และ “เครื่องเจาะน้ำตาล” ถึงเป็นหัวใจ

สำหรับคนทั่วไป อุปกรณ์คัดกรองอาจดูเป็น “เครื่องมือพื้นฐาน” แต่สำหรับหน่วยปฐมภูมิ เครื่องมือสองประเภทนี้คือประตูด่านแรกของการคุมเกมโรคเรื้อรัง

1. ความดันโลหิตสูง มักไม่แสดงอาการชัดในระยะแรก แต่เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของโรคหลอดเลือดสมอง หัวใจ และไต หากคัดกรองเร็วและติดตามต่อเนื่อง จะช่วยลดโอกาสเกิดเหตุการณ์รุนแรงในอนาคต
2. เบาหวาน เช่นกัน หากปล่อยให้น้ำตาลสูงสะสมโดยไม่รู้ตัว ความเสียหายค่อยๆ เกิดกับเส้นเลือด ปลายประสาท ไต และดวงตา จนเมื่อแสดงอาการชัด บางครั้งก็เป็น “ช่วงที่แก้ยากและแพง” แล้ว

จุดนี้เองที่คำว่า “จับให้เจอเร็ว” มีความหมายทางเศรษฐศาสตร์สุขภาพซ่อนอยู่   การลงทุนกับการคัดกรองและป้องกัน มักใช้ทรัพยากรน้อยกว่าการรักษาภาวะแทรกซ้อน และสำคัญที่สุดคือ ลดความสูญเสียของครัวเรือน ที่ต้องรับภาระดูแลผู้ป่วยระยะยาว

คำกล่าวจากพื้นที่ “อยู่ที่ไหนก็ใกล้หมอ” กับความหมายของความเท่าเทียม

ในกิจกรรมที่เชียงของ นายก อบจ.เชียงรายได้สื่อสารทิศทางเชิงนโยบายว่า อบจ.ให้ความสำคัญกับการยกระดับคุณภาพชีวิตประชาชนทุกช่วงวัย และการทำงานร่วมกับเครือข่ายในพื้นที่ เพื่อให้บริการสุขภาพเข้าถึงประชาชนได้จริง โดยยึดแนวทาง “อยู่ที่ไหนก็ใกล้หมอ” เป็นแกนการขับเคลื่อน (ตามถ้อยคำและสาระที่ผู้ใช้จัดเตรียม)

ในเชิงวาระสาธารณะ คำกล่าวลักษณะนี้กำลังชี้ให้เห็น “ความคาดหวังใหม่ของประชาชนต่อท้องถิ่น” กล่าวคือ ท้องถิ่นไม่ใช่เพียงผู้จัดบริการสาธารณะด้านกายภาพ แต่กำลังถูกคาดหวังให้เป็น “กลไกสุขภาวะ” ที่ลดความเหลื่อมล้ำได้จริง โดยเฉพาะในจังหวัดที่พื้นที่กว้าง ชุมชนกระจาย และสัดส่วนผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง

ข้อมูลจากรายงานสถิติระดับจังหวัดของสำนักงานสถิติแห่งชาติ (ชุดรายงานจังหวัดเชียงราย) สะท้อนบริบทโครงสร้างประชากรและสังคมที่ท้องถิ่นต้องรับมือมากขึ้น ทั้งด้านผู้สูงอายุและภาระการดูแลในครัวเรือน ซึ่งทำให้การขยับของ อบจ.เชียงรายในมิติ “สุขภาพใกล้บ้าน” ไม่ได้เป็นเพียงกิจกรรมครั้งคราว แต่เป็นการตอบโจทย์โครงสร้างระยะยาว

