เชียงราย, 2 มีนาคม 2569 – เช้าตรู่ที่วัดศาลาเชิงดอย ตำบลห้วยไคร้ อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย บรรยากาศเงียบสงบในช่วงแรกค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นความคึกคักอย่างมีวินัย เมื่อพุทธศาสนิกชนจากหลายพื้นที่ทยอยมารวมตัว เพื่อร่วมพิธีปล่อยขบวนเดินจาริกแสวงบุญขึ้นพระธาตุดอยตุง ตามประเพณีนมัสการและสรงน้ำพระธาตุดอยตุง ประจำปี ๒๕๖๙ ซึ่งปีนี้กำหนดจัดกิจกรรมในช่วงวันที่ 2 ถึง 3 มีนาคม และใช้ธีมงาน “2008 ปี สืบมา หกเป็งล่องฟ้า ไหว้สาพระธาตุดอยตุง” ตามเอกสารประชาสัมพันธ์ของหน่วยงานในพื้นที่
ในวันเดียวกัน นายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย เป็นประธานปล่อยขบวนจาริก พร้อมหัวหน้าส่วนราชการและพุทธศาสนิกชนร่วมเดินตามเส้นทางระยะประมาณ ๙ กิโลเมตร มุ่งสู่พระธาตุดอยตุง ปูชนียสถานสำคัญบนดอยตุงในเขตตำบลห้วยไคร้ อำเภอแม่สาย ซึ่งเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางในฐานะสถานที่ศักดิ์สิทธิ์คู่เมืองเชียงรายและพระธาตุประจำปีเกิดปีกุนตามคติล้านนา
เส้นทางสายศรัทธา 9 กิโลเมตร ความหมายที่มากกว่าการเดิน
การจาริกแสวงบุญขึ้นดอยตุงในวันหกเป็งของคนล้านนา เป็นพิธีกรรมที่วางอยู่บนแกนความเชื่อและการปฏิบัติร่วมกันของชุมชน การเดินเท้าระยะไกลขึ้นสู่พื้นที่สูง ไม่ได้เป็นเพียงการเปลี่ยนจุดหมายจากเชิงดอยไปยังยอดดอยเท่านั้น หากเป็น “การเดินแบบมีเจตนา” ที่ผู้ร่วมขบวนใช้ความอดทนเป็นส่วนหนึ่งของการบูชา
ผู้ร่วมพิธีจำนวนไม่น้อยระบุในทำนองเดียวกันว่า ระยะทาง 9 กิโลเมตรทำให้ทุกก้าวมีความหมาย การเดินช้าลง กลายเป็นโอกาสทบทวนใจและตั้งสติ แตกต่างจากการเดินทางด้วยรถยนต์ที่ถึงจุดหมายอย่างรวดเร็ว แต่บางครั้งทิ้ง “ความรู้สึกของพิธี” ไว้ระหว่างทาง
สำหรับปีนี้ หน่วยงานภาครัฐและภาคีเครือข่ายในพื้นที่จัดระบบขบวนให้เป็นระเบียบ มีจุดพัก จุดบริการ และการดูแลด้านความปลอดภัย เพื่อให้ผู้สูงอายุและครอบครัวสามารถเข้าร่วมได้ตามกำลังของตนเอง โดยเน้นย้ำการร่วมพิธีอย่างรับผิดชอบต่อสุขภาพและความปลอดภัยของตนและผู้อื่น
พระธาตุดอยตุง ศูนย์รวมศรัทธาและหมุดหมายของผู้เกิดปีกุน
พระธาตุดอยตุงเป็นปูชนียสถานสำคัญของจังหวัดเชียงราย ตั้งอยู่ในอำเภอแม่สาย และได้รับการยกย่องในฐานะสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่มีตำนานและความเชื่อสืบต่อมายาวนาน โดยข้อมูลอ้างอิงสาธารณะระบุว่าพระธาตุดอยตุงเป็นพระธาตุประจำปีเกิดปีกุนตามคติล้านนา จึงมีพุทธศาสนิกชนจำนวนมากนิยมขึ้นไปนมัสการเพื่อความเป็นสิริมงคลอย่างน้อยหนึ่งครั้งในชีวิต
