เชียงราย ดินแดนสูงวัย ผลิตพยาบาลสู้ ราชภัฏ 8 แห่งเดินหน้าแก้วิกฤต Longevity Economy ภาคเหนือ

เชียงราย 9 มิถุนายน 2569 — เมื่อ “ดอยสูง” กลายเป็นเส้นทางแห่งโอกาส ไม่ใช่แค่อุปสรรค ลองนึกถึงผู้สูงอายุชาวเขาในหมู่บ้านห่างไกลบนดอย ที่อายุแปดสิบกว่าปีแต่ยังต้องเดินทางหลายชั่วโมงเพื่อพบพยาบาลเพียงหนึ่งคน นั่นไม่ใช่เรื่องสมมติ แต่คือชีวิตจริงที่ยังเกิดขึ้นในหลายพื้นที่ของจังหวัดเชียงรายและภาคเหนือ

ข้อมูลจากกรมกิจการผู้สูงอายุ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ เมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม 2567 ระบุว่า จังหวัดเชียงรายมีสัดส่วนผู้สูงอายุสูงถึง 25.44% หรือจำนวน 295,987 คน จากประชากรในพื้นที่ทั้งหมด 1,297,666 คน ติดอันดับที่ 11 ของประเทศในแง่ความหนาแน่นของประชากรสูงวัย และเมื่อรวมกับการที่ ประเทศไทยได้เข้าสู่สังคมสูงวัยสมบูรณ์อย่างเป็นทางการในปี 2568 โดยประชากรกว่า 20% มีอายุเกิน 60 ปี สถานการณ์ในจังหวัดชายแดนเหนือสุดของประเทศแห่งนี้จึงถือว่าหนักหน่วงกว่าค่าเฉลี่ยประเทศอย่างมีนัยสำคัญ

ท่ามกลางความกดดันเชิงโครงสร้างนี้ สิ่งที่กำลังเกิดขึ้นอย่างเงียบๆ แต่ทรงพลัง คือการรวมพลังของมหาวิทยาลัยราชภัฏในภาคเหนือ 8 แห่ง ที่กำลังผลิตพยาบาลวิชาชีพเพื่อตอบโจทย์ที่ดูเหมือนจะไม่มีคำตอบง่ายๆ มาโดยตลอด

เชียงราย 25% ผู้สูงวัย ความต้องการพยาบาลที่ไม่อาจรอได้

ตัวเลขที่น่าตกใจที่สุดไม่ใช่จำนวนผู้สูงอายุในเชียงราย แต่คือช่องว่างระหว่างความต้องการกับกำลังคนที่มีอยู่จริง กระทรวงสาธารณสุขระบุว่า ประเทศไทยขาดแคลนพยาบาลอยู่ที่ 50,000 คน และได้เสนอโครงการเร่งผลิตบุคลากรพยาบาลศาสตร์ระยะเร่งด่วน โดยตั้งเป้าผลิตปีละ 2,500 คน เริ่มในปี 2568 แต่เมื่อดูการกระจายตัวของพยาบาลทั่วประเทศ จากข้อมูลทรัพยากรสาธารณสุขประจำปี 2567 ของกองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข พบว่าพยาบาลกระจุกตัวอยู่ที่กรุงเทพมหานครมากที่สุดถึง 41,766 คน ขณะที่จังหวัดชายขอบภาคเหนือยังคงขาดแคลนอย่างต่อเนื่อง

สถานการณ์ในเชียงรายมีความซับซ้อนเป็นพิเศษ เพราะนอกจากประชากรสูงวัยจำนวนมากแล้ว จังหวัดยังเป็นที่อยู่อาศัยของประชากรกลุ่มชาติพันธุ์หลายกลุ่ม ทั้งอาข่า ลีซู ลาหู่ เมี่ยน และชาวเขาเผ่าต่างๆ ที่อาศัยในพื้นที่ภูเขาสูงชันห่างไกลจากโรงพยาบาลชุมชน ความต้องการพยาบาลที่สื่อสารได้หลายภาษาและเข้าใจบริบทวัฒนธรรมท้องถิ่นจึงเป็นสิ่งที่ไม่มีระบบผลิตบัณฑิตจากส่วนกลางใดจะตอบโจทย์ได้ดีเท่าสถาบันในพื้นที่เอง