เวียงป่าเป้า–เชียงของ เลือกพื้นที่อย่างมีนัย ไม่ใช่ทำแบบหว่าน

สองพื้นที่ที่ถูกเน้นในข่าวครั้งนี้สะท้อน “ตรรกะเชิงระบบ” ที่ต่างกันแต่เสริมกัน

• เวียงป่าเป้า มีชุมชนกระจายหลายตำบลและมีความต้องการบริการปฐมภูมิที่เข้มแข็งเพื่อคัดกรองและติดตามโรคเรื้อรังอย่างต่อเนื่อง การเสริมอุปกรณ์ให้ รพ.สต. 3 แห่งจึงเป็นการเพิ่มกำลัง “จุดบริการ” ให้ทำงานได้คล่องขึ้น
• เชียงของ เป็นพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับการเดินทาง การค้าชายแดน และการเคลื่อนย้ายของผู้คนในระดับหนึ่ง ทำให้การทำงานสุขภาพชุมชนต้องยึด “เครือข่าย” เป็นแกน   รพ.สต. หลายตำบลทำงานร่วมกับ อสม. และผู้นำชุมชน เพื่อคัดกรองถึงบ้านและส่งต่อเมื่อจำเป็น

ในมุมของงานข่าวเชิงลึก นี่คือรายละเอียดที่ช่วยให้ผู้อ่านเห็นว่า นโยบายเดียวกันสามารถออกแบบ “วิธีทำงาน” ให้เหมาะกับพื้นที่ได้ ไม่ใช่ยกโมเดลเดียวไปใช้ทุกแห่งแบบไม่ดูบริบท

AI, เทคโนโลยี และ “คำถามที่ต้องตอบให้ได้” หากอยากให้ผลลัพธ์เกิดจริง

แม้ข่าวนี้เน้นการมอบอุปกรณ์ แต่ในยุคที่หลายหน่วยงานพูดถึงการใช้เทคโนโลยีและข้อมูลในการดูแลสุขภาพ สิ่งที่สังคมต้องการเห็นควบคู่กัน คือ “ระบบหลังบ้าน” ที่ทำให้อุปกรณ์ทำงานเกิดผลต่อเนื่อง ไม่ใช่ทำให้เกิดภาพข่าวเพียงวันเดียว

คำถามเชิงนโยบายที่ควรถูกวางไว้ในข่าวอย่างตรงไปตรงมา ได้แก่

1. เวชภัณฑ์สิ้นเปลืองและการซ่อมบำรุง เครื่องเจาะน้ำตาลต้องใช้แถบตรวจอย่างต่อเนื่อง หากแถบตรวจไม่พอ หรือกระบวนการจัดซื้อช้า การคัดกรองจะสะดุดทันที
2. มาตรฐานการวัดและการสอบเทียบ เครื่องวัดความดันต้องมีความแม่นยำและมีมาตรฐาน เพื่อให้ผลคัดกรองนำไปสู่การรักษาที่ถูกต้อง
3. การจัดการข้อมูลและระบบติดตาม คัดกรองแล้ว “ต้องตามต่อ” ผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงต้องได้รับการนัดติดตาม การให้คำแนะนำ และการส่งต่อเมื่อเกินศักยภาพปฐมภูมิ
4. ตัวชี้วัดผลลัพธ์ (Outcomes) ถ้าตั้งเป้า “สกัด NCDs ถึงประตูบ้าน” ควรมีตัวชี้วัดอย่างน้อย 3 ชั้น
   • ชั้นที่ 1: จำนวนคนคัดกรองเพิ่มขึ้นเท่าไร (coverage)
   • ชั้นที่ 2: จำนวนกลุ่มเสี่ยงที่เข้าสู่การติดตามต่อเนื่องเพิ่มขึ้นเท่าไร (continuity)
   • ชั้นที่ 3: ภาวะแทรกซ้อน/การส่งต่อฉุกเฉิน/การนอนโรงพยาบาลลดลงหรือไม่ (impact)

การตั้งคำถามเหล่านี้ไม่ใช่การลดทอนความสำเร็จ แต่เป็นการ “ทำให้ความสำเร็จเดินต่อได้” และนี่คือหัวใจของงานข่าวเชิงนโยบายที่มุ่งประโยชน์สาธารณะ

เมื่อ “สุขภาพ” คือเศรษฐกิจของบ้าน และ “ปฐมภูมิ” คือเกราะของชุมชน

ในท้ายที่สุด ข่าวนี้ไม่ได้พูดถึงเครื่องมือแพทย์เท่านั้น แต่กำลังพูดถึง “ต้นทุนชีวิต” ของผู้คน