นายพิสันต์ จันทร์ศิลป์ วัฒนธรรมจังหวัดเชียงราย ให้ข้อมูลเชิงอธิบายว่า พระธาตุดอยตุงเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์การตั้งมั่นของพระพุทธศาสนาในพื้นที่ล้านนา และพิธีกรรมในวันหกเป็งช่วยย้ำความสัมพันธ์ระหว่างศรัทธากับชุมชน เพราะประเพณีไม่ได้อยู่แยกจากชีวิตประจำวัน แต่เป็นเครื่องยึดโยงให้ผู้คนระลึกถึงรากเหง้าและหน้าที่ต่อสังคมอย่างอ่อนโยนผ่านการปฏิบัติร่วมกัน
ย่ำรอยตนบุญล้านนา บทเรียนจากอดีตสู่ปัจจุบัน
อีกมิติที่ถูกกล่าวถึงในพิธีปีนี้ คือการเชื่อมโยงเส้นทางจาริกกับประวัติศาสตร์การบูรณปฏิสังขรณ์พระธาตุดอยตุงในอดีต โดยมีการยกบทบาทของครูบาเจ้าศรีวิชัย ตนบุญแห่งล้านนา เป็นหมุดหมายทางความทรงจำทางวัฒนธรรม
ข้อมูลอ้างอิงสาธารณะระบุว่า ครูบาเจ้าศรีวิชัยเคยมีบทบาทในการบูรณะพระธาตุดอยตุงในช่วง พ.ศ. ๒๔๗๐ และดำเนินงานต่อเนื่องในระยะถัดมา ซึ่งทำให้พระธาตุดอยตุงได้รับการฟื้นสภาพและกลับมาเป็นศูนย์รวมศรัทธาของผู้คนในยุคสมัยนั้น
สำหรับชาวเชียงรายจำนวนมาก “การเดินตามรอยครูบา” จึงไม่ใช่เพียงการรำลึกบุคคลสำคัญทางศาสนา แต่เป็นการเตือนใจว่า การธำรงสิ่งศักดิ์สิทธิ์และวัฒนธรรมต้องอาศัยแรงร่วม แรงศรัทธา และความเพียรอย่างต่อเนื่อง ไม่ต่างจากการเดินขึ้นดอยที่ต้องค่อย ๆ ก้าวไปทีละช่วง
งานประเพณีในฐานะทุนทางสังคมของชุมชนชายแดน
อำเภอแม่สายเป็นพื้นที่ชายแดนที่มีบทบาททั้งด้านเศรษฐกิจและสังคม การคงอยู่ของประเพณีใหญ่ระดับจังหวัดจึงมีความหมายในเชิงทุนทางสังคมด้วย เพราะเป็นช่วงเวลาที่ผู้คนหลากวัย หลากอาชีพ และหลากพื้นที่มาพบกันภายใต้กติกาเดียวกัน คือกติกาของศรัทธาและความเคารพ
ในเชิงการบริหารจัดการ งานประเพณีที่มีผู้คนเข้าร่วมจำนวนมากจำเป็นต้องจัดระบบให้สมดุลระหว่าง “ศรัทธา” กับ “ความปลอดภัย” การดูแลเส้นทาง การจัดพื้นที่พัก การสื่อสารข้อควรปฏิบัติ และการบริหารจราจร ล้วนเป็นองค์ประกอบที่ทำให้งานประเพณีดำเนินไปได้โดยไม่สร้างผลกระทบเชิงลบต่อชุมชนเจ้าบ้าน
ขณะเดียวกัน การรวมตัวเช่นนี้ยังสะท้อนภาพความร่วมมือระหว่างฝ่ายปกครอง หน่วยงานวัฒนธรรม และเครือข่ายชุมชนท้องถิ่น ที่ใช้ประเพณีเป็นพื้นที่ทำงานร่วมกันอย่างเป็นรูปธรรม ไม่ใช่เพียงกิจกรรมเชิงพิธีการ
วัฒนธรรมกับเศรษฐกิจ การท่องเที่ยวที่ต้องเดินคู่ความรับผิดชอบ
แม้งานนมัสการพระธาตุดอยตุงจะมีฐานหลักเป็นศาสนาและวัฒนธรรม แต่ในโลกความจริงของจังหวัดที่พึ่งพาการท่องเที่ยวและบริการไม่น้อย การจัดงานประเพณีขนาดใหญ่ย่อมมีผลต่อการเคลื่อนไหวทางเศรษฐกิจของพื้นที่ ไม่ว่าจะเป็นร้านค้า ที่พัก การเดินทาง หรือบริการของชุมชน