ราชภัฏเชียงราย ต้นแบบการสร้างคณะพยาบาลที่ถูกต้องรวดเร็ว

คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย ตั้งอยู่ที่ถนนพหลโยธิน ตำบลบ้านดู่ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย ถือเป็นหนึ่งในกรณีศึกษาที่น่าจับตาที่สุดในระบบการศึกษาพยาบาลของไทย เส้นทางการก่อตั้งเริ่มต้นเมื่อสภามหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงรายมีมติเห็นชอบในการประชุมครั้งที่ 18/2564 วันที่ 8 ธันวาคม 2564 จากนั้นสภาการพยาบาลได้ให้ความเห็นชอบหลักสูตรพยาบาลศาสตรบัณฑิต (หลักสูตรใหม่ พ.ศ. 2566) ในการประชุมครั้งที่ 9/2565 วันที่ 17 ตุลาคม 2565 และมีมติรับรองการเปิดสถาบันในการประชุมครั้งที่ 11/2565 วันที่ 19 ธันวาคม 2565 กว่าจะครบกระบวนการทั้งหมด รวมถึงการรับรองคุณวุฒิจากสำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2566 ใช้เวลาทั้งหมดไม่ถึงสองปี

สิ่งที่ทำให้หลักสูตรของราชภัฏเชียงรายโดดเด่น คือการออกแบบบนแนวคิด Outcome-Based Education ที่วัดผลจากสิ่งที่บัณฑิตทำได้จริงในชุมชน ไม่ใช่เพียงชั่วโมงในห้องเรียน โครงการที่ขับเคลื่อนอยู่ในปัจจุบันสะท้อนแนวคิดนี้ชัดเจน ตั้งแต่การพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้ต้องขังสูงอายุและผู้ต้องขังพิการ ไปจนถึงหลักสูตรระยะสั้นผลิตผู้ดูแลผู้สูงอายุ 420 ชั่วโมง ซึ่งดำเนินการมาถึงรุ่นที่ 2 แล้ว นอกจากนี้คณะยังขยายเครือข่ายการเรียนรู้ไปถึงระดับนานาชาติ โดยสร้างความร่วมมือกับคณะพยาบาลศาสตร์ Universitas Sumatera Utara ประเทศอินโดนีเซีย เพื่อยกระดับสมรรถนะนักศึกษาสู่มาตรฐานสากล

ในปีการศึกษา 2568 คณะเปิดรับนักศึกษาในโควตาภาคเหนือ 30 คน ครอบคลุม 17 จังหวัดภาคเหนือ โดยกำหนดค่าธรรมเนียมแรกเข้า 4,200 บาท และค่าเรียนเหมาจ่ายรายภาคเรียน 27,500 บาท นักศึกษาสามารถใช้สิทธิ์กู้ยืมกองทุน กยศ. ได้เต็มจำนวน ทำให้นี่คือตัวเลือกที่เข้าถึงได้มากที่สุดสำหรับเยาวชนในภาคเหนือที่มุ่งสู่วิชาชีพพยาบาล

รัฐกับเอกชน เส้นแบ่งที่ต่างกัน 3 เท่า

ประเด็นที่ผู้ปกครองและนักเรียนในเชียงรายมักสับสนมากที่สุดคือความแตกต่างระหว่าง มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย ในฐานะสถาบันอุดมศึกษาของรัฐ กับ วิทยาลัยเชียงราย ในฐานะสถาบันอุดมศึกษาเอกชน ทั้งสองตั้งอยู่ในอำเภอเมือง เปิดสอนหลักสูตรพยาบาลศาสตรบัณฑิตเหมือนกัน แต่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญในหลายมิติ

ด้านค่าธรรมเนียม ราชภัฏเชียงรายเก็บภาคเรียนละ 27,500 บาท ขณะที่วิทยาลัยเชียงรายเก็บภาคเรียนละ 80,000 บาท รวมตลอดหลักสูตรถึง 640,000 บาท ต่างกันเกือบ 3 เท่า ยิ่งกว่านั้น นักศึกษาราชภัฏเชียงรายกู้ กยศ. ได้เต็มจำนวนตามสิทธิ์มหาวิทยาลัยรัฐ ขณะที่วิทยาลัยเชียงรายกู้ได้เพียงภาคเรียนละ 45,000 บาท ซึ่งยังต่ำกว่าค่าธรรมเนียมจริงถึง 35,000 บาทต่อภาคเรียน

วิทยาลัยเชียงรายมีจุดแข็งด้านความหลากหลายของหลักสูตร โดยเปิดทั้งพยาบาลศาสตรบัณฑิต (131 หน่วยกิต) ประกาศนียบัตรผู้ช่วยพยาบาล (PN) หลักสูตร 1 ปี ค่าเล่าเรียน 65,000 บาทตลอดหลักสูตร และหลักสูตรพนักงานให้การดูแล ระยะเวลา 4-7 เดือน รวม 45,000 บาท รวมถึงเปิดรับทั้งนักศึกษาไทยและต่างชาติที่สื่อสารภาษาไทยได้ดี ซึ่งตอบโจทย์ตลาดแรงงานด้านการดูแลผู้สูงอายุที่กำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว