รองนายกฯ ทรงศักดิ์ ตรวจฝายแม่ลาว สั่งชลประทานกางแผนจัดสรรน้ำประปาเมืองป้องศึกแย่งน้ำภาคเกษตร

Summary

รัฐบาลเดินหน้าแผนย้ายแหล่งน้ำดิบเชียงราย จากแม่น้ำกกสู่แม่น้ำลาว วางเป้าสร้างสถานีผลิตน้ำแห่งใหม่เสร็จปี 2572

เชียงราย, 17 กรกฎาคม 2569 –จากความกังวลเรื่องแม่น้ำกก สู่การตัดสินใจวางระบบน้ำระยะยาวเสียงน้ำไหลผ่านฝายแม่ลาวในตำบลดงมะดะ อำเภอแม่ลาว กำลังถูกจับตามองในฐานะความหวังใหม่ของระบบประปาเชียงราย หลังปัญหาการปนเปื้อนโลหะหนักในแม่น้ำสายสำคัญของจังหวัดสร้างความกังวลต่อประชาชนมาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะแม่น้ำกก ซึ่งปัจจุบันยังเป็นแหล่งน้ำดิบหลักสำหรับผลิตน้ำประปาในพื้นที่ตัวเมืองเชียงรายและชุมชนใกล้เคียง

รัฐบาลจึงเริ่มขยับจากมาตรการเฝ้าระวังและควบคุมคุณภาพน้ำในแต่ละวัน ไปสู่การวางระบบสำรองระยะยาวด้วยการย้ายแหล่งน้ำดิบไปยังแม่น้ำลาว พร้อมเตรียมก่อสร้างสถานีผลิตน้ำแห่งใหม่ เพื่อเพิ่มความมั่นคงด้านน้ำประปาให้แก่อำเภอเมืองเชียงราย อำเภอเวียงชัย และอำเภอแม่ลาว รวมทั้งรองรับการขยายตัวของชุมชนและความต้องการใช้น้ำในอนาคต

แผนดังกล่าวได้รับการย้ำอีกครั้งระหว่างการลงพื้นที่ของนายทรงศักดิ์ ทองศรี รองนายกรัฐมนตรี พร้อมคณะ ที่ฝายแม่ลาว เมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม 2569 โดยมีนายชยันต์ เมืองสง เลขาธิการสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ นายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย ตลอดจนผู้แทนจากกรมชลประทาน การประปาส่วนภูมิภาค และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมติดตามสถานการณ์

การลงพื้นที่ครั้งนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงการตรวจระดับน้ำหรือรับฟังรายงานโครงการ แต่เป็นการส่งสัญญาณว่า รัฐบาลกำลังนำปัญหาคุณภาพน้ำในแม่น้ำกกมาเชื่อมกับการวางโครงสร้างพื้นฐานด้านน้ำของจังหวัดในระยะยาว หลังจากคณะกรรมการทรัพยากรน้ำแห่งชาติได้ติดตามทั้งปัญหาคุณภาพน้ำ น้ำท่วม และน้ำแล้ง พร้อมผลักดันการสร้างฐานข้อมูลคุณภาพน้ำเพื่อใช้ประกอบการตัดสินใจของหน่วยงานรัฐ

แม่น้ำกกยังผลิตน้ำประปาได้ แต่ความเสี่ยงทำให้รัฐต้องมีทางเลือก

นายทรงศักดิ์กล่าวว่า รัฐบาลให้ความสำคัญกับการแก้ไขปัญหาการปนเปื้อนสารโลหะหนักในแม่น้ำสายสำคัญของเชียงราย โดยเฉพาะแม่น้ำกก เนื่องจากเป็นแหล่งน้ำดิบหลักในการผลิตน้ำประปาของพื้นที่เมือง แม้การประปาส่วนภูมิภาคจะยืนยันว่าสามารถควบคุมกระบวนการผลิตและตรวจสอบคุณภาพน้ำประปาให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐานและปลอดภัยต่อการอุปโภคบริโภค แต่ความผันผวนของคุณภาพน้ำดิบทำให้รัฐบาลต้องเตรียมแหล่งน้ำทางเลือกไว้ล่วงหน้า

