เทศบาลนครเชียงรายชูอารยสถาปัตย์ ปรับทางเท้าและรถ EV ดัน Tourism for All รับสังคมสูงวัย

Summary

เชียงรายเดินหน้า Friendly Design รับผู้เยี่ยมเยือนกว่า 3 ล้านคน ดันเมืองท่องเที่ยวเพื่อคนทั้งมวลไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง

เชียงราย,6 กรกฎาคม 2569 – ทางลาดเล็ก ๆ หน้าสำนักงาน ห้องน้ำที่รถเข็นเข้าได้ ทางเท้าที่ไม่มีสิ่งกีดขวาง หรือรถรับส่งพลังงานไฟฟ้าที่พาผู้สูงอายุและคนพิการไปยังจุดสำคัญในเมือง อาจดูเป็นรายละเอียดเล็กน้อยในสายตาคนทั่วไป แต่สำหรับคนที่เคยเดินทางด้วยรถเข็น ผู้สูงอายุที่เดินไม่คล่อง ผู้ปกครองที่พาเด็กเล็กออกจากบ้าน หรือนักท่องเที่ยวที่มีข้อจำกัดทางร่างกาย สิ่งเหล่านี้คือเส้นแบ่งระหว่างเมืองที่เข้าถึงได้กับเมืองที่ทำให้พวกเขาต้องหยุดอยู่หน้าประตู

เทศบาลนครเชียงรายเดินหน้าผลักดันแนวคิด อารยสถาปัตย์ หรือ Friendly Design เพื่อพัฒนาเมืองให้ประชาชนทุกกลุ่มสามารถเข้าถึงพื้นที่สาธารณะและบริการเมืองได้อย่างสะดวก ปลอดภัย และเท่าเทียม โดยวางเป้าหมายให้เชียงรายก้าวสู่การเป็น เมืองท่องเที่ยวเพื่อคนทั้งมวล หรือ Tourism for All ซึ่งไม่ใช่เพียงการปรับสิ่งปลูกสร้างให้สวยขึ้น แต่คือการปรับเมืองให้รองรับชีวิตจริงของผู้คนที่หลากหลายมากขึ้น

นายวันชัย จงสุทธานามณี นายกเทศมนตรีนครเชียงราย มอบหมายให้นางสาววรรณพัชร จินดาขัด รองนายกเทศมนตรีนครเชียงราย เข้าร่วมประชุมขับเคลื่อนนโยบายด้านอารยสถาปัตย์ โดยมีนายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย เป็นประธาน ร่วมกับเครือข่ายทูตอารยสถาปัตย์ภาคเหนือและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อกำหนดแนวทางยกระดับเชียงรายให้เป็นเมืองที่เป็นมิตรกับทุกคน

เชียงรายกำลังโตในฐานะเมืองท่องเที่ยวภาคเหนือ

ข้อมูลผู้เยี่ยมเยือน 17 จังหวัดภาคเหนือ ช่วงเดือนมกราคมถึงพฤษภาคม 2569 ระบุว่า เชียงรายมีผู้เยี่ยมเยือน 3,009,748 คน สูงเป็นอันดับ 2 ของภาคเหนือ รองจากเชียงใหม่ที่มีผู้เยี่ยมเยือน 5,279,149 คน ขณะที่จังหวัดอื่น เช่น พิษณุโลก เพชรบูรณ์ นครสวรรค์ และตาก มีจำนวนผู้เยี่ยมเยือนตามมาในลำดับถัดไป

ตัวเลขกว่า 3 ล้านคนในเวลาเพียง 5 เดือน บอกได้ชัดว่าเชียงรายไม่ใช่เมืองท่องเที่ยวรองในความหมายเดิมอีกต่อไป แต่เป็นจังหวัดปลายทางหลักของภาคเหนือที่รองรับทั้งนักท่องเที่ยวไทย นักท่องเที่ยวต่างชาติ ผู้สูงวัย ครอบครัว กลุ่มประชุมสัมมนา และผู้เดินทางข้ามแดนตามแนวเศรษฐกิจชายแดน

ข้อมูลที่อ้างอิงจากกองเศรษฐกิจการท่องเที่ยวและกีฬาเผยแพร่ผ่านสื่อสาธารณะยังสะท้อนแนวโน้มเดียวกันว่าเชียงรายอยู่ในกลุ่มจังหวัดภาคเหนือที่มีผู้เยี่ยมเยือนสูงสุดในช่วงต้นปี 2569

