เชียงราย, 5 กุมภาพันธ์ 2569 – ท่ามกลางห้วงอารมณ์โศกอาลัยที่ปกคลุมไปทั่วประเทศ เสียงระฆังแห่งความทรงจำดังขึ้นอีกครั้งในเมืองเหนือ เมื่อจังหวัดเชียงรายเร่งขับเคลื่อนการเตรียมความพร้อมเพื่อให้ประชาชนได้ร่วมพิธีถวายดอกไม้จันทน์ในส่วนภูมิภาคอย่างสมพระเกียรติ ในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง โดยที่ประชุมระดับจังหวัดมีแนวโน้มเลือกพื้นที่สนามบินเก่า ฝูงบิน 416 กองทัพอากาศ เป็นจุดตั้งพระเมรุมาศจำลองของจังหวัดและของอำเภอเมือง ด้วยเหตุผลด้านศักยภาพพื้นที่ การบริหารจราจร และความปลอดภัย ตลอดจนความเป็นสถานที่เชิงสัญลักษณ์ที่ผูกโยงกับประวัติศาสตร์ของเชียงราย
ภาพรวมของการขับเคลื่อนครั้งนี้เกิดขึ้นภายใต้แนวทางส่วนกลางของกระทรวงมหาดไทย ซึ่งได้รับมอบหมายให้เป็นหน่วยงานหลักในการจัดพิธีถวายดอกไม้จันทน์ของประชาชนในส่วนภูมิภาคทั่วประเทศ พร้อมกำชับให้ทุกจังหวัดแต่งตั้งคณะกรรมการอำนวยการ และแบ่งงานเป็นคณะทำงานด้านพิธีการ ด้านสถานที่ ด้านความปลอดภัยและจราจร รวมถึงด้านประชาสัมพันธ์ เพื่อให้การดำเนินงานเป็นระบบและเป็นมาตรฐานเดียวกันทั้งประเทศ ตามข้อมูลที่เผยแพร่เมื่อวันที่ 31 มกราคม 2569 โดยปลัดกระทรวงมหาดไทย นายอรรษิษฐ์ สัมพันธรัตน์ ที่ระบุถึงแนวทางการคัดเลือกสถานที่สำคัญของจังหวัดและอำเภอ เช่น วัดประจำจังหวัดหรือสถานที่ที่เป็นสัญลักษณ์ และสามารถรองรับประชาชนได้เพียงพอสำหรับการตั้งพระเมรุมาศจำลองและซุ้มถวายดอกไม้จันทน์ในพื้นที่ต่าง ๆ
เริ่มจากห้องประชุมศาลากลาง สู่การตัดสินใจที่ต้องคิดถึงคนทั้งจังหวัด
ตามข้อมูลที่จังหวัดเชียงรายสรุปจากการประชุมเตรียมงานเมื่อวันที่ 4 กุมภาพันธ์ 2569 ณ ห้องประชุมจอมกิตติ ศาลากลางจังหวัดเชียงราย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย นายชูชีพ พงษ์ไชย ได้หารือร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อพิจารณาสถานที่ตั้งพระเมรุมาศจำลองและซุ้มถวายดอกไม้จันทน์ของอำเภอเมือง พร้อมมอบหมายให้อำเภออื่น ๆ เร่งคัดเลือกพื้นที่ที่เหมาะสมในระดับอำเภอ และรวบรวมข้อมูลส่งส่วนกลางภายในกรอบเวลาที่กำหนด
สำหรับเชียงราย การเลือกสนามบินเก่า ฝูงบิน 416 ถูกมองว่าเป็นคำตอบที่เชื่อมได้ทั้งเหตุผลเชิงบริหารและความหมายทางสังคม เพราะเป็นพื้นที่โล่งกว้างใจกลางเมือง มีโครงข่ายคมนาคมเชื่อมต่อได้หลายทิศทาง และมีเงื่อนไขด้านความปลอดภัยที่สามารถวางมาตรการร่วมกับหน่วยงานด้านความมั่นคงได้ง่ายกว่าเมื่อเทียบกับพื้นที่แคบหรือแออัด
อย่างไรก็ดี ประเด็นสำคัญของการเลือกสถานที่ไม่ได้อยู่แค่เรื่องความสะดวก หากยังสะท้อนโจทย์ใหญ่ของเชียงรายในฐานะจังหวัดปลายแดนและเมืองพหุวัฒนธรรม การจัดพื้นที่ต้องรองรับผู้สูงอายุ ผู้พิการ กลุ่มชาติพันธุ์จากพื้นที่สูง นักเรียน นักศึกษา ตลอดจนประชาชนจาก 18 อำเภอที่อาจต้องเดินทางเข้ามาร่วมพิธีในช่วงเวลาเดียวกัน การจัดการจึงต้องละเอียดรอบคอบทั้งการจราจร การจัดแถว การบริการสาธารณสุข และการสื่อสารให้ประชาชนเข้าใจขั้นตอนอย่างถูกต้องและไม่สับสน
