เชียงราย,26 มีนาคม 2569 – ขยับแผนก่อนเทศกาลใหญ่ เมื่อเชียงรายไม่ต้องการให้ความสุขต้องแลกด้วยความสูญเสีย ก่อนที่เทศกาลสงกรานต์จะมาถึง ถนนสายหลักและถนนชุมชนของเชียงรายกำลังเข้าสู่ช่วงเวลาที่ทุกภาคส่วนจับตาเป็นพิเศษ เพราะทุกปี ช่วงวันหยุดยาวไม่ได้มีเพียงบรรยากาศการเดินทางกลับบ้าน การท่องเที่ยว และการเฉลิมฉลองเท่านั้น แต่ยังเป็นช่วงที่อุบัติเหตุทางถนนเพิ่มความเสี่ยงอย่างมีนัยสำคัญ จังหวัดเชียงรายจึงเปิดเกมก่อนเทศกาล ด้วยการประชุมคณะกรรมการศูนย์อำนวยการความปลอดภัยทางถนนจังหวัดเชียงราย ครั้งที่ 1 ประจำปี 2569 เมื่อวันที่ 25 มีนาคม 2569 ที่ห้องประชุมธรรมลังกา ศาลากลางจังหวัดเชียงราย โดยมีนายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย เป็นประธาน พร้อมหน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมกำหนดแนวทางรับมืออย่างเป็นระบบ
สาระสำคัญของการประชุมครั้งนี้อยู่ที่การเตรียมมาตรการป้องกันและลดอุบัติเหตุทางถนนช่วงสงกรานต์ 2569 ภายใต้หัวข้อรณรงค์ “ขับขี่ปลอดภัย ลดความเร็ว ลดอุบัติเหตุ” ซึ่งไม่ใช่เพียงถ้อยคำสำหรับป้ายประชาสัมพันธ์ แต่ถูกแปลงเป็นเป้าหมายเชิงตัวเลขและแผนปฏิบัติการที่ชัดเจน จังหวัดตั้งเป้าลดจำนวนครั้งการเกิดอุบัติเหตุ ผู้บาดเจ็บที่ต้องนอนรักษาในโรงพยาบาล และผู้เสียชีวิตลงไม่น้อยกว่าร้อยละ 5 เมื่อเทียบกับค่าเฉลี่ย 3 ปีย้อนหลัง พร้อมกำหนดกรอบเป้าหมายผู้เสียชีวิตปีนี้ไว้ไม่เกิน 11 ราย
บทเรียนจากสงกรานต์ปีก่อน กลายเป็นฐานคิดของแผนปีนี้
สิ่งที่ทำให้แผนปี 2569 มีน้ำหนักมากขึ้น คือการเริ่มต้นจากการอ่านบทเรียนของปี 2568 อย่างจริงจัง ไม่ใช่เพียงดูยอดรวมแล้วผ่านไป จากข้อมูลที่จังหวัดหยิบเข้าสู่ที่ประชุม พบว่าอุบัติเหตุช่วงสงกรานต์ปี 2568 ของเชียงรายเกิดขึ้น 47 ครั้ง มีผู้บาดเจ็บที่ต้องรับไว้รักษา 44 ราย และมีผู้เสียชีวิต 10 ราย โดยสาเหตุหลักยังคงวนอยู่กับปัจจัยเสี่ยงเดิมที่สังคมไทยรู้จักดีแต่ยังแก้ไม่ขาด ได้แก่ การขับรถเร็วเกินกว่ากฎหมายกำหนด และการดื่มแล้วขับ ขณะที่ยานพาหนะที่เกี่ยวข้องกับอุบัติเหตุส่วนใหญ่เป็นรถจักรยานยนต์ คิดเป็นร้อยละ 83.10 ของเหตุทั้งหมดตามที่จังหวัดนำเสนอในการประชุมครั้งนี้
ตัวเลขชุดนี้สะท้อนความจริงที่น่าคิดอย่างยิ่ง เพราะแม้การรณรงค์เรื่องหมวกนิรภัย การดื่มไม่ขับ และการลดความเร็วจะมีอยู่ต่อเนื่องในทุกปี แต่พฤติกรรมเสี่ยงยังคงเกิดซ้ำ โดยเฉพาะในพื้นที่ที่ประชาชนคุ้นชินกับเส้นทางจนเกิดความประมาท การที่รถจักรยานยนต์ยังเป็นพาหนะหลักในอุบัติเหตุ แปลว่ามาตรการใดก็ตามที่ไม่ลงไปถึงระดับชุมชนและครัวเรือน จะยากต่อการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมอย่างแท้จริง และนี่เองคือเหตุผลที่ปีนี้เชียงรายเลือกใช้ทั้งมาตรการเชิงกฎหมายและมาตรการทางสังคมควบคู่กัน
สองช่วงปฏิบัติการที่ออกแบบไว้ล่วงหน้า เพื่อไม่ให้การรณรงค์เป็นเพียงพิธีกรรมประจำปี
แผนของเชียงรายในปี 2569 แบ่งออกเป็น 2 ช่วงอย่างชัดเจน ช่วงแรกคือช่วงรณรงค์ ระหว่างวันที่ 1 มีนาคม ถึง 2 เมษายน 2569 เพื่อสร้างการรับรู้ ปลุกวินัยจราจร และเตรียมความพร้อมของหน่วยงานกับชุมชน ส่วนช่วงที่สองคือช่วงดำเนินการ ระหว่างวันที่ 3 ถึง 23 เมษายน 2569 ซึ่งจะเข้าสู่การปฏิบัติจริงในพื้นที่อย่างเข้มข้นมากขึ้น โดยเฉพาะในช่วงวันเดินทางหนาแน่นและช่วงเล่นน้ำสงกรานต์ที่ความเสี่ยงมักพุ่งสูง
นอกจากกรอบเวลาของจังหวัดแล้ว แนวทางรณรงค์ในภาพรวมของสงกรานต์ 2569 ที่เผยแพร่ผ่านสื่อภาครัฐยังชี้ถึงการควบคุมเข้มในช่วง 10 ถึง 16 เมษายน 2569 พร้อมเน้นการกวดขันความผิดสำคัญด้านจราจร ซึ่งสอดคล้องกับทิศทางที่เชียงรายกำลังขับเคลื่อนในระดับพื้นที่ การวางแผนแบบมีชั้นเชิงเช่นนี้ทำให้การรณรงค์ไม่ถูกจำกัดอยู่แค่วันแถลงข่าว แต่เชื่อมต่อไปสู่การปฏิบัติจริงตลอดช่วงเสี่ยง
ยุทธศาสตร์ 4 ด้าน ถูกยกขึ้นเป็นแกนกลางของการป้องกันระยะยาว
อีกประเด็นสำคัญจากการประชุม คือการพิจารณาร่างแผนปฏิบัติการความปลอดภัยทางถนน พ.ศ. 2569 ซึ่งจังหวัดเชียงรายวางไว้ภายใต้ยุทธศาสตร์ 4 ด้าน ได้แก่ การลดการเสียชีวิตและบาดเจ็บสาหัสในกลุ่มเด็กและเยาวชน การยกระดับมาตรฐานยานพาหนะ โดยเฉพาะรถรับส่งนักเรียน การพัฒนาสภาพแวดล้อมถนนให้ปลอดภัย และการพัฒนารากฐานการทำงานร่วมกันระหว่าง ศปถ. จังหวัด อำเภอ และท้องถิ่น
หากพิจารณาให้ลึกลงไป ยุทธศาสตร์ทั้ง 4 ด้านนี้สะท้อนว่าจังหวัดไม่ได้มองอุบัติเหตุเป็นเพียงเรื่องเฉพาะหน้าในช่วงเทศกาลเท่านั้น แต่กำลังพยายามแก้ปัญหาแบบปักหลักระยะยาว เด็กและเยาวชนถูกยกขึ้นมาเป็นกลุ่มสำคัญเพราะเป็นวัยที่เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงจากรถจักรยานยนต์อย่างมีนัย ส่วนมาตรฐานยานพาหนะและสภาพแวดล้อมถนนเป็นการขยับจากการโทษเฉพาะคนขับ ไปสู่การยอมรับว่าระบบถนน ยานพาหนะ และการกำกับดูแล ล้วนมีส่วนร่วมต่อความปลอดภัยเช่นกัน