เพราะในโลกของ NCDs ความสูญเสียมักค่อยๆ สะสม ค่าเดินทาง ค่ากินอยู่ของผู้ดูแล รายได้ที่หายไปจากการลางาน ภาระหนี้สินในครัวเรือน และความเครียดที่ก่อตัวจนกระทบทั้งสุขภาพกายและใจ

ในภาพใหญ่ WHO เคยเตือนว่าการรับมือโรคไม่ติดต่อเรื้อรังจำเป็นต้องอาศัยมาตรการที่ “ทำได้จริงในระดับประเทศและชุมชน” และหากไม่เร่งดำเนินการ ภาระจะยิ่งเพิ่มขึ้นทั้งด้านชีวิตและระบบเศรษฐกิจ

ดังนั้น การที่ อบจ.เชียงรายเลือกขับเคลื่อน “อยู่ที่ไหนก็ใกล้หมอ” ด้วยการเสริมความพร้อม รพ.สต. และเครือข่าย อสม. จึงเป็นการเดินหมากที่สอดคล้องกับตรรกะสาธารณสุขร่วมสมัย ลดความเหลื่อมล้ำด้วยบริการใกล้บ้าน และลดป่วยหนักด้วยการคัดกรองให้เร็ว

ข่าวดีของวันนี้ กับ “งานหนักของพรุ่งนี้” ที่ต้องเดินต่อ

ภาพข่าวการมอบอุปกรณ์คัดกรองให้ รพ.สต. ในเวียงป่าเป้าและเชียงของ คือสัญญาณเชิงบวกของการยกระดับบริการปฐมภูมิ   ทำให้คนเข้าถึงการตรวจได้ง่ายขึ้น ทำให้หน่วยด่านหน้าทำงานได้มั่นใจขึ้น และทำให้คำว่า “อยู่ที่ไหนก็ใกล้หมอ” มีความหมายมากกว่าถ้อยคำบนป้าย

แต่หากต้องการให้ผลลัพธ์เกิดจริงตามเป้าหมาย “สกัด NCDs ถึงประตูบ้าน” ภารกิจถัดไปคือการทำให้ระบบเดินต่อเนื่อง ตั้งงบเวชภัณฑ์ให้พอ วางมาตรฐานเครื่องมือให้แม่น สร้างฐานข้อมูลให้ติดตามได้ และรายงานผลให้ประชาชนเห็นความเปลี่ยนแปลงเป็นรูปธรรม

ในสนามนโยบายสุขภาพ ความสำเร็จไม่ใช่ “วันที่มอบของ” แต่คือ “วันที่จำนวนคนป่วยหนักลดลง” และถ้าการลงทุนวันนี้ทำให้ชาวเชียงรายวันพรุ่งนี้ “เจอโรคเร็ว รักษาเร็ว และอยู่กับครอบครัวได้นานขึ้น” นั่นจึงเป็นชัยชนะที่แท้จริงของนโยบายสุขภาพใกล้บ้าน

สถิติ/ข้อมูลชวนคิด 

• ภาระโรคไม่ติดต่อเรื้อรังเป็นโจทย์ใหญ่ของระบบสุขภาพโลก และเป็นประเด็นที่ WHO ติดตามและรายงานต่อเนื่อง
• ในบริบทประชากรสูงวัย ภาระการสูญเสียสุขภาวะ (DALYs) จำนวนมากเกี่ยวข้องกับกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง และจำเป็นต้องเน้นมาตรการป้องกัน คัดกรอง ดูแลต่อเนื่อง
• รายงานสถิติระดับจังหวัด (เชียงราย) ของสำนักงานสถิติแห่งชาติสะท้อนบริบทโครงสร้างประชากรและสังคมที่เกี่ยวข้องกับการดูแลกลุ่มเปราะบางและผู้สูงอายุในระยะยาว
• WHO เคยประเมินว่าหากประเทศต่างๆ นำมาตรการที่ได้ผลมาใช้จริงอย่างทั่วถึง จะสามารถลดการเสียชีวิตจาก NCDs ได้จำนวนมากในทศวรรษหน้า (อ้างอิงข่าวสรุปจากรายงาน WHO)