เมื่อเมืองรับคนจำนวนมากขึ้น คำถามจึงไม่ใช่เพียงจะดึงนักท่องเที่ยวมาเพิ่มอย่างไร แต่คือเมืองรองรับคนเหล่านี้ได้ดีแค่ไหน หากนักท่องเที่ยวสูงวัยเดินข้ามถนนลำบาก หากรถเข็นเข้าอาคารสาธารณะไม่ได้ หากห้องน้ำคนพิการมีแต่ป้ายแต่ใช้งานจริงไม่ได้ เมืองท่องเที่ยวที่มีศักยภาพก็อาจเสียโอกาสจากรายละเอียดที่ดูเล็กแต่กระทบประสบการณ์โดยตรง

Friendly Design ไม่ใช่เรื่องเฉพาะคนพิการ

ที่ผ่านมา หลายคนอาจเข้าใจว่าอารยสถาปัตย์เป็นเรื่องของคนพิการเท่านั้น แต่ในความจริง Friendly Design คือการออกแบบสิ่งแวดล้อมให้คนทุกวัยและทุกสภาพร่างกายใช้งานได้ใกล้เคียงกันมากที่สุด

ทางลาดไม่ได้ช่วยเฉพาะผู้ใช้รถเข็น แต่ช่วยผู้สูงอายุที่เข่าไม่ดี ผู้ปกครองที่เข็นรถเด็ก นักท่องเที่ยวที่ลากกระเป๋า และคนเจ็บชั่วคราวจากอุบัติเหตุ ห้องน้ำที่ออกแบบดีไม่ได้มีประโยชน์เฉพาะคนพิการ แต่ช่วยให้ผู้สูงวัยหรือผู้ที่มีข้อจำกัดในการทรงตัวใช้ชีวิตได้อย่างปลอดภัยขึ้น

เทศบาลนครเชียงรายระบุว่าได้ดำเนินมาตรการด้านอารยสถาปัตย์อย่างต่อเนื่อง เช่น จัดทำทางลาดสำหรับรถเข็น ปรับปรุงห้องน้ำสำหรับคนพิการตามมาตรฐาน จัดช่องบริการพิเศษสำหรับผู้พิการ ผู้สูงอายุ และผู้ที่ต้องการความช่วยเหลือ ปรับปรุงทางเดินเท้าและพื้นที่สาธารณะให้ปลอดภัย ลดสิ่งกีดขวาง จัดที่จอดรถสำหรับคนพิการในสถานที่ราชการและพื้นที่สาธารณะ รวมถึงให้บริการรถพลังงานไฟฟ้า EV Shuttle เพื่อเชื่อมโยงการเดินทางไปยังสถานที่สำคัญภายในเขตเทศบาล

มาตรการเหล่านี้หากทำต่อเนื่องและตรวจสอบได้ จะช่วยเปลี่ยนภาพเมืองจากเมืองที่ผู้คนต้องพยายามปรับตัวเข้าหาโครงสร้างเดิม ไปสู่เมืองที่โครงสร้างปรับตัวเพื่อรองรับคนหลากหลายกลุ่มมากขึ้น

เมืองที่เข้าถึงได้คือเศรษฐกิจท่องเที่ยวที่กว้างขึ้น

การพัฒนาเมืองให้เข้าถึงได้ไม่ใช่เพียงประเด็นสิทธิมนุษยชนหรือสวัสดิการ แต่เป็นโครงสร้างพื้นฐานทางเศรษฐกิจของเมืองท่องเที่ยว

นักท่องเที่ยวสูงวัยและครอบครัวที่มีผู้สูงอายุเป็นตลาดขนาดใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ โดยเฉพาะในช่วงที่ไทยกำลังก้าวสู่สังคมสูงวัย หากเมืองใดสามารถทำให้การเดินทางสะดวก ปลอดภัย และไม่สร้างความกังวล เมืองนั้นย่อมมีโอกาสรองรับนักท่องเที่ยวที่พักนานขึ้น ใช้จ่ายมากขึ้น และกลับมาเที่ยวซ้ำ