เมื่อกระทรวงมหาดไทยย้ำมาตรฐานเดียวกันทั้งประเทศ งานพื้นที่จึงต้องเดินคู่กับราชประเพณี
แนวทางส่วนกลางที่ปลัดกระทรวงมหาดไทยเผยแพร่วันที่ 31 มกราคม 2569 ได้สะท้อนสารสำคัญ 2 ชั้น ชั้นแรกคือการยืนยันบทบาทของมหาดไทยในการเป็นแกนกลางจัดพิธีถวายดอกไม้จันทน์ในส่วนภูมิภาค ชั้นที่สองคือการกำหนดกรอบปฏิบัติให้จังหวัดคัดเลือกสถานที่ที่เป็นสัญลักษณ์และรองรับประชาชนได้เพียงพอ พร้อมตั้งคณะทำงานหลายฝ่ายตามภารกิจ
กรอบดังกล่าวทำให้การเตรียมงานของเชียงรายต้องเดินบนเส้นบาง ๆ ระหว่างความยืดหยุ่นตามบริบทพื้นที่ กับความเคร่งครัดของพิธีการที่ยึดตามราชประเพณี การจัดสถานที่ต้องคำนึงถึงความเหมาะสมด้านทัศนียภาพ ความสงบเรียบร้อย ความเป็นระเบียบ การแต่งกายและกิริยามารยาท ตลอดจนการอธิบายขั้นตอนให้เข้าใจง่าย เพื่อให้ประชาชนทุกกลุ่มสามารถปฏิบัติได้ถูกต้อง
รอยต่อของความทรงจำ เมื่อสนามบินเก่าเคยเป็นพื้นที่พิธีการสำคัญในประวัติศาสตร์สมัยใหม่
การเลือกสนามบินเก่า ฝูงบิน 416 ยังชวนให้ย้อนมองบทเรียนจากอดีต ในเหตุการณ์พระราชพิธีสำคัญของชาติที่จัดพิธีถวายดอกไม้จันทน์ในส่วนภูมิภาคพร้อมกันทั่วประเทศ ซึ่งในปี 2560 สื่อหลายสำนักรายงานว่าหลายจังหวัดเลือกพื้นที่ขนาดใหญ่และเป็นจุดศูนย์กลางเมืองเพื่อรองรับประชาชนจำนวนมาก โดยเชียงรายมีการกล่าวถึงพื้นที่สนามบินเก่าเป็นหนึ่งในจุดตั้งพระเมรุมาศจำลองในช่วงเวลานั้นด้วย
บทเรียนสำคัญจากอดีตจึงไม่ใช่เพียงการเลือกพื้นที่ แต่รวมถึงการออกแบบการไหลของคนตั้งแต่ทางเข้า จุดคัดกรอง จุดพักคอย จุดถวายดอกไม้จันทน์ ไปจนถึงทางออก การจัดน้ำดื่ม ห้องสุขา จุดปฐมพยาบาล และการจัดรถรับส่งสำหรับผู้สูงอายุหรือผู้มีข้อจำกัดด้านการเคลื่อนไหว สิ่งเหล่านี้เป็นรายละเอียดที่ดูเล็ก แต่เป็นตัวชี้คุณภาพของการจัดงานที่ประชาชนสัมผัสได้จริง
ปมท้าทายของเชียงราย ความหลากหลายของผู้ร่วมพิธี และการสื่อสารที่ต้องเข้าถึงทุกคน
เชียงรายมีโครงสร้างประชากรที่มีความหลากหลาย ทั้งชุมชนเมือง ชุมชนชนบท กลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูง และชาวต่างชาติที่พำนักหรือท่องเที่ยวในจังหวัด การเตรียมงานจึงต้องตอบโจทย์มากกว่าการประกาศกำหนดการทั่วไป
ในเชิงปฏิบัติ การประชาสัมพันธ์ต้องทำให้ประชาชนเข้าใจตรงกันในประเด็นสำคัญ เช่น การแต่งกายสุภาพ การปฏิบัติตนในพิธี การเดินตามลำดับขั้น การป้องกันความแออัด และการดูแลความปลอดภัยในพื้นที่ หากการสื่อสารไม่ดีพอ ความตั้งใจที่จะให้ประชาชนได้ร่วมแสดงความอาลัยอย่างพร้อมเพรียง อาจกลายเป็นความสับสนที่กระทบต่อความสงบเรียบร้อยได้
โจทย์นี้ยิ่งชัดเมื่อพิจารณาการเดินทางของกลุ่มชาติพันธุ์จากพื้นที่สูงที่อาจต้องใช้เวลานานในการเข้ามายังจุดจัดพิธี และบางส่วนอาจไม่ถนัดภาษาไทยกลางหรือไม่คุ้นเคยขั้นตอนพิธีการระดับชาติ การจัดจุดให้ข้อมูลหลายภาษา หรือการมีอาสาสมัครช่วยแนะนำ จึงเป็นองค์ประกอบที่สอดคล้องกับสภาพจริงของเชียงรายอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