การประปาส่วนภูมิภาคเปิดเผยเมื่อเดือนมิถุนายน 2569 ว่า หน่วยงานเพิ่มความถี่ในการตรวจสอบคุณภาพน้ำและใช้กระบวนการผลิตแบบหลายชั้น เพื่อควบคุมคุณภาพน้ำที่ส่งถึงประชาชน พร้อมย้ำว่าน้ำประปาที่ผลิตได้ยังผ่านมาตรฐาน อย่างไรก็ตาม แผนระยะยาวคือการเปลี่ยนแหล่งน้ำดิบจากแม่น้ำกกไปใช้แม่น้ำลาวบริเวณฝายแม่ลาว และก่อสร้างสถานีผลิตน้ำขนาดใหญ่ที่มีกำลังการผลิตประมาณ 4,000 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง

แนวทางดังกล่าวสะท้อนหลักการบริหารความเสี่ยงที่ไม่ได้รอให้ระบบเดิมเกิดปัญหาจนใช้งานไม่ได้ แต่เตรียมแหล่งน้ำใหม่เพื่อกระจายความเสี่ยง แม่น้ำกกจึงยังไม่ถูกตัดออกจากระบบทันที ขณะที่แม่น้ำลาวจะเข้ามาเป็นฐานสำคัญของการผลิตน้ำประปาในระยะต่อไป

สำหรับประชาชน ความแตกต่างระหว่างน้ำดิบกับน้ำประปาเป็นเรื่องสำคัญ น้ำดิบคือแหล่งน้ำธรรมชาติที่ยังต้องผ่านกระบวนการปรับปรุงคุณภาพ ส่วนประปาที่จ่ายเข้าสู่บ้านเรือนต้องผ่านการตกตะกอน กรอง ฆ่าเชื้อ และตรวจวัดตามเกณฑ์ การตรวจพบความผิดปกติในแหล่งน้ำธรรมชาติจึงไม่ได้หมายความว่าน้ำประปาจะมีค่าปนเปื้อนเท่ากัน แต่ยิ่งคุณภาพน้ำดิบมีความเสี่ยงสูง ระบบผลิตก็ยิ่งต้องใช้มาตรการควบคุมที่เข้มงวดและมีต้นทุนสูงขึ้น

สถานีผลิตน้ำแม่ลาวแห่งใหม่ วางกรอบเริ่มก่อสร้างปี 2570

รัฐบาลระบุว่า คณะกรรมการทรัพยากรน้ำแห่งชาติได้เห็นชอบแนวทางย้ายแหล่งผลิตน้ำดิบไปยังแม่น้ำลาว โดยมอบหมายให้การประปาส่วนภูมิภาคดำเนินโครงการสถานีผลิตน้ำแม่ลาวแห่งใหม่ กำหนดเริ่มก่อสร้างในปี 2570 และคาดว่าจะแล้วเสร็จในปี 2572

โครงการจะรองรับการให้บริการในพื้นที่อำเภอเมืองเชียงราย อำเภอเวียงชัย และอำเภอแม่ลาว ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีทั้งชุมชนเมือง หน่วยงานราชการ สถานศึกษา ธุรกิจบริการ และพื้นที่เศรษฐกิจที่มีแนวโน้มขยายตัว การเพิ่มกำลังผลิตและสร้างแหล่งน้ำดิบที่มีเสถียรภาพจึงไม่ได้ตอบโจทย์เฉพาะสถานการณ์มลพิษ แต่รวมถึงความต้องการใช้น้ำในอีกหลายปีข้างหน้า

ข้อมูลก่อนหน้านี้ของการประปาส่วนภูมิภาคระบุว่า แผนเปลี่ยนมาใช้น้ำจากโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาแม่ลาวมีกรอบเงินลงทุนเบื้องต้นประมาณ 1,000 ล้านบาท โดยต้องก่อสร้างทั้งระบบรับน้ำดิบ สถานีผลิต ระบบสูบส่ง และโครงข่ายที่สามารถส่งน้ำประปากลับมายังตัวเมืองเชียงรายได้ ส่วนโครงการแก้ปัญหาน้ำดิบของพื้นที่แม่สายใช้แนวทางแยกต่างหาก ด้วยการสร้างสถานีผลิตน้ำจากแม่น้ำโขงที่อำเภอเชียงแสน

ความแตกต่างของสองโครงการสะท้อนว่าปัญหาคุณภาพน้ำในเชียงรายไม่สามารถแก้ด้วยสถานีเพียงแห่งเดียว พื้นที่เมืองเชียงรายพึ่งพาแม่น้ำกก ขณะที่แม่สายและพื้นที่ใกล้เคียงเคยพึ่งพาแม่น้ำสายและแม่น้ำรวก รัฐจึงต้องออกแบบระบบตามภูมิศาสตร์และโครงข่ายประปาของแต่ละพื้นที่

ฝายแม่ลาวต้องรองรับทั้งประปา เกษตร และระบบนิเวศ

การเลือกแม่น้ำลาวเป็นแหล่งน้ำดิบใหม่ไม่ได้หมายความว่าจะสามารถสูบน้ำไปใช้ได้โดยไม่มีข้อจำกัด เพราะน้ำในพื้นที่ยังต้องหล่อเลี้ยงภาคเกษตร ชุมชน และระบบนิเวศเดิม กรมชลประทานจึงได้รับมอบหมายให้เพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการน้ำบริเวณฝายแม่ลาว เพื่อให้สามารถแบ่งสรรน้ำได้เพียงพอต่อความต้องการหลายด้าน

ระหว่างการลงพื้นที่ กรมชลประทานได้รายงานแผนบริหารจัดการน้ำของฝายแม่ลาว ซึ่งมีเป้าหมายสร้างความมั่นใจว่าประชาชนและภาคเกษตรจะมีน้ำเพียงพอตลอดปี รวมทั้งรองรับกิจกรรมทางเศรษฐกิจ สังคม และการรักษาระบบนิเวศ

หัวใจของการบริหารน้ำจึงอยู่ที่การคำนวณปริมาณน้ำต้นทุนให้สอดคล้องกับความต้องการจริง โดยเฉพาะในฤดูแล้ง หากสถานีผลิตน้ำแห่งใหม่มีกำลังผลิตระดับหลายพันลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง หน่วยงานต้องพิจารณาทั้งปริมาณน้ำขั้นต่ำในลำน้ำ ความต้องการของพื้นที่เพาะปลูก ปริมาณน้ำสำรอง และผลกระทบต่อประชาชนที่อยู่ปลายน้ำ

การสร้างสถานีเพียงอย่างเดียวจึงไม่เพียงพอ หากไม่มีระบบวางแผนจัดสรรน้ำที่แม่นยำ รวมถึงข้อมูลฝน ระดับน้ำ และความต้องการใช้น้ำแบบทันเวลา โครงการนี้จึงเป็นงานร่วมกันระหว่างการประปาส่วนภูมิภาค กรมชลประทาน สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ จังหวัดเชียงราย และหน่วยงานสิ่งแวดล้อม มากกว่าการเป็นภารกิจของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง

กรมควบคุมมลพิษต้องตรวจแม่น้ำลาวต่อเนื่อง ไม่ให้ย้ายความเสี่ยงจากจุดหนึ่งไปอีกจุดหนึ่ง

แม่น้ำลาวถูกเลือกเพราะมีความเหมาะสมในฐานะแหล่งน้ำดิบทางเลือก แต่รัฐบาลยังมอบหมายให้กรมควบคุมมลพิษติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง เพื่อยืนยันว่าแหล่งน้ำใหม่มีความปลอดภัยและเหมาะสมต่อการใช้ผลิตน้ำประปาในระยะยาว