ภาครัฐต้องเป็นต้นแบบ เมื่อเขตส่วนราชการถูกกำหนดให้เป็นพื้นที่ควบคุมวินัยจราจร
ในที่ประชุม จังหวัดเชียงรายยังออกมาตรการองค์กรให้พื้นที่ส่วนราชการและรัฐวิสาหกิจเป็นเขตควบคุมวินัยจราจร โดยกำหนดให้มีการสวมหมวกนิรภัย 100 เปอร์เซ็นต์ และต้องมีประกันภัยภาคบังคับครบถ้วน เพื่อให้ภาครัฐทำตัวเป็นต้นแบบก่อนจะขอความร่วมมือจากประชาชน
สาระของมาตรการนี้อยู่ที่การส่งสัญญาณว่า วินัยจราจรไม่ควรถูกผลักเป็นภาระของประชาชนฝ่ายเดียว หากเจ้าหน้าที่รัฐยังไม่สามารถปฏิบัติตามมาตรฐานพื้นฐานได้ การรณรงค์ต่อสาธารณะย่อมขาดพลังและขาดความชอบธรรม การกำหนดให้หน่วยงานรัฐทำให้เห็นจริงในพื้นที่ทำงาน จึงเป็นทั้งมาตรการเชิงปฏิบัติและมาตรการเชิงสัญลักษณ์ที่สำคัญ เพราะช่วยขยับเรื่องความปลอดภัยจากคำสั่งบนกระดาษ ไปสู่พฤติกรรมประจำวันที่ตรวจสอบได้
ด่านชุมชนและด่านครอบครัว ถูกใช้เป็นเกราะชั้นในก่อนความเสี่ยงไหลสู่ถนนสายหลัก
จุดเด่นอีกอย่างของแนวทางเชียงรายปีนี้ คือการเน้นมาตรการเชิงรุกในระดับพื้นที่ ผ่านกลไกด่านชุมชนและด่านครอบครัว เพื่อป้องปรามผู้มีพฤติกรรมเสี่ยงในหมู่บ้านก่อนออกสู่ถนนสายหลัก กลไกเช่นนี้มีความหมายมากสำหรับเชียงรายที่มีโครงสร้างชุมชนเข้มแข็ง และมีทั้งพื้นที่เมือง พื้นที่ชนบท และเส้นทางเชื่อมภูเขาที่ต้องอาศัยความร่วมมือในระดับท้องถิ่นสูง
ด่านครอบครัวทำหน้าที่เสมือนปราการด่านแรกของสังคม เมื่อสมาชิกในบ้านช่วยกันสังเกต ตักเตือน หรือแม้แต่หยุดยั้งคนใกล้ตัวไม่ให้ออกไปขับรถในสภาพมึนเมา ขณะที่ด่านชุมชนช่วยคัดกรองและป้องปรามในระดับหมู่บ้าน โดยอาศัยกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน อาสาสมัคร และเครือข่ายภาคประชาชนเป็นตัวเชื่อม วิธีคิดแบบนี้ชี้ให้เห็นว่าเชียงรายพยายามแก้ปัญหาอุบัติเหตุจากต้นทาง ไม่รอให้เหตุเกิดแล้วค่อยรับมือที่ปลายทางเพียงอย่างเดียว
เยาวชนต่ำกว่า 20 ปี หากดื่มแล้วขับ จังหวัดประกาศขยายผลถึงผู้ขายและผู้ปกครอง
หนึ่งในมาตรการที่เข้มข้นที่สุดจากการประชุมครั้งนี้ คือแนวทางขยายผลดำเนินคดีหากพบเยาวชนอายุต่ำกว่า 20 ปี ดื่มแล้วขับ โดยจะสืบสวนไปถึงผู้จำหน่ายสุราและผู้ปกครอง ตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองเด็กและการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