อยู่ที่การทำงานร่วมกันของทุกหน่วย และการเตรียมพร้อมเชิงระบบ
ทิศทางของกระทรวงมหาดไทยที่ให้จังหวัดตั้งคณะทำงานหลายฝ่าย เป็นภาพสะท้อนว่า พิธีถวายดอกไม้จันทน์ในส่วนภูมิภาคไม่ใช่งานของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง แต่เป็นงานระบบที่ต้องประสานกันตั้งแต่ผู้ว่าราชการจังหวัด อำเภอ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หน่วยงานสาธารณสุข ตำรวจ ทหาร หน่วยงานจราจร หน่วยงานการศึกษา ไปจนถึงภาคประชาสังคม
สำหรับเชียงราย การทำงานร่วมกันมีนัยสำคัญเป็นพิเศษ เพราะพื้นที่สนามบินเก่าเกี่ยวข้องกับหน่วยงานด้านความมั่นคงโดยตรง การวางมาตรการรักษาความปลอดภัยจึงต้องสมดุลกับการอำนวยความสะดวกประชาชน ให้เข้าถึงพิธีได้อย่างสงบและไม่เกิดความกังวล อีกด้านหนึ่ง การเตรียมฝ่ายสถานที่ต้องคำนึงถึงงานศิลปกรรมประกอบพิธีให้ถูกต้องตามแบบแผน และกลมกลืนกับอัตลักษณ์ล้านนา เพื่อให้พื้นที่พิธีการสะท้อนความงดงามของวัฒนธรรมท้องถิ่นภายใต้กรอบราชประเพณีเดียวกัน
ความหมายที่มากกว่าพิธีการ เมื่อพื้นที่กลางเมืองกลายเป็นพื้นที่ของความกตัญญู
สำหรับประชาชนทั่วไป คำว่า พระเมรุมาศจำลอง อาจถูกมองเป็นเพียงโครงสร้างพิธีการ แต่ในมุมของสังคม พื้นที่ดังกล่าวทำหน้าที่เป็น “ที่ยึดเหนี่ยวร่วม” ให้คนที่แตกต่างกันได้มาพบกันภายใต้ความรู้สึกเดียวกัน ความอาลัย และความสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ
โดยเฉพาะในจังหวัดที่มีความหลากหลายสูงอย่างเชียงราย การเปิดพื้นที่กลางเมืองให้ทุกคนเข้าถึงได้เท่าเทียม จึงมีความหมายเชิงสัญลักษณ์ว่า “ความโศกอาลัยครั้งนี้เป็นของทุกคน” ไม่ว่าผู้อยู่พื้นราบหรือบนดอย ไม่ว่าคนเกิดในจังหวัดหรือคนที่มาทำงานและตั้งรกรากใหม่ในเมืองแห่งนี้
งานใหญ่ที่วัดจากความสงบเรียบร้อย และการไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง
การเตรียมตั้งพระเมรุมาศจำลองและซุ้มถวายดอกไม้จันทน์ในจังหวัดเชียงราย กำลังเดินหน้าอยู่บนหลักคิดสองประการที่ต้องไปด้วยกัน คือความสมพระเกียรติ และการเข้าถึงของประชาชน หากเชียงรายทำให้พิธีการเป็นระเบียบ สงบ ปลอดภัย และไม่ทิ้งกลุ่มเปราะบางไว้ข้างหลัง งานครั้งนี้จะไม่เป็นเพียงเหตุการณ์ในปฏิทินราชการ แต่จะเป็นบทบันทึกทางสังคมว่า เมืองชายแดนที่มีความหลากหลายสามารถหลอมรวมเป็นหนึ่งได้ในวันที่หัวใจทั้งจังหวัดก้มลงพร้อมกัน
ในช่วงเวลาที่ประเทศกำลังประคองความรู้สึกของผู้คนให้ผ่านความสูญเสียไปอย่างสง่างาม รายละเอียดเล็ก ๆ เช่น ป้ายแนะนำที่ชัดเจน ทางลาดสำหรับรถเข็น จุดพักคอยผู้สูงอายุ การจัดรถรับส่ง และการสื่อสารหลายภาษา อาจกลายเป็นตัวแทนของคำว่า “สมพระเกียรติ” ในความหมายที่ประชาชนสัมผัสได้จริงที่สุด
เครดิตภาพและข้อมูลจาก :