มาตรการนี้มีความสำคัญ เพราะการย้ายจุดรับน้ำไม่ควรเป็นเพียงการหลีกหนีปัญหาจากแม่น้ำกก แต่ต้องมีข้อมูลรับรองว่าแม่น้ำลาวสามารถรองรับระบบผลิตน้ำได้ทั้งในด้านปริมาณและคุณภาพ รวมถึงต้องมีระบบเตือนภัยเมื่อพบค่าผิดปกติ

สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติกำลังประสานกับกรมควบคุมมลพิษเพื่อพัฒนาระบบฐานข้อมูลและแดชบอร์ดคุณภาพน้ำระดับประเทศ โดยเริ่มจากการรวบรวมข้อมูลให้อยู่ในระบบกลาง เพื่อให้หน่วยงานสามารถวิเคราะห์และใช้ข้อมูลร่วมกันได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

หากระบบดังกล่าวเชื่อมโยงข้อมูลจากจุดตรวจในแม่น้ำกก แม่น้ำลาว และสถานีผลิตน้ำได้ครบถ้วน ประชาชนจะสามารถติดตามสถานการณ์จากข้อมูลชุดเดียวกัน ลดความสับสนจากผลตรวจที่เผยแพร่ต่างช่วงเวลาและใช้วิธีวิเคราะห์ต่างกัน

โครงการใหม่ช่วยลดความเสี่ยง แต่ยังต้องดูแลระบบแม่น้ำกกควบคู่กัน

แม้รัฐบาลจะเดินหน้าใช้แม่น้ำลาวเป็นแหล่งน้ำดิบใหม่ การแก้ปัญหาในแม่น้ำกกยังไม่ควรถูกลดความสำคัญ เพราะแม่น้ำกกไม่ได้มีบทบาทเฉพาะการผลิตน้ำประปา แต่ยังเชื่อมโยงกับการเกษตร การประมง การท่องเที่ยว วิถีชีวิต และระบบนิเวศตลอดลำน้ำ

การย้ายแหล่งน้ำดิบอาจช่วยลดความเสี่ยงต่อระบบประปา แต่ไม่สามารถทดแทนการติดตามแหล่งกำเนิดมลพิษ การตรวจน้ำและตะกอนดิน หรือการประสานประเทศต้นน้ำได้ หากแม่น้ำกกยังมีความเสี่ยง ประชาชนที่ใช้ประโยชน์จากแม่น้ำในด้านอื่นก็ยังต้องเผชิญผลกระทบอยู่

ดังนั้น แผนสถานีผลิตน้ำแม่ลาวควรถูกมองเป็นหนึ่งในมาตรการสร้างความมั่นคงด้านน้ำ ไม่ใช่บทสรุปทั้งหมดของปัญหามลพิษข้ามพรมแดน รัฐบาลยังจำเป็นต้องดำเนินการทั้งด้านการเฝ้าระวัง การบำบัด การสื่อสารความเสี่ยง และการเจรจาระหว่างประเทศอย่างต่อเนื่อง

การสื่อสารต้องชัด เพื่อไม่ให้ความกังวลนำหน้าข้อเท็จจริง

นายทรงศักดิ์กำชับให้จังหวัดเชียงรายและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเร่งประชาสัมพันธ์ข้อมูลเกี่ยวกับสถานการณ์คุณภาพน้ำ แนวทางเฝ้าระวัง และการปฏิบัติตนที่เหมาะสมแก่ประชาชน โดยมีสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติทำหน้าที่บูรณาการและติดตามการดำเนินงาน

การสื่อสารเป็นอีกส่วนหนึ่งที่มีความสำคัญไม่แพ้การก่อสร้าง เพราะข้อมูลเรื่องโลหะหนักและสารปนเปื้อนเกี่ยวข้องโดยตรงกับสุขภาพ ความกลัวสามารถแพร่กระจายได้รวดเร็วกว่าผลตรวจจากห้องปฏิบัติการ หากหน่วยงานแจ้งข้อมูลไม่พร้อมกัน ประชาชนอาจสับสนระหว่างผลตรวจน้ำผิวดิน น้ำดิบ และน้ำประปาที่ผ่านการผลิตแล้ว