เชียงรายมีจุดแข็งจากธรรมชาติ วัฒนธรรม อาหาร ศิลปะ วัด พื้นที่ชายแดน และเส้นทางภูเขา แต่จุดแข็งเหล่านี้จะสร้างมูลค่าได้มากขึ้น หากนักท่องเที่ยวทุกกลุ่มสามารถเข้าถึงได้จริง เช่น ผู้สูงวัยสามารถขึ้นลงรถได้สะดวก คนพิการเข้าถึงจุดชมวิวหรือศูนย์บริการนักท่องเที่ยวได้ ครอบครัวที่มีเด็กเล็กสามารถเดินทางในเมืองโดยไม่ต้องกังวลเรื่องทางเท้า

แนวคิด Tourism for All จึงไม่ใช่การทำเพื่อกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง แต่เป็นการเพิ่มฐานผู้เดินทางและยกระดับคุณภาพประสบการณ์ของเมืองทั้งระบบ

นโยบายท่องเที่ยวคุณภาพต้องเริ่มจากความปลอดภัยและความเป็นธรรม

ทิศทางของเทศบาลนครเชียงรายสอดคล้องกับนโยบายระดับประเทศที่กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาระบุว่าจะมุ่งยกระดับการท่องเที่ยวเชิงคุณภาพมากกว่าการเพิ่มจำนวนเพียงอย่างเดียว โดยนายสุรศักดิ์ พันธ์เจริญวรกุล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ให้สัมภาษณ์เมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 2569 ว่านโยบายของรัฐบาลจะมุ่งสร้างมูลค่ามากกว่าจำนวน และยกระดับคุณภาพการท่องเที่ยวทุกระดับ ไม่ได้จำกัดเฉพาะกลุ่มหรูหราหรือ High End เท่านั้น

เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2569 นายสุรศักดิ์ยังกล่าวถึงการเตรียมมาตรการยกระดับความปลอดภัยและกระตุ้นเศรษฐกิจการท่องเที่ยวช่วงครึ่งปีหลัง โดยเตรียมตั้งคณะทำงานปราบปรามนอมินีและสิ่งผิดกฎหมายในมิติท่องเที่ยว หรือชุดปฏิบัติการพิเศษจากส่วนกลาง เพื่อดูแลปัญหาชาวต่างชาติอยู่เกินกำหนด การลักลอบทำงานผิดกฎหมาย และสิ่งผิดกฎหมายอื่นที่กระทบความเชื่อมั่นของเมืองท่องเที่ยว

ข้อมูลจากกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาที่เผยแพร่ผ่านช่องทางทางการยังระบุทิศทางเดียวกันว่า จะมีการตั้งชุดปฏิบัติการเพื่อกวาดล้างนอมินีและต่างชาติผิดกฎหมาย พร้อมประสานตำรวจท่องเที่ยวและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

สำหรับเชียงราย การเป็นเมืองท่องเที่ยวเพื่อคนทั้งมวลจึงต้องเดินคู่กับความปลอดภัย ความสะอาด ความเป็นธรรมทางเศรษฐกิจ และการบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง เพราะนักท่องเที่ยวคุณภาพไม่ได้มองเพียงความสวยของสถานที่ แต่ดูว่าระบบเมืองให้ความมั่นใจแก่ผู้เดินทางทุกกลุ่มหรือไม่

สนามบิน ถนน ทางเท้า และบริการเมืองต้องเชื่อมกันทั้งระบบ

จุดอ่อนของหลายเมืองท่องเที่ยวคือการทำ Friendly Design เป็นจุด ๆ เช่น มีทางลาดหน้าอาคารหนึ่ง แต่ทางเท้าก่อนถึงอาคารกลับแตกหรือมีเสาไฟขวาง มีห้องน้ำคนพิการในสถานที่ท่องเที่ยว แต่รถสาธารณะไม่สามารถพาผู้ใช้รถเข็นไปถึงได้ หรือมีที่จอดรถสำหรับคนพิการ แต่ถูกใช้ผิดประเภทและไม่มีการบังคับใช้กติกา

เชียงรายจึงต้องมองอารยสถาปัตย์เป็นโครงข่าย ไม่ใช่สิ่งปลูกสร้างเดี่ยว ๆ ผู้เดินทางควรสามารถต่อเส้นทางจากสนามบิน สถานีขนส่ง โรงแรม ถนนคนเดิน ศูนย์ราชการ โรงพยาบาล วัด และแหล่งท่องเที่ยวในเมืองได้อย่างต่อเนื่อง