อย่างไรก็ดี ผู้เกี่ยวข้องหลายฝ่ายย้ำว่า การต่อยอดเชิงท่องเที่ยวควรตั้งอยู่บนความรับผิดชอบ ไม่ทำให้พิธีกรรมเสียแก่น และไม่ทำให้สถานที่ศักดิ์สิทธิ์กลายเป็นเพียงจุดถ่ายภาพ การวางกติกาเรื่องความสะอาด การจัดระเบียบ และการเคารพพื้นที่ทางศาสนา จึงเป็นเงื่อนไขสำคัญที่ต้องดำรงไว้ควบคู่กับการต้อนรับผู้มาเยือน
เมื่อการเดินกลายเป็นคำตอบของยุคสมัยที่เร่งรีบ
ภาพผู้ว่าราชการจังหวัดเดินเคียงข้างประชาชนในเส้นทางเดียวกัน ถูกมองว่าเป็นสัญญาณเชิงสังคมที่น่าสนใจ เพราะทำให้พิธีกรรมไม่ใช่เรื่องไกลตัวหรือสงวนไว้ให้ผู้ใดผู้หนึ่ง หากเป็นกิจกรรมสาธารณะที่ทุกคนมีสิทธิ์เข้าร่วมได้ตามกำลัง
ในยุคที่การสื่อสารรวดเร็วและชีวิตประจำวันถูกเร่งด้วยตารางเวลา การยอม “ช้าลง” เพื่อเดินขึ้นดอย ๙ กิโลเมตร กลับกลายเป็นสารที่สะเทือนใจผู้คนจำนวนมาก เพราะมันไม่ใช่การย้อนอดีตแบบโรแมนติก แต่เป็นการยืนยันว่าความหมายบางอย่างยังต้องอาศัยเวลา ความอดทน และการลงมือทำ
ประเพณีหกเป็งจึงไม่ใช่เพียงการนับวันตามปฏิทินท้องถิ่น หากเป็นบทเรียนร่วมว่า ชุมชนยังสามารถมีจังหวะของตนเอง มีพิธีกรรมของตนเอง และมีพื้นที่ศรัทธาที่ทำให้ผู้คน “กลับมาเป็นมนุษย์” ที่รับฟังกันมากขึ้นผ่านการเดินร่วมทาง
สิ่งที่ประชาชนและผู้ร่วมงานควรยึดถือร่วมกัน
หน่วยงานผู้จัดงานย้ำหลักปฏิบัติร่วมสำหรับผู้มาร่วมพิธี ได้แก่ การรักษาความสงบเรียบร้อย เคารพสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ ลดการสร้างขยะในเส้นทางและบนพื้นที่พระธาตุ ตลอดจนดูแลสุขภาพตนเองให้เหมาะสมกับการเดินขึ้นพื้นที่สูง
สำหรับผู้สูงอายุหรือผู้มีโรคประจำตัว ควรประเมินกำลังของตนเอง เลือกช่วงเดินที่เหมาะสม และใช้จุดพักตามที่จัดไว้ ขณะที่ครอบครัวที่พาเด็กเล็กเข้าร่วมควรเน้นความปลอดภัยเป็นลำดับแรก เพื่อลดอุบัติเหตุที่อาจเกิดขึ้นจากความแออัดหรือความเหนื่อยล้า
ศรัทธาที่เดินได้ และวัฒนธรรมที่ยังมีชีวิต
งานประเพณีนมัสการและสรงน้ำพระธาตุดอยตุง ประจำปี ๒๕๖๙ ในปีนี้ สะท้อนภาพการสืบสานวัฒนธรรมล้านนาที่ไม่หยุดอยู่ในพิธีกรรม แต่ขยับเป็นการปฏิบัติร่วมกันของผู้คนผ่านเส้นทางจาริก 9 กิโลเมตร สู่พระธาตุประจำปีเกิดปีกุนและศูนย์รวมศรัทธาของเชียงราย
เมื่อศรัทธาไม่ถูกย่อให้เหลือเพียงคำพูด แต่ถูกแปลงเป็นการเดินร่วมกัน วัฒนธรรมจึงไม่ใช่ของเก่าเก็บ หากเป็นพลังร่วมสมัยที่ยังพยุงชุมชนให้ยืนอยู่ได้ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของโลกปัจจุบัน
แหล่งอ้างอิงและเครดิตข้อมูล
เครดิตภาพและข้อมูลจาก :
