2 จังหวัดกินรวบ 86%! เชียงราย-เชียงใหม่ยืนเดี่ยว ทิ้งห่างอีก 6 เมืองรอง ชี้ทางรอดเชื่อมโยงเส้นทางข้ามจังหวัด

Summaryสรุปประเด็นสำคัญ
  • ศูนย์วิจัยและพัฒนาการท่องเที่ยว มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เผยรายได้ท่องเที่ยว 8 จังหวัดภาคเหนือครึ่งแรกของปี 2569 แตะ 97,081.58 ล้านบาท
  • รายได้กระจุกตัวสูงมาก โดยเชียงใหม่และเชียงรายกวาดส่วนแบ่งรวมกันถึง 86.7% คิดเป็นมูลค่ารวมกว่า 8.4 หมื่นล้านบาท
  • จังหวัดเชียงใหม่ครองอันดับ 1 ด้วยรายได้ 57,263.64 ล้านบาท ตามด้วยเชียงราย 26,916.71 ล้านบาท ทิ้งห่างอีก 6 เมืองรองที่เหลือ
  • 6 เมืองรอง ได้แก่ แม่ฮ่องสอน ลำปาง น่าน แพร่ พะเยา และลำพูน มีสัดส่วนรายได้รวมกันเพียง 13.3%
  • นักวิชาการและผู้ประกอบการเสนอให้เชียงรายเป็นศูนย์กลางเชื่อมโยงเส้นทางข้ามจังหวัด ดึงดูดนักท่องเที่ยวให้กระจายตัวและพักค้างในเมืองรอง

2 จังหวัดกินรวบ 86%! เชียงราย-เชียงใหม่ยืนเดี่ยว ทิ้งห่างอีก 6 เมืองรอง ชี้ทางรอดเชื่อมโยงเส้นทางข้ามจังหวัด

เชียงราย, 27 กันยายน 2569 – ผลการศึกษาและสถิติล่าสุดสะท้อนความจริงเชิงโครงสร้างการท่องเที่ยวภาคเหนือ เมื่อจังหวัดขนาดใหญ่อย่างเชียงใหม่และเชียงรายกวาดยอดรายได้รวมกันไปมากกว่าร้อยละ 86 ในช่วงครึ่งปีแรกของปี 2569 ทิ้งห่างอีก 6 จังหวัดเมืองรองอย่างเห็นได้ชัด ท่ามกลางเสียงสะท้อนจากคนในพื้นที่และนักวิชาการที่มองว่านี่คือโจทย์ใหญ่ในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจภูมิภาค ที่ต้องอาศัยการประสานพลังดึงนักท่องเที่ยวจากเมืองใหญ่ให้ไหลลึกลงสู่เครือข่ายเมืองรองรอบข้าง เพื่อสร้างการเติบโตอย่างทั่วถึงและยั่งยืน

ผ่าขุมทรัพย์ 9.7 หมื่นล้าน ภาพสะท้อนความเหลื่อมล้ำทางรายได้ท่องเที่ยว

ศูนย์วิจัยและพัฒนาการท่องเที่ยว (CTRD) สถาบันวิจัยพหุศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้เผยแพร่ 27 กันยายน 2569 รายงานสถิติการท่องเที่ยวของ 8 จังหวัดภาคเหนือ ประจำช่วงครึ่งปีแรก (วันที่ 1 มกราคม ถึง 30 มิถุนายน 2569) โดยอ้างอิงข้อมูลจากกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ซึ่งระบุว่ายอดรายได้จากการท่องเที่ยวสะสมรวมทั้งสิ้น 97,081.58 ล้านบาท เพิ่มขึ้นจากช่วงเดียวกันของปี 2568 ร้อยละ 2.48 โดยแบ่งเป็นสัดส่วนรายได้จากนักท่องเที่ยวชาวไทยร้อยละ 71.5 หรือคิดเป็น 69,414.62 ล้านบาท และนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติร้อยละ 28.5 หรือคิดเป็น 27,666.96 ล้านบาท