บริการ EV Shuttle ของเทศบาลนครเชียงรายเป็นหนึ่งในเครื่องมือที่สามารถเติมช่องว่างการเดินทางระยะสั้นในเขตเมือง หากออกแบบเส้นทาง จุดจอด เวลาให้บริการ และข้อมูลภาษาให้เหมาะสม จะช่วยคนสูงวัย คนพิการ นักท่องเที่ยว และประชาชนทั่วไปเข้าถึงพื้นที่สำคัญได้ดีขึ้น

แต่การมีรถเพียงอย่างเดียวอาจยังไม่พอ จุดจอดต้องเข้าถึงง่าย มีป้ายชัดเจน มีพื้นที่รอที่ปลอดภัย และเชื่อมกับทางเดินที่ไม่มีสิ่งกีดขวาง เมืองจึงจะกลายเป็นระบบที่ใช้งานได้จริง ไม่ใช่เพียงโครงการนำร่องที่ดูดีบนเอกสาร

เมืองท่องเที่ยวเพื่อคนทั้งมวลคือโจทย์ของประชากรสูงวัย

ประเทศไทยกำลังก้าวสู่สังคมสูงวัย ขณะที่เชียงรายเองมีประชากรสูงอายุจำนวนมากและเป็นเมืองปลายทางของนักท่องเที่ยววัยเกษียณมากขึ้น เมืองที่ไม่มีทางลาด ไม่มีที่นั่งพัก ทางเดินไม่เรียบ หรือระบบขนส่งไม่เป็นมิตร ย่อมทำให้ผู้สูงวัยใช้ชีวิตนอกบ้านน้อยลง

ในทางกลับกัน เมืองที่ออกแบบดีจะช่วยให้ผู้สูงอายุยังสามารถออกไปพบแพทย์ ไปตลาด ไปทำธุระราชการ ไปสวนสาธารณะ หรือร่วมกิจกรรมชุมชนได้ด้วยตนเองมากขึ้น สิ่งนี้ช่วยลดความโดดเดี่ยว ลดภาระผู้ดูแล และเพิ่มคุณภาพชีวิตของคนในเมือง

สำหรับเด็กเล็กและครอบครัว Friendly Design ยังทำให้เมืองปลอดภัยขึ้น เช่น ทางเท้าที่เรียบและกว้างพอช่วยลดอุบัติเหตุ รถเข็นเด็กใช้งานสะดวกขึ้น จุดข้ามถนนชัดเจนขึ้น และพื้นที่สาธารณะรองรับการใช้ชีวิตของครอบครัวได้มากขึ้น

จึงกล่าวได้ว่า อารยสถาปัตย์ไม่ใช่ค่าใช้จ่ายส่วนเกินของเมือง แต่เป็นการลงทุนล่วงหน้าสำหรับสังคมสูงวัย เมืองท่องเที่ยว และเศรษฐกิจบริการในอนาคต

การกระตุ้นท่องเที่ยวต้องไม่ทิ้งเมืองรองและผู้ประกอบการรายย่อย

ในระดับประเทศ กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาเตรียมตั้งคณะกรรมการขับเคลื่อนนโยบายร่วมกับภาคเอกชน เช่น สมาคมไทยธุรกิจการท่องเที่ยว สมาคมอุตสาหกรรมท่องเที่ยวไทย สมาคมโรงแรม และผู้ประกอบการรถบัส เพื่อร่วมออกแบบมาตรการกระตุ้นการท่องเที่ยวครึ่งปีหลัง โดยเน้นทั้งค่าเดินทาง เมืองหลัก เมืองรอง และสิทธิประโยชน์ที่ประชาชนใช้ได้ง่าย

นายสุรศักดิ์ย้ำว่าจะไม่มีการทำแอปพลิเคชันใหม่ เพื่อไม่ให้ประชาชนสับสน แต่จะปรับใช้กับแอปเดิมที่ประชาชนคุ้นเคย เช่น เป๋าตัง พร้อมกล่าวว่า ต้องการฟังเสียงจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกภาคส่วน ไม่ใช่รัฐบาลคิดฝ่ายเดียว

หากมาตรการลักษณะนี้เดินหน้า เชียงรายควรใช้โอกาสเชื่อมการกระตุ้นเศรษฐกิจกับแนวคิด Tourism for All โดยกำหนดเงื่อนไขหรือแรงจูงใจให้ที่พัก ร้านอาหาร ผู้ให้บริการรถนำเที่ยว และสถานที่ท่องเที่ยวปรับสิ่งอำนวยความสะดวกให้รองรับคนทุกกลุ่ม