ข้อมูลที่ควรสื่อสารอย่างต่อเนื่องจึงควรครอบคลุมทั้งจุดเก็บตัวอย่าง วันที่ตรวจ วิธีตรวจ ค่าที่พบ มาตรฐานที่ใช้เปรียบเทียบ และข้อแนะนำในการใช้น้ำ การระบุเพียงว่าพบหรือไม่พบสารปนเปื้อนอาจไม่เพียงพอต่อการตัดสินใจของประชาชน

ในช่วงที่สถานีใหม่ยังไม่ก่อสร้างเสร็จ การประปาส่วนภูมิภาคยังต้องใช้ระบบปัจจุบันควบคู่กับมาตรการตรวจสอบเข้มงวด หน่วยงานยืนยันว่าได้เพิ่มความถี่ในการตรวจคุณภาพน้ำและใช้กระบวนการผลิตหลายขั้นเพื่อให้ประปาที่ส่งถึงผู้ใช้อยู่ในมาตรฐาน

ปี 2572 คือเป้าหมายปลายทาง แต่ความเชื่อมั่นต้องเริ่มสร้างตั้งแต่วันนี้

ระยะเวลาจากปี 2569 ถึงปี 2572 หมายความว่าประชาชนยังต้องรออีกหลายปีกว่าสถานีผลิตน้ำแม่ลาวแห่งใหม่จะแล้วเสร็จตามกรอบที่รัฐบาลวางไว้ ช่วงเวลาระหว่างนี้จึงเป็นบททดสอบของหน่วยงานรัฐว่าจะสามารถควบคุมคุณภาพน้ำ สื่อสารข้อมูล และผลักดันโครงการให้เดินตามแผนได้เพียงใด

โครงการขนาดใหญ่มีความเสี่ยงตั้งแต่การจัดสรรงบประมาณ การออกแบบ การจัดหาที่ดิน การก่อสร้างระบบสูบส่ง ไปจนถึงการเชื่อมต่อโครงข่ายเดิม หากขั้นตอนใดล่าช้า กำหนดแล้วเสร็จอาจขยับออกไป ขณะที่ความต้องการใช้น้ำของเมืองยังเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง

สิ่งที่ประชาชนต้องติดตามจึงไม่ใช่เพียงวันเริ่มก่อสร้าง แต่รวมถึงวงเงินที่ได้รับจริง ผลการศึกษาความเหมาะสม ผลกระทบต่อผู้ใช้น้ำเดิม ความก้าวหน้ารายปี และผลตรวจคุณภาพแม่น้ำลาวก่อนนำเข้าสู่ระบบ

การลงพื้นที่ของรองนายกรัฐมนตรีที่ฝายแม่ลาวทำให้ภาพของแผนระยะยาวเริ่มชัดเจนขึ้น จากเดิมที่ประชาชนรับรู้เพียงแนวคิดย้ายแหล่งน้ำ วันนี้โครงการมีกรอบเริ่มก่อสร้างในปี 2570 และเป้าหมายแล้วเสร็จในปี 2572 พร้อมกำหนดหน่วยงานรับผิดชอบในแต่ละด้าน

หากดำเนินการได้ตามแผน สถานีผลิตน้ำแม่ลาวจะช่วยลดการพึ่งพาแม่น้ำกกเพียงแหล่งเดียว เพิ่มความยืดหยุ่นให้ระบบประปา และรองรับการขยายตัวของเมืองเชียงรายในระยะยาว แต่ความสำเร็จที่แท้จริงจะไม่ได้วัดจากการสร้างสถานีเสร็จเพียงอย่างเดียว หากต้องวัดจากวันที่ประชาชนเปิดก๊อกน้ำโดยมีข้อมูลรองรับและเชื่อมั่นได้ว่า น้ำทุกหยดได้รับการตรวจสอบอย่างรอบคอบตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง

เครดิตภาพและข้อมูลจาก :