ในทางกฎหมาย กระทรวงยุติธรรมเผยแพร่ข้อมูลว่า ความผิดฐานเมาแล้วขับตามพระราชบัญญัติจราจรทางบกมีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับตั้งแต่ 5,000 ถึง 20,000 บาทในกรณีครั้งแรก และหากกระทำผิดซ้ำภายใน 2 ปี โทษจะเพิ่มเป็นจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับตั้งแต่ 50,000 ถึง 100,000 บาท พร้อมมาตรการเกี่ยวกับใบอนุญาตขับรถ ขณะเดียวกัน พระราชบัญญัติควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์กำหนดห้ามขายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ให้บุคคลอายุต่ำกว่า 20 ปี และบุคคลที่มีอาการมึนเมา ส่วนกฎหมายคุ้มครองเด็กกำหนดหน้าที่ของผู้ปกครองในการไม่ปล่อยปละละเลยให้เด็กประพฤติตนไม่สมควรหรืออยู่ในสภาพเสี่ยงต่อความเสียหาย
ความเข้มของมาตรการนี้จึงไม่ได้หยุดอยู่แค่ตัวผู้ขับขี่ แต่ขยายไปยังห่วงโซ่ของความรับผิดชอบทั้งหมด ตั้งแต่ผู้ขาย ผู้ปกครอง ไปจนถึงชุมชนรอบตัว ซึ่งเป็นแนวทางที่สะท้อนว่าจังหวัดกำลังขยับจากการลงโทษรายบุคคล ไปสู่การจัดการความเสี่ยงแบบร่วมรับผิดชอบ
ระบบแพทย์ฉุกเฉินและข้อมูลเฝ้าระวัง คือด่านสำคัญหลังเกิดเหตุ
แม้การป้องกันจะเป็นเป้าหมายหลัก แต่ทุกฝ่ายยอมรับว่าหากเกิดเหตุขึ้นจริง ความเร็วในการช่วยชีวิตคือเส้นแบ่งระหว่างการรอดและการสูญเสีย ข้อมูลจากระบบ PHER Plus ของกระทรวงสาธารณสุขถูกใช้เป็นหนึ่งในฐานข้อมูลด้านการเฝ้าระวังผู้บาดเจ็บและเสียชีวิตจากอุบัติเหตุ เพื่อประเมินลักษณะการบาดเจ็บและแนวโน้มการเสียชีวิต ณ จุดเกิดเหตุ
การมีข้อมูลเช่นนี้ช่วยให้หน่วยงานด้านสาธารณสุขและกู้ชีพวางตำแหน่งหน่วยตอบสนองฉุกเฉินได้แม่นยำขึ้น โดยเฉพาะในพื้นที่เสี่ยงของจังหวัดที่มีทั้งทางหลวง ถนนชุมชน และเส้นทางภูเขา การลดผู้เสียชีวิตจึงไม่ได้อาศัยเพียงการตั้งด่านหรือการจับกุม แต่รวมถึงความพร้อมของระบบแพทย์ฉุกเฉิน โรงพยาบาล และหน่วยกู้ภัยที่ต้องทำงานสอดประสานกันทุกนาทีในช่วงเทศกาล
เป้าหมายลดความสูญเสียไม่น้อยกว่าร้อยละ 5 ไม่ใช่ตัวเลขเล็ก หากเทียบกับชีวิตจริงที่อยู่เบื้องหลัง