เมื่อวิเคราะห์ย้อนหลังในรอบ 5 ปีที่ผ่านมา ภาพรวมรายได้จากการท่องเที่ยวในภูมิภาคมีการขยายตัวอย่างต่อเนื่องทุกปีตั้งแต่ปี 2565 เป็นต้นมา โดยเดือนมกราคม 2569 เป็นช่วงที่ทำรายได้สูงสุดถึง 20,656.60 ล้านบาท อย่างไรก็ดี เมื่อเจาะลึกถึงการกระจายตัวของรายได้รายจังหวัด กลับพบความจริงที่น่าสนใจว่าความเจริญเติบโตดังกล่าวกระจุกตัวอยู่ในพื้นที่ศูนย์กลางเพียงไม่กี่แห่ง โดยจังหวัดเชียงใหม่สร้างรายได้สูงสุดเป็นอันดับหนึ่งถึง 57,263.64 ล้านบาท คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 59.0 ตามมาด้วยจังหวัดเชียงรายในอันดับสอง กวาดรายได้ไป 26,916.71 ล้านบาท คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 27.7

เมื่อรวมรายได้ของทั้งสองจังหวัดเข้าด้วยกัน จะมีสัดส่วนสูงถึงร้อยละ 86.7 ของรายได้รวมทั้ง 8 จังหวัดภาคเหนือ ในขณะที่อีก 6 จังหวัดที่เหลือ ได้แก่ แม่ฮ่องสอน (3,324.70 ล้านบาท หรือร้อยละ 3.4), ลำปาง (2,832.28 ล้านบาท หรือร้อยละ 2.9), น่าน (2,544.46 ล้านบาท หรือร้อยละ 2.6), แพร่ (1,723.72 ล้านบาท หรือร้อยละ 1.8), พะเยา (1,414.64 ล้านบาท หรือร้อยละ 1.5) และลำพูน (1,061.43 ล้านบาท หรือร้อยละ 1.1) มีสัดส่วนรายได้รวมกันเพียงร้อยละ 13.3 เท่านั้น

มุมมองเครือข่ายท่องเที่ยวรอยต่อ ความท้าทายในการกระจายรายได้

ช่องว่างทางรายได้ที่ห่างกันอย่างชัดเจนระหว่างจังหวัดหลักและเมืองรอง สะท้อนผ่านเสียงสะท้อนของเครือข่ายผู้ประกอบการท่องเที่ยวในพื้นที่รอยต่อ เชียงราย พะเยา และแพร่ ที่มองตรงกันว่า การพึ่งพาแรงดึงดูดจากเมืองหลักเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอต่อการสร้างความเข้มแข็งให้เศรษฐกิจฐานรากในระยะยาว นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่ยังคงกระจุกตัวอยู่ในย่านเศรษฐกิจหลักของเชียงใหม่และใจกลางเมืองเชียงราย ขณะที่จังหวัดข้างเคียงทำได้เพียงเป็นทางผ่าน

เครือข่ายท่องเที่ยวท้องถิ่นระบุว่า แม้ภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะพยายามผลักดันแคมเปญกระตุ้นการท่องเที่ยวเมืองรองมาอย่างต่อเนื่อง แต่ในทางปฏิบัติ นักท่องเที่ยวยังขาดแรงจูงใจในการเดินทางข้ามจังหวัดเนื่องจากข้อจำกัดด้านคมนาคมขนส่งสาธารณะและการประชาสัมพันธ์เส้นทางเชื่อมโยง