มาตรการกระตุ้นที่ดีจึงไม่ควรเป็นเพียงส่วนลด แต่ควรเป็นเครื่องมือยกระดับมาตรฐานบริการ ถ้าผู้ประกอบการได้รับการสนับสนุน ก็ควรมีแรงจูงใจในการทำทางลาด ปรับห้องน้ำ ฝึกอบรมพนักงาน และให้ข้อมูลการเข้าถึงแก่ผู้เดินทางอย่างโปร่งใส

จากเมืองน่าเที่ยวสู่เมืองน่าอยู่

เชียงรายมีโอกาสเปลี่ยน Friendly Design ให้เป็นภาพลักษณ์เมืองในระยะยาว เพราะเมืองที่ดีสำหรับคนพิการ ผู้สูงอายุ และเด็ก ย่อมเป็นเมืองที่ดีสำหรับทุกคน

หากนักท่องเที่ยวสูงวัยสามารถเดินทางในเมืองเชียงรายได้อย่างมั่นใจ เขาอาจอยู่ต่ออีกหลายวัน หากครอบครัวที่มีเด็กเล็กพบว่าพื้นที่สาธารณะปลอดภัย เขาอาจกลับมาอีก หากคนพิการรู้ว่าสามารถเข้าถึงบริการราชการ ที่พัก ร้านอาหาร และแหล่งท่องเที่ยวได้จริง เชียงรายก็จะกลายเป็นปลายทางที่แตกต่างจากเมืองที่มีเพียงวิวสวยแต่ไม่เอื้อต่อการใช้ชีวิต

เทศบาลนครเชียงรายระบุว่า การออกแบบเมืองที่คำนึงถึงทุกคนตั้งแต่ต้น คือการสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีให้คนทุกวัย และเป็นรากฐานสำคัญของเมืองน่าอยู่ เมืองแห่งโอกาส และเมืองที่ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง

ประโยคนี้จะมีน้ำหนักมากขึ้นหากตามมาด้วยแผนปฏิบัติที่ตรวจสอบได้ เช่น จำนวนทางลาดที่ได้มาตรฐาน จำนวนห้องน้ำที่ปรับปรุงแล้ว เส้นทาง EV Shuttle ที่รองรับผู้ใช้รถเข็น จำนวนจุดบริการพิเศษ และแผนปรับทางเท้าในพื้นที่ท่องเที่ยวสำคัญ

เชียงรายต้องทำให้คำว่าเท่าเทียมมองเห็นได้บนทางเท้า

การผลักดัน Friendly Design ของเทศบาลนครเชียงรายเกิดขึ้นในจังหวะที่จังหวัดมีผู้เยี่ยมเยือนมากกว่า 3 ล้านคนในช่วง 5 เดือนแรกของปี 2569 และประเทศกำลังขยับนโยบายการท่องเที่ยวจากการเน้นปริมาณไปสู่คุณภาพ ความปลอดภัย และมาตรฐานบริการ

นี่คือโอกาสสำคัญของเชียงรายในการวางตำแหน่งตัวเองเป็นเมืองท่องเที่ยวเพื่อคนทั้งมวล ไม่ใช่เพียงเมืองที่มีธรรมชาติสวย วัฒนธรรมเด่น หรืออาหารดี แต่เป็นเมืองที่ทุกคนสามารถเข้าถึงได้จริง

ความสำเร็จของอารยสถาปัตย์จะไม่ได้วัดจากจำนวนป้ายหรือพิธีเปิดโครงการ แต่จะวัดจากวันที่ผู้ใช้รถเข็นสามารถเดินทางจากบ้านไปศูนย์ราชการได้โดยไม่ต้องขอให้คนอุ้ม วันที่ผู้สูงอายุขึ้นรถบริการเมืองได้อย่างปลอดภัย วันที่เด็กเล็กเดินบนทางเท้าโดยไม่สะดุด และวันที่นักท่องเที่ยวที่มีข้อจำกัดทางร่างกายเลือกเชียงรายเพราะมั่นใจว่าเมืองนี้เตรียมพร้อมต้อนรับเขา

หากเชียงรายทำได้ Friendly Design จะไม่ใช่เพียงนโยบายด้านโครงสร้างพื้นฐาน แต่จะกลายเป็นภาษาของเมืองที่บอกกับทุกคนว่า เมืองนี้เห็นคุณค่าของทุกชีวิตเท่ากัน

เครดิตภาพและข้อมูลจาก :