เมื่อมองเผิน ๆ เป้าหมายลดความสูญเสียไม่น้อยกว่าร้อยละ 5 อาจดูเป็นตัวเลขไม่มากนัก แต่หากแปลงเป็นชีวิตของผู้คน มันหมายถึงการลดจำนวนครอบครัวที่ต้องสูญเสียคนรัก ลดจำนวนผู้บาดเจ็บที่ต้องนอนโรงพยาบาล และลดจำนวนอุบัติเหตุที่เปลี่ยนวันหยุดแห่งความสุขให้กลายเป็นบาดแผลของทั้งบ้าน ในบริบทของเชียงรายซึ่งปีที่แล้วมีผู้เสียชีวิต 10 ราย และผู้บาดเจ็บต้องรับไว้รักษา 44 ราย เป้าหมายดังกล่าวจึงไม่ใช่เพียงตัวชี้วัดทางราชการ แต่เป็นเส้นแบ่งของความสูญเสียที่จับต้องได้จริง
ยิ่งไปกว่านั้น เชียงรายยังเป็นจังหวัดท่องเที่ยวและเป็นประตูเชื่อมต่อภูมิภาค ความปลอดภัยทางถนนจึงสัมพันธ์โดยตรงกับความเชื่อมั่นของผู้มาเยือน ภาพของจังหวัดที่จัดการเทศกาลใหญ่ได้อย่างปลอดภัย จะสะท้อนกลับไปยังเศรษฐกิจท้องถิ่น การเดินทาง การค้าชายแดน และภาพลักษณ์โดยรวมของจังหวัดด้วย
โจทย์ใหญ่ไม่ใช่แค่ตั้งด่านให้มาก แต่ทำอย่างไรให้พฤติกรรมเสี่ยงลดลงจริง
ท้ายที่สุด ความสำเร็จของเชียงรายในสงกรานต์ 2569 จะไม่ได้วัดจากจำนวนป้ายรณรงค์หรือจำนวนคำสั่งที่ออกมาเท่านั้น แต่จะวัดจากการที่พฤติกรรมเสี่ยงลดลงจริงบนถนนจริงในชุมชนจริง หากการสวมหมวกนิรภัยกลายเป็นเรื่องปกติ หากการดื่มไม่ขับถูกทำให้เป็นบรรทัดฐานทางสังคม และหากคนในครอบครัวกล้าหยุดคนใกล้ตัวก่อนออกจากบ้าน แผนที่วางไว้ก็จะเริ่มส่งผลเกินกว่าตัวเลขในรายงาน
การประชุมของ ศปถ. จังหวัดเชียงราย เมื่อวันที่ 25 มีนาคม 2569 จึงเป็นมากกว่าการเตรียมรับเทศกาลหนึ่งครั้ง แต่มันคือการประกาศว่าเชียงรายกำลังพยายามเปลี่ยนเรื่องอุบัติเหตุจาก “ความเสี่ยงที่เคยชิน” ให้กลายเป็น “ความสูญเสียที่ป้องกันได้” และในช่วงเวลาที่ผู้คนกำลังเตรียมเดินทางกลับบ้านหรือออกท่องเที่ยว ความเข้มข้นของมาตรการครั้งนี้อาจเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้หลายครอบครัวได้กลับมาพบกันอย่างปลอดภัยหลังเทศกาลสิ้นสุดลง
สถิติสำคัญที่ต้องจับตา
เชียงรายใช้ข้อมูลสงกรานต์ปี 2568 เป็นฐานวิเคราะห์ โดยพบอุบัติเหตุ 47 ครั้ง ผู้บาดเจ็บที่ต้องรับไว้รักษา 44 ราย และผู้เสียชีวิต 10 ราย ขณะที่รถจักรยานยนต์เกี่ยวข้องกับอุบัติเหตุร้อยละ 83.10 ของเหตุทั้งหมด
แผนสงกรานต์ปี 2569 ของจังหวัดกำหนดช่วงรณรงค์ระหว่าง 1 มีนาคม ถึง 2 เมษายน 2569 และช่วงดำเนินการระหว่าง 3 ถึง 23 เมษายน 2569 โดยตั้งเป้าลดจำนวนครั้งการเกิดอุบัติเหตุ ผู้บาดเจ็บ และผู้เสียชีวิตลงไม่น้อยกว่าร้อยละ 5 พร้อมกำหนดเป้าหมายผู้เสียชีวิตไม่เกิน 11 ราย
เครดิตภาพและข้อมูลจาก :