การที่เชียงรายมีศักยภาพสูงและมีรายได้จากการท่องเที่ยวเป็นอันดับสองของภูมิภาคเกือบ 2.7 หมื่นล้านบาท ทำให้ถูกมองจากภาคประชาสังคมและนักวิชาการว่าเป็น “พี่ใหญ่” ที่มีความพร้อมรอบด้าน ทั้งสนามบินนานาชาติ โครงสร้างพื้นฐาน โรงแรมที่พัก และแหล่งท่องเที่ยวระดับโลก ซึ่งหากมีการบริหารจัดการเชิงยุทธศาสตร์ที่ดี เชียงรายจะไม่เพียงแต่สร้างรายได้ให้ตนเองเท่านั้น แต่ยังสามารถทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมหรือจุดกระจายนักท่องเที่ยวส่งต่อไปยังจังหวัดเพื่อนบ้านที่มีศักยภาพสูงแต่ยังขาดการมองเห็น เช่น พะเยา หรือแพร่ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ทางรอดและการสร้างเส้นทางท่องเที่ยวเชื่อมโยงข้ามจังหวัด

เพื่อก้าวข้ามข้อจำกัดด้านความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจท่องเที่ยว ภาคส่วนที่เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และสถาบันการศึกษา จึงต้องหันมาร่วมมือกันอย่างจริงจังในการจัดทำรูทท่องเที่ยวร่วมกัน (Cross-Provincial Tourism Routes) โดยใช้จุดแข็งของเชียงรายเป็นฐานในการดึงดูดนักท่องเที่ยวกลุ่มใหญ่ ทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ ให้เดินทางต่อมายังเมืองรองใกล้เคียงผ่านเส้นทางคมนาคมที่สะดวกสบาย

แนวทางการพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวเชื่อมโยงนี้ ไม่ควรเป็นการเดินทางแบบแวะผ่านเพื่อถ่ายรูปแล้วกลับ แต่ต้องออกแบบกิจกรรมให้นักท่องเที่ยวได้สัมผัสวิถีชีวิต ทุนทางวัฒนธรรม และผลิตภัณฑ์ชุมชนในจังหวัดรอง เพื่อให้เกิดการพักค้างคืนและใช้จ่ายในพื้นที่มากขึ้น เช่น การเชื่อมโยงเส้นทางธรรมชาติและวัฒนธรรมลุ่มน้ำโขง-อิง-ยม หรือการสร้างสรรค์กิจกรรมท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ที่ผสานเอกลักษณ์ของเชียงรายและพะเยาเข้าไว้ด้วยกัน

นอกจากนี้ การจัดสรรงบประมาณและการสนับสนุนจากส่วนกลางควรได้รับการทบทวนให้สอดคล้องกับบริบทพื้นที่ โดยมุ่งเน้นการพัฒนาขีดความสามารถทางการแข่งขันให้แก่เมืองรองขนาดเล็ก เพื่อลดการกระจุกตัวของนักท่องเที่ยว และกระจายเม็ดเงินสู่ชุมชนรากหญ้าอย่างแท้จริง

ก้าวต่อไปของยุทธศาสตร์การท่องเที่ยวล้านนา

ตัวเลขรายได้เกือบ 1 แสนล้านบาทในครึ่งปีแรกของภาคเหนือ เป็นเครื่องยืนยันว่าภาคการท่องเที่ยวคือเครื่องยนต์สำคัญทางเศรษฐกิจ ทว่าความท้าทายในอนาคตไม่ได้อยู่ที่การสร้างตัวเลขรวมให้สูงขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การกระจายความมั่งคั่งให้ลงไปถึงทุกพื้นที่อย่างเป็นธรรม

บทบาทของเชียงรายในฐานะเมืองหลักคู่ขนานกับเชียงใหม่ จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งในการเป็นกลไกขับเคลื่อนภูมิภาค การผนึกกำลังร่วมกับเครือข่ายเมืองรองรอบข้างผ่านการออกแบบเส้นทางท่องเที่ยวเชื่อมโยง จะเป็นกุญแจสำคัญที่ช่วยลดช่องว่างทางรายได้ และสร้างภูมิคุ้มกันให้เศรษฐกิจการท่องเที่ยวของภาคเหนือเติบโตได้อย่างมั่นคงและยั่งยืนในระยะยาว

เครดิตภาพและข้อมูลจาก :